Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 1. Thế giới tuổi thơ

Giáo án Bài 5. Tiếng hạt nảy mầm

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được nội dung chính, chi tiết tiêu biểu và thông điệp của bài thơ Tiếng hạt nảy mầm: tình thương và sự kiên trì giúp mỗi em nhỏ mở rộng khả năng giao tiếp.
Giải thích được nghĩa của từ khiếm thính (suy giảm khả năng nghe) và các từ ngữ trong bài qua ngữ cảnh.
Nhận biết được đại từ dùng để xưng hô, để hỏi và để thay thế từ ngữ đã xuất hiện; vận dụng được đại từ để tránh lặp từ trong câu.
Vận dụng được quy trình đánh giá, chỉnh sửa bài văn kể chuyện sáng tạo theo ba nhóm tiêu chí: đủ ý và đúng mục đích, mạch sắp xếp, dùng từ, câu và chính tả.
Năng lực ngôn ngữ (đọc, viết, nói và nghe): đọc rõ ràng, ngắt ý đúng; nghe và nêu được chi tiết; viết và chỉnh sửa đoạn văn kể chuyện có mở bài, thân bài, kết bài.
Năng lực văn học: nhận ra chi tiết giàu sức gợi trong bài thơ (bàn tay, khuôn miệng, cử chỉ của cô giáo) và nêu được cảm xúc, thông điệp mà chi tiết ấy gợi ra.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: đọc lại văn bản, tự đối chiếu câu trả lời với đoạn đọc và tự sửa lỗi trong bài viết của mình.
Giao tiếp và hợp tác: trao đổi nhóm đôi, nhận xét bài của bạn bằng một điểm tốt cụ thể và một đề nghị sửa, lịch sự và xây dựng.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: tưởng tượng thêm lời thoại, cảm xúc hoặc chi tiết hợp lí cho câu chuyện nhưng vẫn giữ nhân vật và ý nghĩa của truyện gốc.

3. Phẩm chất

Nhân ái: biết cảm thông và tôn trọng những cách học, cách giao tiếp khác nhau của bạn bè và của những người có khó khăn về nghe.
Trách nhiệm: hoàn thành phiếu học tập, nhận xét bài bạn nghiêm túc và viết lại đoạn đã sửa để bài viết rõ hơn.
Chăm chỉ: kiên trì luyện viết, đọc lại và chỉnh sửa bài của mình như cách cô giáo kiên trì với các em nhỏ trong bài thơ.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Tranh minh họa cảnh cô giáo và học sinh giao tiếp bằng cử chỉ (chỉ dùng để quan sát, không phải ảnh tư liệu).
Bảng phụ hoặc slide ghi đoạn thơ cần đọc, các câu ví dụ về đại từ và thang đánh giá bài văn.
Bảng nhóm, bút dạ, thẻ màu đỏ và xanh để đánh dấu đúng/sai và nhóm tiêu chí.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-1-bai-5-tieng-hat-nay-mam), dùng ở hoạt động luyện tập đại từ và đánh giá bài viết.

2. Học sinh

Sách Tiếng Việt 5, tập 1.
Vở ghi, bút chì, bút mực, thước kẻ.
Phiếu học tập số 1 và Phiếu đánh giá bài văn (phát theo nhóm).
Bài văn kể chuyện sáng tạo đã viết ở nhà (để đổi bài với bạn).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 7 phút

Quan sát cách giao tiếp bằng cử chỉ

Mục tiêu

Huy động vốn sống của HS về cách giao tiếp không chỉ bằng lời nói và tạo tâm thế tìm hiểu bài đọc.

Nội dung

HS quan sát tranh minh họa, nêu điều nhìn thấy: người nào đang nói, người nào đang ra hiệu bằng tay, ánh mắt của các bạn nhỏ hướng về đâu. Sau đó trả lời câu hỏi: Vì sao người ta cần chú ý nhìn vào bàn tay và khuôn miệng khi giao tiếp?

