ToánLớp 5Chủ đề 1. Ôn tập và bổ sung

Giáo án Bài 9. Luyện tập chung

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được công thức tính chu vi, diện tích hình chữ nhật, hình vuông, hình bình hành và hình thoi.
Vận dụng được công thức để tính chu vi, diện tích các hình phẳng trong bài tập và tình huống thực tế.
Đổi được đơn vị độ dài, khối lượng, thời gian theo đúng quan hệ của từng đại lượng (1 giờ = 60 phút, 1 m = 100 cm, 1 kg = 1000 g).
Chuyển được phân số lớn hơn 1 thành hỗn số và nhận biết được hỗn số nằm giữa hai số tự nhiên cho trước.
Tư duy và lập luận toán học: giải thích vì sao diện tích hình bình hành bằng đáy nhân chiều cao và vì sao hình thoi có diện tích bằng tích hai đường chéo chia 2.
Mô hình hoá toán học: chuyển tình huống vườn nhà, hàng rào thành bài toán chu vi, diện tích hình chữ nhật.
Giải quyết vấn đề toán học: nhận diện đúng hình, chọn đúng công thức và kiểm tra kết quả bằng cách đổi đơn vị hợp lí.
Giao tiếp toán học: đọc, viết đúng đơn vị đo, ký hiệu phân số, hỗn số và trình bày lời giải ngắn gọn.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: sử dụng thước, êke và mô hình hình bình hành, hình thoi bằng bìa để kiểm chứng công thức.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đối chiếu kết quả bài làm với đáp án, tự sửa lỗi sai và ghi nhớ các công thức đã hệ thống hoá.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm 4, thống nhất đáp án, trình bày và nhận xét bài làm của nhóm bạn bằng ngôn ngữ toán học chính xác.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS lựa chọn công thức phù hợp cho từng bài toán, giải thích vì sao chọn và kiểm tra lại kết quả bằng cách đổi đơn vị hoặc tính ngược.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: hoàn thành đủ các bài tập trong phiếu và luyện tính toán nhanh, đúng trong thời gian quy định.
Trung thực: nêu đúng kết quả của nhóm mình, nhận ra và sửa sai khi đối chiếu đáp án, không sao chép bài bạn.
Trách nhiệm: hoàn thành phần việc được giao trong nhóm và tham gia nhận xét, góp ý để cả nhóm cùng tiến bộ.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Máy chiếu hoặc bảng phụ ghi sẵn các câu hỏi khởi động và đề bài tập 1 đến 10.
Mô hình hình bình hành và hình thoi bằng bìa cứng (đáy 12 cm, cao 5 cm; hai đường chéo 8 cm và 6 cm), thước thẳng, êke.
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 in cho mỗi nhóm.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/5/math/bai-9-luyen-tap-chung, dùng để chiếu và kiểm tra đáp án nhanh.

2. Học sinh

SGK Toán 5, vở ghi, bút, thước kẻ, êke.
Bảng con và bút dạ.
Bộ thẻ đáp án A, B, C hoặc thẻ Đúng, Sai (nếu có).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 3 phút

Ai nhanh hơn: Nhớ công thức và đổi đơn vị

Mục tiêu

Kích hoạt kiến thức cũ về chu vi, diện tích hình chữ nhật, hình vuông và đổi đơn vị thời gian.

Nội dung

Trò chơi “Ai nhanh hơn” với 4 câu hỏi nhanh: (1) Chu vi hình chữ nhật dài 8 cm, rộng 5 cm; (2) Diện tích hình vuông cạnh 7 cm; (3) Đổi 3 giờ ra phút; (4) Đổi 2 kg ra gam.

