ToánLớp 5Chủ đề 1. Ôn tập và bổ sung

Giáo án Bài 8. Ôn tập hình học và đo lường

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được công thức tính chu vi, diện tích hình chữ nhật và hình vuông, rồi vận dụng để tính đúng kết quả.
Nêu được công thức tính diện tích hình bình hành và hình thoi, giải thích được vì sao diện tích hình thoi bằng tích hai đường chéo chia 2.
Vận dụng được cách đổi đơn vị thời gian, độ dài, khối lượng theo đúng quan hệ của từng đại lượng (ví dụ: 3 giờ = 180 phút).
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích vì sao chu vi là đo đường bao, diện tích đo phần mặt phẳng, và vì sao diện tích hình thoi bằng tích hai đường chéo chia 2.
Mô hình hoá toán học: HS chuyển bài toán vườn chữ nhật có diện tích 72 m² và chiều dài 12 m thành phép chia tìm chiều rộng rồi tính chu vi.
Giải quyết vấn đề toán học: HS lựa chọn công thức phù hợp với từng hình và từng đơn vị đo để giải các bài tập ôn tập.
Giao tiếp toán học: HS dùng đúng thuật ngữ (đáy, chiều cao, đường chéo, chu vi, diện tích) và ghi đúng đơn vị trong câu trả lời.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đối chiếu công thức trong Ghi nhớ với bài làm của mình, tự sửa lỗi khi kết quả chưa khớp.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm 4, trình bày lập luận ngắn gọn và nhận xét bài của bạn bằng câu «Mình đồng ý vì…» hoặc «Mình chưa đồng ý vì…».
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS chọn đúng công thức cho bài toán thực tế (vườn, sân trường) và kiểm tra lại kết quả bằng cách ước lượng hoặc tính ngược.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS hoàn thành đủ các phiếu học tập và bài tập luyện tập trong thời gian quy định.
Trung thực: HS nói đúng kết quả đo và tính của mình, không sửa đáp án để trùng với bạn.
Trách nhiệm: HS giữ gìn thước, dụng cụ đo và hoàn thành phần việc được nhóm phân công.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc slide hình chữ nhật, hình vuông, hình bình hành, hình thoi có ghi kích thước (đáy, chiều cao, đường chéo).
Phiếu học tập số 1, số 2 đã in cho các nhóm.
Thước thẳng, thước dây (dùng để đo thực tế khi hoạt động vận dụng).
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/5/math/bai-8-on-tap-hinh-hoc-va-do-luong), dùng ở phần Khám phá và Luyện tập để HS kiểm tra nhanh đáp án.

2. Học sinh

Vở ghi, bút, nháp, bảng con và bút dạ.
Thước kẻ, êke để kiểm tra góc vuông và vẽ chiều cao.
Máy tính cầm tay (nếu lớp được phép dùng) để kiểm tra phép nhân, chia.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 8 phút

Trò chơi: Nhận diện hình nhanh

Mục tiêu

Huy động kiến thức cũ về các hình đã học và gợi nhớ đặc điểm của hình chữ nhật, hình vuông, hình bình hành, hình thoi.

Nội dung

Trò chơi «Chớp hình»: GV hiện lần lượt từng hình trên bảng phụ trong khoảng 3 giây; HS giơ bảng con ghi tên hình và một đặc điểm của hình đó (ví dụ: bốn góc vuông, bốn cạnh bằng nhau).

Sản phẩm dự kiến

HS gọi đúng tên 4 hình và nêu được ít nhất một đặc điểm của mỗi hình; GV nắm được mức độ nhớ kiến thức cũ.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nói: “Các em sẽ chơi trò Chớp hình. Cô chiếu hình trong 3 giây, các em giơ bảng con ghi tên hình và một đặc điểm của hình.”
Học sinh
HS lắng nghe luật chơi, để bảng con và bút dạ sẵn sàng trên bàn.
Giáo viên
GV chiếu lần lượt hình chữ nhật (dài 8 cm, rộng 5 cm), hình vuông (cạnh 7 cm), hình bình hành (đáy 12 cm, cao 5 cm), hình thoi (hai đường chéo 8 cm và 6 cm). Hỏi: “Đây là hình gì? Hình này có đặc điểm gì?”
Học sinh
HS giơ bảng con. Câu trả lời dự kiến: «Hình chữ nhật, có bốn góc vuông»; «Hình vuông, bốn cạnh bằng nhau»; «Hình bình hành, hai cặp cạnh đối diện song song»; «Hình thoi, bốn cạnh bằng nhau».
Giáo viên
GV chọn 2 HS đọc kết quả, hỏi: “Bạn nào nhớ được cách tính chu vi hình chữ nhật?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: «Chu vi bằng (dài + rộng) × 2».
Giáo viên
GV nhận xét, nói: “Hôm nay chúng ta ôn lại chu vi, diện tích các hình quen thuộc và đổi đơn vị đo.” GV ghi tên bài lên bảng.
Học sinh
HS ghi tên bài vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 14 phút

Chu vi và diện tích hình chữ nhật, hình vuông

Mục tiêu

Hệ thống hoá công thức chu vi, diện tích hình chữ nhật và hình vuông; biết vận dụng để tìm một kích thước khi biết kích thước còn lại.