Sản phẩm dự kiến

Ba đến năm ý nhận xét về cảnh trong tranh.
Một câu nêu suy nghĩ ban đầu về vai trò của quan sát khi giao tiếp.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV treo tranh minh họa và đặt câu hỏi: “Các em thấy gì trong bức tranh? Ai đang giao tiếp với ai? Họ dùng cách nào để hiểu nhau?”
Học sinh
HS quan sát tranh, suy nghĩ trong 1 phút và chuẩn bị ý kiến cá nhân.
Giáo viên
GV mời 3 HS nói tự do, khuyến khích các em dùng từ “thấy”, “đoán”, “nghĩ” để phân biệt quan sát với suy đoán.
Học sinh
HS trả lời. Dự kiến: “Cô giáo đang đưa tay ra hiệu, các bạn nhìn cô rất chăm chú.” “Em đoán các bạn đang học cách nói bằng tay.”
Giáo viên
GV tóm tắt ý kiến lên bảng, chỉ vào những từ chỉ hành động của cô giáo (tay, miệng, cử chỉ) để HS chú ý.
Học sinh
HS lắng nghe, ghi nhanh những từ khóa vào vở.
Giáo viên
GV dẫn vào bài: “Hôm nay chúng ta đọc bài thơ Tiếng hạt nảy mầm để hiểu thêm về những em nhỏ học giao tiếp theo cách riêng và tình yêu thương của cô giáo.” GV ghi tên bài lên bảng.
Học sinh
HS nhắc lại tên bài và mở sách ở trang bài học.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 22 phút

Đọc và hiểu bài thơ Tiếng hạt nảy mầm

Mục tiêu

HS hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp của bài đọc; giải thích được nghĩa của từ khiếm thính và nối đúng nghĩa các từ trong chủ điểm.

Nội dung

Đọc mẫu và đọc nối tiếp đoạn văn bản; tìm hiểu từ khó khiếm thính; trả lời các câu hỏi về chi tiết và thông điệp (theo Phiếu học tập số 1, phần A). Thảo luận theo kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi nhóm 4 HS ghi ý kiến vào ô của mình, sau đó thống nhất ý kiến chung ở ô trung tâm.

Sản phẩm dự kiến

Khăn trải bàn của nhóm ghi chi tiết tiêu biểu (các em tập trung dõi theo bàn tay, khuôn miệng và cử chỉ của cô giáo) và thông điệp của bài.
HS nối đúng: khiếm thính – suy giảm khả năng nghe; thanh âm – âm thanh được nghe thấy; cải tạo – làm thay đổi để tốt hơn.
HS trả lời đúng: cô giáo là người các em chú ý quan sát bàn tay và khuôn miệng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc mẫu, hướng dẫn HS đọc rõ tên riêng, dừng khi kết thúc một ý. Nêu nhiệm vụ: “Lần đầu đọc để tìm đối tượng, lần thứ hai đọc để chọn chi tiết giúp hiểu thông điệp.”
Học sinh
HS lắng nghe, đọc thầm lần thứ nhất và gạch chân tên người, tên vật được nhắc đến.
Giáo viên
GV mời 3 HS đọc nối tiếp, sửa giọng đọc. Sau đó chia nhóm 4 và phát khăn trải bàn có ghi câu hỏi: “Các em chú ý quan sát bàn tay và khuôn miệng của ai?” và “Chi tiết nào giúp em hiểu thông điệp của bài?”
Học sinh
HS đọc nối tiếp; nhóm thảo luận, mỗi HS ghi ý kiến vào ô của mình. Dự kiến: “Các em chú ý quan sát bàn tay và khuôn miệng của cô giáo.” “Chi tiết các em dõi theo cô giúp hiểu rằng tình thương và sự kiên trì giúp các em giao tiếp tốt hơn.”
Giáo viên
GV yêu cầu một nhóm trình bày ô trung tâm, các nhóm khác bổ sung. GV hỏi thêm: “Từ khiếm thính nghĩa là gì? Em đoán được nghĩa nhờ điều gì trong đoạn?”
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày. HS trả lời: “Khiếm thính là suy giảm khả năng nghe, em đoán nhờ câu nói về các em không tiếp nhận như phần đông mọi người.”
Giáo viên
GV chốt: “Thông điệp của bài là tình thương và sự kiên trì giúp mỗi em nhỏ mở rộng khả năng giao tiếp.” GV hướng dẫn HS nối nghĩa các từ trong bài tập 2 và chỉ ra một quan niệm sai: “Các em không thể học giao tiếp nếu không nghe được” là nhận xét không đúng với bài.
Học sinh
HS nối từ với nghĩa vào vở, ghi thông điệp vào vở và sửa lại quan niệm sai theo cách hiểu của bài.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Hình thành kiến thức về đại từ

Mục tiêu

HS nhận biết và phân loại được đại từ dùng để xưng hô, để hỏi và để thay thế từ ngữ đã xuất hiện; biết đọc ngữ cảnh để xác định đại từ chỉ ai hoặc điều gì.