Sản phẩm dự kiến

Đáp số đúng trên bảng con: 26 cm; 49 cm²; 180 phút; 2000 g.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu lần lượt 4 câu hỏi và nêu luật chơi: mỗi câu viết đáp án lên bảng con, giơ nhanh khi GV yêu cầu.
Học sinh
HS lắng nghe luật chơi, chuẩn bị bảng con và bút dạ.
Giáo viên
GV đọc từng câu, quan sát tốc độ và độ chính xác của HS.
Học sinh
HS viết đáp án lên bảng con. Dự kiến HS trả lời: “(8 + 5) × 2 = 26 cm”, “7 × 7 = 49 cm²”, “3 × 60 = 180 phút”, “2 × 1000 = 2000 g”.
Giáo viên
GV yêu cầu một số HS giơ bảng và giải thích cách làm ngắn gọn.
Học sinh
HS giơ bảng, nêu cách làm. Dự kiến: “Chu vi lấy dài cộng rộng rồi nhân 2”.
Giáo viên
GV khen nhóm làm đúng nhanh, nhắc lại công thức chu vi, diện tích và quan hệ 1 giờ = 60 phút, 1 kg = 1000 g; dẫn vào bài.
Học sinh
HS nhắc lại công thức và đơn vị đổi.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 9 phút

Hệ thống hoá công thức chu vi, diện tích các hình phẳng

Mục tiêu

Hệ thống hoá công thức chu vi và diện tích của hình chữ nhật, hình vuông, hình bình hành, hình thoi; giải thích được cơ sở của công thức hình bình hành và hình thoi.

Nội dung

Làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 1. Nhóm dùng mô hình hình bình hành và hình thoi bằng bìa để kiểm chứng: cắt phần tam giác của hình bình hành ghép thành hình chữ nhật; gấp đôi hình thoi theo các đường chéo để so sánh diện tích với hình chữ nhật có hai cạnh bằng hai đường chéo.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh; câu trả lời giải thích cho hình bình hành và hình thoi.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 1 và mô hình bìa. Giao nhiệm vụ: điền công thức vào bảng, dùng mô hình kiểm chứng công thức diện tích hình bình hành và hình thoi.
Học sinh
HS nhận phiếu, đọc yêu cầu, chia vai: người đọc, người thao tác mô hình, người ghi, người kiểm tra.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý: “Nếu cắt phần tam giác bên trái ghép sang bên phải thì hình thu được là hình gì?”
Học sinh
HS thao tác và thảo luận. Dự kiến: “Hình chữ nhật, chiều dài là đáy, chiều rộng là chiều cao, nên diện tích bằng đáy nhân chiều cao.”
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày: một nhóm về hình bình hành, một nhóm về hình thoi.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày. Dự kiến: “Hình thoi có diện tích bằng nửa hình chữ nhật có hai cạnh là hai đường chéo, nên bằng tích hai đường chéo chia 2.”
Giáo viên
GV chốt công thức trên bảng, nhấn mạnh: chu vi là đo đường bao, diện tích là đo phần mặt phẳng, phải dùng đúng đơn vị.
Học sinh
HS ghi công thức vào vở và tự kiểm tra phiếu của nhóm.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 6 phút

Hệ thống hoá đổi đơn vị và hỗn số

Mục tiêu

Hệ thống hoá cách đổi đơn vị theo quan hệ của từng đại lượng và cách chuyển phân số lớn hơn 1 thành hỗn số.

Nội dung

Hỏi đáp nhanh theo lớp, sau đó các nhóm trao đổi. Nội dung: quan hệ 1 giờ = 60 phút, 1 m = 100 cm, 1 kg = 1000 g (mỗi đại lượng có hệ số riêng); cách viết $\dfrac{11}{2} = 5\dfrac{1}{2}$ (lấy tử chia mẫu được phần nguyên, phần dư là tử của phần phân số).

