ToánLớp 5Chủ đề 1. Ôn tập và bổ sung

Giáo án Bài 7. Hỗn số

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được cấu tạo của hỗn số gồm phần nguyên và phần phân số bé hơn 1.
Đổi được hỗn số sang phân số và đổi được phân số lớn hơn 1 sang hỗn số.
Vận dụng được cách đổi và cộng, trừ hỗn số với phân số để giải bài tập và tình huống thực tế đơn giản.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao $2\dfrac{3}{4}$ có thể hiểu là 2 chiếc bánh nguyên và thêm $\dfrac{3}{4}$ chiếc bánh, từ đó suy ra cách đổi sang phân số.
Mô hình hoá toán học: HS dùng hình vẽ các chiếc bánh và đoạn dây để biểu diễn hỗn số và phân số.
Giao tiếp toán học: HS đọc, viết đúng hỗn số, dùng đúng các thuật ngữ phần nguyên, phần phân số, tử số, mẫu số.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng hình vẽ, bảng con, phiếu học tập và trang bài học số NeoEdu để kiểm tra kết quả.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự quan sát hình vẽ, nêu được cấu tạo hỗn số và tự kiểm tra kết quả đổi bằng cách đổi ngược lại.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm 4, trao đổi, thống nhất cách đổi và trình bày kết quả trước lớp bằng lời nói rõ ràng, đúng thuật ngữ.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS vận dụng hỗn số để mô tả độ dài và số lượng trong tình huống thực tế, chọn cách biểu diễn phù hợp.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực làm bài tập đổi hỗn số và phân số, kiên trì kiểm tra lại kết quả bằng cách đổi ngược.
Trách nhiệm: HS hoàn thành nhiệm vụ nhóm, nhắc nhau giữ nguyên đơn vị đo khi đổi và tính toán.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Máy chiếu hoặc bảng phụ vẽ sẵn hình 2 chiếc bánh tròn và 3/4 chiếc bánh; hình đoạn dây 11 nửa mét.
Phiếu học tập số 1 (in cho mỗi nhóm), bảng phụ ghi quy tắc đổi hỗn số.
Trang bài học số NeoEdu: neoedu.vn/learn/5/math/bai-7-hon-so (phần bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác dùng ở hoạt động luyện tập).

2. Học sinh

Vở ghi, bút, bảng con và bút dạ.
Thước kẻ, bút màu để vẽ hình minh hoạ khi cần.
Thiết bị kết nối trang NeoEdu (nếu lớp có máy tính bảng hoặc điện thoại dùng chung theo nhóm).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Đoán số bánh

Mục tiêu

Gợi nhớ phân số và tạo tình huống để HS nhận ra một số lớn hơn 1 có thể gồm phần nguyên và phần phân số.

Nội dung

GV vẽ 2 chiếc bánh tròn nguyên và 1 chiếc bánh được chia 4 phần bằng nhau, tô 3 phần. HS trả lời câu hỏi: Có tất cả bao nhiêu chiếc bánh?

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được có 2 chiếc bánh nguyên và thêm $\dfrac{3}{4}$ chiếc bánh, tức là 2 và $\dfrac{3}{4}$ chiếc bánh; biết rằng cách viết này cần được học.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV treo hình vẽ 2 chiếc bánh nguyên và 1 chiếc bánh chia 4 phần, tô 3 phần. GV hỏi: Các em thấy có bao nhiêu chiếc bánh? Bạn nào có thể viết số đó bằng phân số không?
Học sinh
HS quan sát hình, suy nghĩ và trả lời tự do. Dự kiến: 'Có 2 chiếc bánh nguyên và 3 phần của chiếc bánh thứ ba.' Một số HS nêu: 'Viết được là $\dfrac{11}{4}$ chiếc bánh.'
Giáo viên
GV chỉ vào hình và nêu: Ta có thể viết gọn là 2 và $\dfrac{3}{4}$ chiếc bánh, đọc là hai và ba phần tư. GV viết lên bảng $2\dfrac{3}{4}$ .
Học sinh
HS đọc theo: 'Hai và ba phần tư'; ghi vào vở số $2\dfrac{3}{4}$ .
Giáo viên
GV gọi 1 đến 2 HS nhận xét cách đọc và cách ghi. GV khen những HS nhận ra cả hai cách viết cùng chỉ một số lượng bánh.
Học sinh
HS trả lời: 'Hai cách viết đều chỉ 2 chiếc bánh và thêm $\dfrac{3}{4}$ chiếc bánh.'
Giáo viên
GV dẫn vào bài: Số như $2\dfrac{3}{4}$ được gọi là hỗn số. Hôm nay chúng ta tìm hiểu hỗn số và cách đổi hỗn số.
Học sinh
HS ghi tên bài học vào vở: Bài 7. Hỗn số.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 8 phút

Cấu tạo hỗn số

Mục tiêu

HS nêu được cấu tạo của hỗn số: phần nguyên đứng trước, phần phân số bé hơn 1 đứng sau.