Nội dung

Tìm đại từ trong các ví dụ “Nam đang đọc sách. Nó đọc rất chăm” và “Em thích đọc sách. Chị cũng vậy”, rồi phân loại thành ba nhóm: xưng hô, hỏi, thay thế. Sử dụng học liệu số NeoEdu (ví dụ tương tác) để HS kiểm tra nhận định.

Sản phẩm dự kiến

Bảng phân loại đại từ của lớp gồm ba nhóm: xưng hô (tôi, chúng tôi, nó), hỏi (ai, gì, bao nhiêu), thay thế (thế, vậy).
Kết luận: “nó” thay cho Nam; “vậy” thay cho thích đọc sách; mẹ, con có thể dùng để xưng hô nhưng không phải mọi danh từ chỉ người đều là đại từ.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết hai ví dụ lên bảng và hỏi: “Từ nào thay cho Nam? Từ nào thay cho thích đọc sách?” GV giới thiệu học liệu số NeoEdu để HS xem ví dụ tương tác.
Học sinh
HS đọc ví dụ, tìm từ thay thế. Dự kiến: “Nó thay cho Nam.” “Vậy thay cho thích đọc sách.”
Giáo viên
GV chia lớp thành ba nhóm chuyên gia (xưng hô, hỏi, thay thế). Mỗi nhóm tìm thêm ví dụ trong đoạn đọc và ghi vào giấy A4 (theo Phiếu học tập số 1, phần B). GV nhắc: “Muốn biết đại từ chỉ ai, phải đọc ngữ cảnh.”
Học sinh
Các nhóm thảo luận và ghi ví dụ. Dự kiến: nhóm xưng hô ghi “tôi, chúng tôi”; nhóm hỏi ghi “Ai đang gõ cửa?”; nhóm thay thế ghi “nó, thế, vậy”.
Giáo viên
GV mời mỗi nhóm trình bày một ví dụ, yêu cầu nhóm khác xác định đại từ đó thay cho từ nào.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày; các nhóm khác trả lời và góp ý.
Giáo viên
GV chốt kiến thức và lưu ý: “Các từ thân tộc như mẹ, con có thể dùng để xưng hô, nhưng không vì thế mà coi mọi danh từ chỉ người là đại từ.” GV nhắc HS chọn cách xưng hô lịch sự khi giao tiếp.
Học sinh
HS ghi kết luận vào vở và đọc lại bảng phân loại.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 13 phút

Luyện tập đại từ qua trò chơi thẻ đúng sai

Mục tiêu

HS vận dụng được kiến thức về đại từ để chọn đúng đại từ thay thế và điền đại từ hỏi người vào chỗ trống.

Nội dung

Làm bài tập 6 và 7 theo Phiếu học tập số 1, phần C. Chơi trò chơi “Giơ thẻ”: GV đọc câu, HS giơ thẻ đáp án (A, B, C) hoặc điền từ vào bảng con. Có thể làm lại trên học liệu số NeoEdu để kiểm tra.

Sản phẩm dự kiến

Bài tập 6: “Minh trồng cây. Bạn ấy tưới cây mỗi ngày.” Cụm thay Minh là C. bạn ấy (giúp không lặp tên).
Bài tập 7: “{{1}} đang gõ cửa?” điền Ai (đại từ hỏi người).
HS giải thích được lí do chọn đáp án bằng một câu.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc câu bài tập 6 và nêu yêu cầu: “Cụm nào thay cho Minh?” Đưa ra ba lựa chọn: A. mỗi ngày; B. cây; C. bạn ấy.
Học sinh
HS đọc thầm, suy nghĩ và giơ thẻ đáp án.
Giáo viên
GV chuyển sang bài tập 7 và đọc câu “Ai đang gõ cửa?”, hỏi: “Từ ai dùng để hỏi về người hay về vật?”
Học sinh
HS điền vào bảng con và giải thích. Dự kiến: “Ai hỏi về người, vì người gõ cửa là người thực hiện hành động.”
Giáo viên
GV kiểm tra nhanh bằng học liệu số NeoEdu, mời 2 HS đọc kết quả và giải thích.
Học sinh
HS đọc kết quả, các bạn nhận xét và sửa nếu cần.
Giáo viên
GV nhận xét và nhấn mạnh: “Muốn chọn đúng đại từ, em phải đọc kĩ câu trước và câu sau để biết từ đó thay cho ai hoặc cái gì.”
Học sinh
HS ghi đáp án đúng vào Phiếu học tập số 1 và tự sửa nếu sai.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 20 phút

Đánh giá và chỉnh sửa bài văn kể chuyện sáng tạo

Mục tiêu

HS đổi bài với bạn, đánh dấu ba nhóm tiêu chí, ghi một điểm tốt và một đề nghị sửa, rồi viết lại đoạn đã sửa và giải thích vì sao cách mới rõ hơn.