Nội dung

Nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 1: điền công thức và tính các giá trị trong bảng; sau đó giải bài toán vườn chữ nhật có diện tích 72 m², chiều dài 12 m (tìm chiều rộng rồi chu vi).

Sản phẩm dự kiến

Bảng điền đầy đủ: hình chữ nhật P = (dài + rộng) × 2, S = dài × rộng; hình vuông P = cạnh × 4, S = cạnh × cạnh; bài toán vườn có đáp số: chu vi 36 m.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia lớp thành các nhóm 4, phát Phiếu học tập số 1, nêu nhiệm vụ: “Mỗi nhóm điền bảng, sau đó thống nhất đáp án trong 5 phút. Bạn nhóm trưởng ghi lại lý do cho từng công thức.”
Học sinh
HS nhận phiếu, nhóm trưởng phân công người đọc đề, người ghi, người kiểm tra.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý khi nhóm bế tắc: “Chu vi là đo quanh đường bao hay đo bên trong hình?” và “Muốn tìm chiều rộng khi biết diện tích và chiều dài, ta làm phép tính gì?”
Học sinh
HS thảo luận và tính. Câu trả lời dự kiến: «Chu vi là đo quanh đường bao»; «Rộng bằng 72 : 12 = 6 m, chu vi bằng (12 + 6) × 2 = 36 m».
Giáo viên
GV gọi đại diện 2 nhóm trình bày bảng và bài toán vườn; yêu cầu nhóm khác nhận xét bằng câu «Mình đồng ý vì…» hoặc «Mình chưa đồng ý vì…».
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày; các nhóm khác nhận xét và sửa nếu sai đơn vị hoặc sai công thức.
Giáo viên
GV chốt: “Chu vi hình chữ nhật là (dài + rộng) × 2; diện tích là dài × rộng. Hình vuông có chu vi bằng cạnh × 4 và diện tích bằng cạnh × cạnh. Khi tính, luôn ghi đúng đơn vị: cm, m (đo độ dài) và cm², m² (đo diện tích).” GV chiếu bảng đáp án đúng trên NeoEdu để HS đối chiếu.
Học sinh
HS sửa bài trong phiếu nếu sai, ghi công thức vào vở.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 14 phút

Diện tích hình bình hành và hình thoi

Mục tiêu

Nêu được cách tính diện tích hình bình hành và hình thoi; giải thích được vì sao diện tích hình thoi bằng tích hai đường chéo chia 2.

Nội dung

Cặp đôi làm việc với Phiếu học tập số 2 (phần A): đo đáy và chiều cao của hình bình hành trên giấy, tính diện tích; vẽ hình thoi có hai đường chéo vuông góc, tính diện tích theo tích hai đường chéo chia 2; giải thích kết quả với bạn bên cạnh.

Sản phẩm dự kiến

Công thức S hình bình hành = đáy × chiều cao tương ứng; S hình thoi = đường chéo 1 × đường chéo 2 : 2; lời giải thích ngắn về hình thoi (hình thoi được chia thành hai tam giác bằng nhau, mỗi tam giác có diện tích bằng một nửa hình chữ nhật có các cạnh là hai đường chéo... ở mức HS lớp 5 có thể nói: hai đường chéo tạo thành hình chữ nhật có diện tích gấp đôi diện tích hình thoi).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu nhiệm vụ: “Các cặp đôi đo đáy và chiều cao của hình bình hành trên phiếu, vẽ hình thoi và tính diện tích. Sau đó đổi bài và kiểm tra cho nhau.”
Học sinh
HS nhận thước, êke và phiếu học tập số 2 phần A.
Giáo viên
GV hỏi: “Chiều cao của hình bình hành có phải là cạnh bên không?” và “Vì sao hình thoi lại lấy tích hai đường chéo rồi chia 2?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: «Chiều cao là đoạn vuông góc với đáy, không phải cạnh bên»; «Hai đường chéo vuông góc tạo thành hình chữ nhật gấp đôi hình thoi».
Giáo viên
GV gọi 2 cặp báo cáo; hỏi: “Bạn nào tính được hình bình hành đáy 12 cm, cao 5 cm có diện tích bao nhiêu?”
Học sinh
HS trả lời: «12 × 5 = 60 cm²».
Giáo viên
GV chốt công thức và nhắc: “Chiều cao phải vuông góc với đáy. Hình thoi có diện tích bằng tích hai đường chéo chia 2.” GV chiếu hình thoi có hai đường chéo 8 cm và 6 cm, tính S = 8 × 6 : 2 = 24 cm².
Học sinh
HS ghi công thức và ví dụ vào vở.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 10 phút