Sản phẩm dự kiến

HS nêu đúng quan hệ đổi đơn vị của từng đại lượng và cách chuyển $\dfrac{11}{2}$ thành $5\dfrac{1}{2}$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu câu hỏi: “Vì sao đổi giờ sang phút nhân 60 nhưng đổi kg sang g nhân 1000?”
Học sinh
HS suy nghĩ, trao đổi cặp đôi trong 1 phút.
Giáo viên
GV hướng dẫn HS đổi $\dfrac{11}{2}$ thành hỗn số: “Lấy 11 chia 2 được mấy, dư bao nhiêu?”
Học sinh
HS trả lời. Dự kiến: “Chia được 5, dư 1, nên $\dfrac{11}{2} = 5\dfrac{1}{2}$ .”
Giáo viên
GV mời 2 HS nêu kết quả, các bạn khác nhận xét.
Học sinh
HS nêu. Dự kiến: “Vì 1 giờ có 60 phút, nhưng 1 kg có 1000 g, hệ số khác nhau.”
Giáo viên
GV nhấn mạnh: không dùng một hệ số cho mọi bảng đơn vị; hỗn số là cách viết gọn của phân số lớn hơn 1.
Học sinh
HS ghi nhớ và ghi vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 11 phút

Trạm luyện tập: Giải bài tập 1 đến 10

Mục tiêu

Vận dụng công thức và đổi đơn vị để giải các bài tập trắc nghiệm, điền khuyết và đúng–sai; rèn kĩ năng kiểm tra kết quả.

Nội dung

Nhóm 4 làm Phiếu học tập số 2 gồm 10 bài. Nhóm 1 và 2 làm bài 1 đến 6 (trạm hình học); nhóm 3 và 4 làm bài 7 đến 10 (trạm đổi đơn vị và hỗn số). Sau 5 phút, hai nhóm đổi trạm kiểm tra chéo và chữa lỗi cho nhau.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: 1) A (26 cm); 2) 36 m²; 3) 49 cm² (đáp số 49 cm²); 4) 6 cm; 5) B (60 cm²); 6) Đúng, 8 × 6 : 2 = 24 cm²; 7) 180 phút; 8) 36 m (rộng 72 : 12 = 6 m; chu vi (12 + 6) × 2 = 36 m); 9) 5 1/2 m; 10) 4 hỗn số: 2 1/5; 2 2/5; 2 3/5; 2 4/5.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu đề bài 1 đến 10, nêu luật làm việc theo trạm và thời gian 5 phút mỗi lượt.
Học sinh
HS nhận phiếu, đọc đề, phân công người làm, người kiểm tra.
Giáo viên
GV đi kiểm tra từng nhóm, nhắc HS kiểm tra đơn vị và đọc kỹ đề (bài 5 có ba đáp án; bài 6 đúng hay sai).
Học sinh
HS làm bài. Dự kiến: bài 6 HS đúng hoặc sai; nếu sai thường nhầm 8 × 6 = 48 quên chia 2.
Giáo viên
GV mời đại diện nhóm 1 và nhóm 3 trình bày bài khó nhất (bài 8 và bài 10).
Học sinh
HS trình bày. Dự kiến bài 10: “Tử số 1, 2, 3, 4 ứng với mẫu 5, nên có 4 hỗn số giữa 2 và 3.”
Giáo viên
GV chốt đáp án, chỉ ra lỗi sai thường gặp: nhầm chu vi với diện tích, quên đơn vị, quên chia 2 với hình thoi.
Học sinh
HS đối chiếu đáp án, sửa bài và ghi lỗi sai vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 6 phút

Vận dụng: Làm hàng rào và đổi đơn vị cho vườn nhà

Mục tiêu

Vận dụng chu vi và diện tích hình chữ nhật, đổi đơn vị vào tình huống thực tế.

Nội dung

Tình huống: Bố bạn Lan có mảnh vườn hình chữ nhật dài 12 m, rộng 5 m. Bố muốn rào quanh vườn và trồng rau trên toàn bộ diện tích. Hỏi cần bao nhiêu mét rào và diện tích trồng rau bao nhiêu m²? Nếu rào 1 m dây thép hết 2 000 đồng thì mua hết bao nhiêu tiền? Làm việc cặp đôi, nêu cách kiểm tra kết quả.