Nội dung

Đổi bài theo cặp và dùng Phiếu đánh giá bài văn (phiếu số 2). Tiêu chí: đủ ý và đúng mục đích; mạch sắp xếp; dùng từ, câu và chính tả. Tham khảo bài mẫu “Kiến và hạt” trong sách để nhận ra cách thêm lời nói và cảm xúc. Thang điểm tối đa 4 điểm theo gợi ý: đúng mục đích và bước hoạt động (1); chọn chi tiết có căn cứ (1); bố cục và liên kết (1); từ, câu, chính tả (1).

Sản phẩm dự kiến

Phiếu đánh giá bài văn của bạn có đánh dấu ba nhóm tiêu chí, một điểm tốt cụ thể và một đề nghị sửa.
Đoạn văn đã được viết lại kèm một câu giải thích vì sao cách mới rõ hơn.
Đáp án tham chiếu cho GV: thang chấm tối đa 4 điểm, chấp nhận phương án khác hợp lí.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu ba nhóm tiêu chí và yêu cầu HS đọc mẫu bài “Kiến và hạt”. GV hỏi: “Chi tiết nào trong bài mẫu thể hiện lời nói và cảm xúc của nhân vật?”
Học sinh
HS đọc bài mẫu và trả lời. Dự kiến: “Kiến nghĩ: Mình phải báo các bạn”; “Kiến nhìn các bạn mỉm cười.”
Giáo viên
GV hướng dẫn HS đổi bài theo cặp, đọc từng đoạn, đánh dấu và ghi nhận xét vào Phiếu đánh giá bài văn. GV đi quanh lớp, nhắc HS nhận xét bằng lời lịch sự và cụ thể.
Học sinh
HS đổi bài, đọc và ghi: “Điểm tốt: mở bài giới thiệu nhân vật rõ.” “Đề nghị: thân bài nên kể theo đúng diễn biến, thêm một câu nối giữa hai đoạn.”
Giáo viên
GV mời 2 cặp trình bày một điểm tốt và một đề nghị sửa, yêu cầu bạn viết lại đoạn đã sửa và đọc to.
Học sinh
HS trình bày, cả lớp nhận xét. HS viết lại đoạn và giải thích: “Em thêm lời nói của nhân vật nên người đọc hiểu rõ hơn.”
Giáo viên
GV nhắc: “Chỉnh sửa không phải là chép lại bài. Điều quan trọng là phần viết lại phải rõ hơn và có lí do.” GV thu một số phiếu để nhận xét nhanh.
Học sinh
HS hoàn thiện phần chỉnh sửa trong vở và ghi lại một điều mình học được khi chỉnh sửa.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 28 phút

Kể sáng tạo về nhóm bạn giải quyết khó khăn

Mục tiêu

HS vận dụng kiến thức về đọc hiểu, đại từ và kĩ năng viết để kể một câu chuyện sáng tạo về nhóm bạn giải quyết khó khăn, nêu rõ phần tưởng tượng thêm.

Nội dung

Đóng vai theo nhóm 3: một HS kể mở bài, một HS kể thân bài, một HS kể kết bài. Sau đó đọc cho người nghe nghe tóm tắt bài Tiếng hạt nảy mầm và trả lời câu hỏi “Các em chú ý quan sát bàn tay và khuôn miệng của ai?”, rồi nhắc lại thông điệp (bài tập 9). Giao về nhà: viết câu chuyện sáng tạo có mở bài, thân bài, kết bài và đánh dấu phần em tưởng tượng thêm.