Đổi đơn vị đo thời gian, độ dài, khối lượng

Mục tiêu

Vận dụng được cách đổi đơn vị theo đúng quan hệ của từng đại lượng, không áp dụng một hệ số chung cho mọi bảng đơn vị.

Nội dung

Cả lớp cùng khám phá qua ví dụ: đổi 3 giờ ra phút; sau đó nhóm 2 HS đổi đơn vị theo cặp câu hỏi trên bảng phụ, mỗi đại lượng dùng hệ số riêng.

Sản phẩm dự kiến

Quy tắc đổi: 1 giờ = 60 phút, nên 3 giờ = 3 × 60 = 180 phút; HS nêu được rằng hệ số đổi phụ thuộc vào từng đại lượng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết ví dụ lên bảng: «Đổi 3 giờ ra phút» và hỏi: “Một giờ có bao nhiêu phút?”
Học sinh
HS trả lời: «60 phút».
Giáo viên
GV hướng dẫn: “Ta có 3 giờ = 3 × 60 = 180 phút.” Sau đó GV nêu thêm câu hỏi: “Vậy khi đổi đơn vị khối lượng, ta có dùng hệ số 60 không?”
Học sinh
HS suy nghĩ và trả lời dự kiến: «Không, mỗi đại lượng có quan hệ đơn vị riêng, phải nhớ đúng quan hệ.»
Giáo viên
GV mời 2 cặp làm nhanh bảng phụ: đổi 2 phút 30 giây ra giây? và đổi 2 kg 500 g ra gam? Gọi HS trình bày.
Học sinh
HS trình bày: «2 phút 30 giây = 150 giây» và «2 kg 500 g = 2 500 g».
Giáo viên
GV chốt: “Mỗi đại lượng có quan hệ đơn vị riêng; cần nhớ đúng quan hệ trước khi đổi.”
Học sinh
HS ghi quy tắc đổi vào vở.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 8 phút

Luyện tập hình học

Mục tiêu

Vận dụng công thức chu vi, diện tích các hình đã ôn để giải bài tập; nhận biết lỗi sai khi chọn công thức hoặc đơn vị.

Nội dung

Trò chơi «Đúng hay sai?» và trắc nghiệm nhanh trên bảng con, làm các bài 1 đến 6 của phần Bài tập; kiểm tra đáp án trên trang bài học NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án đúng: 1) C (26 cm); 2) 36 m²; 3) 49 cm²; 4) 6 cm; 5) A (60 cm²); 6) Đúng, bạn trả lời 24 cm² vì 8 × 6 : 2 = 24 cm².

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu luật: “Cô đọc đề, các em giơ bảng con ghi đáp án và giải thích ngắn gọn.”
Học sinh
HS chuẩn bị bảng con.
Giáo viên
GV đọc bài 1: Hình chữ nhật dài 8 cm, rộng 5 cm có chu vi bao nhiêu cm? A. 27; B. 52; C. 26. Sau đó đọc bài 2, 3, 4, 5, 6. Với bài 6, GV hỏi: “Bạn trả lời 24 có đúng không? Vì sao?”
Học sinh
HS giơ bảng con: bài 1 chọn C vì (8 + 5) × 2 = 26; bài 2: 9 × 4 = 36 m²; bài 3: 7 × 7 = 49 cm²; bài 4: 24 : 4 = 6 cm; bài 5 chọn A vì 12 × 5 = 60 cm²; bài 6 trả lời «Đúng, vì 8 × 6 : 2 = 24 cm²».
Giáo viên
GV hỏi 1 HS giải thích bài 6 và 1 HS giải thích bài 4.
Học sinh
HS trình bày lập luận bằng lời của mình.
Giáo viên
GV chốt: “Hình thoi dùng tích hai đường chéo chia 2, không nhân hai cạnh. Muốn tìm cạnh hình vuông từ chu vi thì chia chu vi cho 4.”
Học sinh
HS sửa lỗi sai trong bảng con (nếu có).

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 6 phút

Luyện tập đo lường và số

Mục tiêu

Vận dụng đổi đơn vị thời gian và cộng số tự nhiên; viết được số có sáu chữ số theo điều kiện cho trước.