Nội dung

Nhóm đôi quan sát hình bánh và đoạn dây; nêu phần nguyên và phần phân số trong $2\dfrac{3}{4}$ và trong $5\dfrac{2}{7}$ ; so sánh phần phân số với 1.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được: hỗn số gồm phần nguyên đứng trước và phần phân số bé hơn 1 đứng sau; trong $5\dfrac{2}{7}$ phần nguyên là 5, phần phân số là $\dfrac{2}{7}$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia lớp thành các nhóm đôi. GV nêu nhiệm vụ: Quan sát hình bánh, chỉ ra đâu là phần nguyên, đâu là phần phân số của $2\dfrac{3}{4}$ . Sau đó nêu phần nguyên và phần phân số của $5\dfrac{2}{7}$ và giải thích vì sao $\dfrac{2}{7}$ bé hơn 1.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, thảo luận theo đôi, dùng bảng con hoặc vở nháp để viết.
Giáo viên
GV đi quan sát, gợi ý: Phần nào là số chiếc bánh nguyên? Phần nào nhỏ hơn một chiếc bánh? GV nêu: Phần phân số luôn có tử số bé hơn mẫu số thì mới bé hơn 1.
Học sinh
HS thảo luận. Dự kiến: 'Phần nguyên của $2\dfrac{3}{4}$ là 2, phần phân số là $\dfrac{3}{4}$ .' 'Phần nguyên của $5\dfrac{2}{7}$ là 5, vì tử số 2 bé hơn mẫu số 7 nên $\dfrac{2}{7}$ bé hơn 1.'
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày. GV hỏi thêm: Nếu viết $\dfrac{7}{4}$ thì có phải là hỗn số không? Vì sao?
Học sinh
HS trình bày. Dự kiến: 'Không phải hỗn số vì $\dfrac{7}{4}$ là một phân số có tử lớn hơn mẫu, không có phần nguyên tách riêng.' Có HS nêu: 'Phần phân số của hỗn số phải bé hơn 1.'
Giáo viên
GV chốt lại và ghi lên bảng: Hỗn số gồm phần nguyên đứng trước và phần phân số bé hơn 1 đứng sau. GV lưu ý: Hỗn số không phải là phép nhân phần nguyên với phần phân số; ví dụ $2\dfrac{3}{4}$ không có nghĩa là $2 \times \dfrac{3}{4}$ .
Học sinh
HS ghi cấu tạo hỗn số vào vở và sửa lại nếu trước đó hiểu sai.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 10 phút

Đổi hỗn số và phân số

Mục tiêu

HS nắm được cách đổi hỗn số sang phân số và đổi ngược lại; biết kiểm tra kết quả bằng cách đổi ngược.