Sản phẩm dự kiến

Một đoạn kể chuyện theo nhóm 3 có đủ mở bài, thân bài, kết bài.
Đáp án bài tập 9: “cô giáo”; thông điệp “Tình thương và sự kiên trì giúp mỗi em nhỏ mở rộng khả năng giao tiếp.” Chấm theo thang 3 điểm: đọc rõ và ngắt ý (1); hiểu chi tiết (1); nêu đúng thông điệp (1).
Bài viết ở nhà có phần tưởng tượng được đánh dấu rõ ràng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giới thiệu nhiệm vụ đóng vai theo nhóm 3 và nêu yêu cầu: “Mở bài giới thiệu nhân vật, thân bài kể theo diễn biến, kết bài nêu kết quả hoặc suy nghĩ.”
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, chia vai và thống nhất nhân vật, sự kiện chính.
Giáo viên
GV theo dõi các nhóm, gợi ý: “Em có thể thêm lời thoại hoặc tả cảm xúc, nhưng nhớ giữ tính cách của nhân vật.” Sau đó hướng dẫn HS đọc tóm tắt cho bạn nghe và trả lời câu hỏi bài tập 9.
Học sinh
HS đóng vai, đọc tóm tắt và trả lời. Dự kiến: “Các em chú ý quan sát bàn tay và khuôn miệng của cô giáo. Tình thương và sự kiên trì giúp mỗi em nhỏ mở rộng khả năng giao tiếp.”
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày; các nhóm khác chấm nhanh theo ba tiêu chí của bài tập 9. GV đặt câu hỏi: “Phần nào trong câu chuyện của nhóm là chi tiết gốc, phần nào là em tự thêm?”
Học sinh
HS trình bày, nhận xét bạn và trả lời. Dự kiến: “Phần kiến nhờ bạn chuyển hạt là chi tiết mình tự thêm, còn ý giải quyết khó khăn là ý chính của truyện.”
Giáo viên
GV nhận xét chung, giao bài về nhà: viết câu chuyện sáng tạo 3 đoạn, đánh dấu phần tưởng tượng và dùng ít nhất hai đại từ phù hợp. GV nhắc HS đọc lại bài theo Phiếu đánh giá trước khi nộp.
Học sinh
HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở và hẹn nộp bài ở tiết sau.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

A. Đọc bài Tiếng hạt nảy mầm và trả lời.

Các em chú ý quan sát bàn tay và khuôn miệng của ai?
Chi tiết nào trong bài giúp em hiểu thông điệp của bài? Viết 2 đến 3 câu.
Nối từ với nghĩa đúng: khiếm thính – suy giảm khả năng nghe; thanh âm – âm thanh được nghe thấy; cải tạo – làm thay đổi để tốt hơn.

B. Phân loại đại từ trong các ví dụ.

Nhóm xưng hô: ví dụ em tìm được:
Nhóm hỏi: ví dụ em tìm được:
Nhóm thay thế: ví dụ em tìm được:
Trong câu “Nam đang đọc sách. Nó đọc rất chăm”, từ nó thay cho:
Trong câu “Em thích đọc sách. Chị cũng vậy”, từ vậy thay cho:

C. Luyện tập.

Câu 6: “Minh trồng cây. Bạn ấy tưới cây mỗi ngày.” Cụm nào thay Minh? A. mỗi ngày; B. cây; C. bạn ấy.
Câu 7: Điền đại từ hỏi người vào chỗ trống: ……… đang gõ cửa?

Phiếu đánh giá bài văn kể chuyện sáng tạo

Họ tên người viết: ……………… Họ tên người đánh giá: ………………

Nhóm tiêu chí 1: Đủ ý và đúng mục đích

Bài có giới thiệu nhân vật, sự việc chính không? (Có / Chưa)
Phần em tưởng tượng thêm có được đánh dấu không? (Có / Chưa)

Nhóm tiêu chí 2: Mạch sắp xếp

Mở bài, thân bài, kết bài có rõ ràng không? (Có / Chưa)
Các đoạn có liên kết với nhau bằng từ ngữ nối không? (Có / Chưa)

Nhóm tiêu chí 3: Dùng từ, câu và chính tả

Từ ngữ có phù hợp, câu có đủ thành phần không? (Có / Chưa)
Chính tả có lỗi không? Ghi lại lỗi nếu có: ……………

Nhận xét:

Một điểm tốt cụ thể: ……………
Một đề nghị sửa: ……………
Đoạn đã sửa và lí do cách mới rõ hơn: ……………

Hướng dẫn về nhà

Viết câu chuyện sáng tạo về một nhóm bạn nhỏ giải quyết khó khăn, gồm mở bài, thân bài, kết bài; đánh dấu rõ phần em tưởng tượng thêm.
Đọc lại bài văn của mình theo Phiếu đánh giá bài văn, tự chỉnh sửa ít nhất một chỗ về từ ngữ, câu hoặc chính tả.
Đọc lại bài Tiếng hạt nảy mầm cho người thân nghe và trả lời câu hỏi: Các em chú ý quan sát bàn tay và khuôn miệng của ai? Sau đó nhắc lại thông điệp của bài.
Tìm thêm ba câu có đại từ trong sách hoặc truyện đã đọc, ghi lại và xác định đại từ đó thay cho từ ngữ nào.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.