Nội dung

HS làm bài 7 đến 10 của phần Bài tập theo nhóm đôi, sau đó kiểm tra chéo với bạn.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: 7) 180 phút; 8) chu vi 36 m (vườn có chiều rộng 6 m); 9) 12 800 quyển sách; 10) 987 654.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu đề bài 7 đến 10 và nêu: “Các em làm nhanh theo cặp, người này kiểm tra người kia.”
Học sinh
HS đọc đề và làm nháp.
Giáo viên
GV đi kiểm tra; hỏi bài 10: “Số có sáu chữ số khác nhau lớn nhất được tạo bằng cách nào?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: «Chọn sáu chữ số lớn nhất khác nhau là 9, 8, 7, 6, 5, 4 rồi xếp giảm dần».
Giáo viên
GV gọi 2 cặp đọc đáp án bài 9 và bài 10.
Học sinh
HS đọc: «12 450 + 350 = 12 800 quyển»; «987 654».
Giáo viên
GV chốt: “Khi tính với số lớn, hãy đặt tính thẳng hàng và kiểm tra lại kết quả.”
Học sinh
HS sửa bài, ghi đáp án đúng vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 10 phút

Đo và tính sân trường em

Mục tiêu

Vận dụng công thức chu vi, diện tích hình chữ nhật và đổi đơn vị vào một tình huống thực tế ở trường học.

Nội dung

Mỗi nhóm đo chiều dài, chiều rộng của một khu vực hình chữ nhật trong trường (bảng tin, bồn hoa, bàn học, lớp học...) bằng thước dây hoặc thước kẻ, tính chu vi và diện tích, ghi đúng đơn vị; nếu chiều dài đo bằng dm hoặc cm, nhóm đổi về m trước khi tính diện tích theo m².

Sản phẩm dự kiến

Bảng ghi kết quả đo và tính của nhóm (tên khu vực, dài, rộng, chu vi, diện tích kèm đơn vị) và một câu kết luận về khu vực đo được.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu nhiệm vụ đo và tính, chia nhóm, phát thước; nhắc: “Ghi đơn vị ngay khi đo. Diện tích tính theo đơn vị vuông (m², cm²).”
Học sinh
HS nhận dụng cụ, chọn khu vực đo và phân công người đo, người ghi, người tính.
Giáo viên
GV đi quanh sân, hỏi: “Bồn hoa của nhóm em đo được chiều dài bao nhiêu? Chu vi của khu vực này là đo cái gì?”
Học sinh
HS đo và tính. Câu trả lời dự kiến: «Bồn dài 2 m, rộng 1 m, chu vi (2 + 1) × 2 = 6 m, diện tích 2 × 1 = 2 m²».
Giáo viên
GV mời 2 nhóm báo cáo kết quả; yêu cầu nhóm khác kiểm tra đơn vị.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày bảng kết quả, các nhóm khác nhận xét.
Giáo viên
GV tổng kết: “Chu vi là đo quanh đường bao, diện tích là đo phần mặt phẳng bên trong. Các em đã vận dụng công thức vào thực tế rất tốt.”
Học sinh
HS ghi kết luận vào vở và thu dọn dụng cụ đo.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ 1: Điền vào bảng sau.

Hình chữ nhật: chu vi P = ........; diện tích S = ........
Hình vuông: chu vi P = ........; diện tích S = ........
Nhiệm vụ 2: Vườn chữ nhật có diện tích 72 m², chiều dài 12 m.
Tìm chiều rộng: ........
Tìm chu vi vườn: ........
Nhiệm vụ 3: Hình chữ nhật dài 8 cm, rộng 5 cm có chu vi bao nhiêu cm? Viết lý do chọn công thức.

Phiếu học tập số 2

Phần A: Hình bình hành và hình thoi

Đo đáy và chiều cao (vuông góc với đáy) của hình bình hành đã vẽ sẵn: đáy ........ cm, chiều cao ........ cm.
Diện tích hình bình hành: S = ........ cm².
Hình thoi có hai đường chéo 8 cm và 6 cm: S = ........ cm².
Giải thích vì sao diện tích hình thoi bằng tích hai đường chéo chia 2: ........
Phần B: Đổi đơn vị
3 giờ = ........ phút.
2 phút 30 giây = ........ giây.
2 kg 500 g = ........ g.

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thành bài 1 đến bài 10 trong phần Bài tập, ghi rõ đơn vị vào kết quả.
Đo chiều dài và chiều rộng của một khu vực hình chữ nhật ở nhà (bàn học, mặt bàn, khung tranh), tính chu vi và diện tích, ghi vào vở.
Xem lại bài tương tác trên trang NeoEdu (neoedu.vn/learn/5/math/bai-8-on-tap-hinh-hoc-va-do-luong) và tự kiểm tra đáp án.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.