Sản phẩm dự kiến

Chu vi (12 + 5) × 2 = 34 m; diện tích 12 × 5 = 60 m²; tiền 34 × 2000 = 68 000 đồng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc tình huống và yêu cầu HS thảo luận cặp đôi trong 3 phút.
Học sinh
HS đọc đề, xác định yêu cầu rào (chu vi) và trồng rau (diện tích).
Giáo viên
GV gợi ý: “Rào quanh vườn thì tính gì? Trồng rau trên mặt đất thì tính gì?”
Học sinh
HS tính. Dự kiến: “Rào quanh vườn là chu vi 34 m; trồng rau là diện tích 60 m².”
Giáo viên
GV mời 2 cặp trình bày, yêu cầu nêu cách kiểm tra kết quả (ví dụ tính lại chu vi bằng cách cộng bốn cạnh).
Học sinh
HS trình bày, kiểm tra: 12 + 5 + 12 + 5 = 34 m.
Giáo viên
GV nhận xét, nhấn mạnh cách chọn đúng đại lượng cần tính trong tình huống thực tế.
Học sinh
HS rút ra: rào thì tính chu vi, trồng thì tính diện tích.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Hoàn thành bảng công thức sau (dùng cho hoạt động Hệ thống hoá công thức chu vi, diện tích các hình phẳng):

Hình chữ nhật: chu vi P = ?; diện tích S = ?
Hình vuông (cạnh a): chu vi P = ?; diện tích S = ?
Hình bình hành (đáy a, chiều cao h): diện tích S = ?
Hình thoi (hai đường chéo m và n): diện tích S = ?
Câu hỏi thảo luận nhóm:
Khi cắt và ghép hình bình hành, em được hình gì? Vì sao diện tích hình bình hành bằng đáy nhân chiều cao?
Vì sao diện tích hình thoi bằng tích hai đường chéo chia 2?

Phiếu học tập số 2

Làm bài tập sau (dùng cho hoạt động Trạm luyện tập):

Bài 1: Hình chữ nhật dài 8 cm, rộng 5 cm có chu vi bao nhiêu cm? A. 26; B. 27; C. 52.
Bài 2: Hình chữ nhật dài 9 m, rộng 4 m có diện tích bao nhiêu m²?
Bài 3: Hình vuông cạnh 7 cm có diện tích bao nhiêu cm²?
Bài 4: Hình vuông có chu vi 24 cm thì cạnh bao nhiêu cm?
Bài 5: Hình bình hành đáy 12 cm, cao 5 cm có diện tích bao nhiêu cm²? A. 61; B. 60; C. 120.
Bài 6: Hình thoi có hai đường chéo 8 cm và 6 cm. Diện tích bao nhiêu cm²? Bạn An trả lời 24. Bạn An đúng hay sai?
Bài 7: Đổi 3 giờ ra phút.
Bài 8: Một vườn chữ nhật có diện tích 72 m², dài 12 m. Chu vi vườn bao nhiêu m?
Bài 9: Có 11 nửa mét dây. Dây dài bao nhiêu mét? Viết dưới dạng hỗn số.
Bài 10: Giữa 2 và 3 có bao nhiêu hỗn số có phần phân số là tử số tự nhiên trên mẫu 5 và nhỏ hơn 1?

Hướng dẫn về nhà

Đo kích thước một mặt bàn học hoặc một tấm bìa hình chữ nhật ở nhà (ghi lại dài, rộng bằng cm), tính chu vi và diện tích, ghi kết quả vào vở.
Làm thêm 2 bài toán đổi đơn vị thời gian và khối lượng (ví dụ: 2 giờ 15 phút đổi ra phút; 3 kg 250 g đổi ra gam), kiểm tra lại bằng cách đổi ngược.
Tìm trong nhà một đồ vật có dạng hình bình hành hoặc hình thoi (ví dụ: khung cửa xếp, ô kẻ trên vải), nêu cách tính diện tích gần đúng và ghi vào vở để chia sẻ ở tiết sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.