Nội dung

Nhóm 4 hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS viết một cách đổi vào ô của mình, sau đó cả nhóm thống nhất kết quả và rút ra quy tắc. Nội dung phiếu gồm đổi $2\dfrac{3}{5}$ sang phân số, đổi $3\dfrac{1}{2}$ sang phân số, đổi $\dfrac{17}{4}$ sang hỗn số.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được quy tắc: đổi hỗn số sang phân số bằng cách lấy phần nguyên nhân mẫu rồi cộng tử, giữ mẫu; đổi ngược bằng cách chia tử cho mẫu, thương là phần nguyên, số dư là tử của phần phân số; hoàn thành Phiếu học tập số 1 với kết quả $\dfrac{13}{5}$ , $\dfrac{7}{2}$ , $4\dfrac{1}{4}$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 1 cho mỗi nhóm, hướng dẫn: Mỗi bạn làm một ý vào ô của mình, sau đó so sánh và thống nhất kết quả trong nhóm, cuối cùng nêu cách làm.
Học sinh
HS nhận phiếu, phân công từng người làm một ý trong 4 ý của phiếu.
Giáo viên
GV đi quan sát, nhắc HS giữ nguyên đơn vị và kiểm tra kết quả bằng cách đổi ngược. GV gợi ý: $2\dfrac{3}{5}$ có bao nhiêu phần ngũ phân? Lấy 2 nhân 5 được bao nhiêu, rồi cộng 3 là được bao nhiêu phần?
Học sinh
HS làm bài. Dự kiến: $2\dfrac{3}{5} = \dfrac{2 \times 5 + 3}{5} = \dfrac{13}{5}$ ; $3\dfrac{1}{2} = \dfrac{7}{2}$ ; $\dfrac{17}{4}$ : 17 chia 4 được 4 dư 1 nên $\dfrac{17}{4} = 4\dfrac{1}{4}$ . Một số HS hỏi: 'Có phải nhân phần nguyên với phần phân số không?' GV trả lời: Không phải.
Giáo viên
GV mời một nhóm trình bày cách đổi $\dfrac{17}{4}$ sang hỗn số. Cả lớp nhận xét. GV hỏi: Làm sao để kiểm tra $4\dfrac{1}{4}$ có đúng không?
Học sinh
HS trình bày. Dự kiến kiểm tra: 'Đổi $4\dfrac{1}{4}$ về phân số được $\dfrac{4 \times 4 + 1}{4} = \dfrac{17}{4}$ , đúng.'
Giáo viên
GV chốt quy tắc hai chiều trên bảng phụ, nhấn mạnh: Luôn giữ nguyên đơn vị đo và có thể kiểm tra bằng cách đổi ngược. Nhắc HS không nhầm lẫn khi đổi, chẳng hạn không nhân phần nguyên với phần phân số.
Học sinh
HS ghi quy tắc vào vở, đọc lại quy tắc theo nhóm.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 7 phút

Ai nhanh hơn với hỗn số

Mục tiêu

Củng cố cách đổi hỗn số, phần nguyên và cộng, trừ hỗn số với phân số.

Nội dung

Trò chơi 'Ai nhanh hơn' bằng bảng con: GV đọc hoặc chiếu các đề bài; HS giơ bảng kết quả. Đề bài gồm: đổi $3\dfrac{1}{2}$ thành phân số; đổi $\dfrac{17}{4}$ thành hỗn số; phần nguyên của $5\dfrac{2}{7}$ là bao nhiêu; tính $1\dfrac{1}{3} + \dfrac{2}{3}$ (chọn A. 3; B. 4; C. 2); tính $2\dfrac{1}{4} - \dfrac{3}{4}$ và kiểm tra bạn trả lời $\dfrac{3}{2}$ đúng hay sai. Có thể dùng bài tương tác trên trang NeoEdu để kiểm tra nhanh.

Sản phẩm dự kiến

HS giơ bảng đúng các kết quả: $\dfrac{7}{2}$ ; $4\dfrac{1}{4}$ ; 5; C (vì $\dfrac{4}{3} + \dfrac{2}{3} = 2$ ); bạn trả lời $\dfrac{3}{2}$ là đúng (vì $\dfrac{9}{4} - \dfrac{3}{4} = \dfrac{6}{4} = \dfrac{3}{2}$ ).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giới thiệu trò chơi: Mỗi câu GV đọc đề, HS suy nghĩ rồi giơ bảng con có kết quả. GV nhắc: Nhớ viết hỗn số đúng cách, có một dấu cách giữa phần nguyên và phân số.
Học sinh
HS chuẩn bị bảng con và bút.
Giáo viên
GV chiếu hoặc đọc lần lượt 5 câu hỏi. Sau mỗi câu, GV yêu cầu HS giơ bảng và kiểm tra nhanh. Với câu tính $2\dfrac{1}{4} - \dfrac{3}{4}$ , GV hỏi: Vì sao có thể đổi $2\dfrac{1}{4}$ thành $\dfrac{9}{4}$ trước khi trừ?
Học sinh
HS giơ bảng: $\dfrac{7}{2}$ ; $4\dfrac{1}{4}$ ; 5; chọn C; đúng. Dự kiến HS trả lời: 'Vì để trừ được hai phân số cùng mẫu thì phải đưa hỗn số về phân số.'
Giáo viên
GV hỏi nhanh vài HS về cách làm câu có đáp án sai nhiều nhất trong lớp, rồi chữa lại cùng cả lớp.
Học sinh
HS giải thích lại cách làm của mình và nhận xét bạn.
Giáo viên
GV khen những HS làm đúng và nhanh, nhắc lại: Đổi hỗn số về phân số trước khi cộng, trừ; sau khi tính, nếu cần thì đổi lại thành hỗn số.
Học sinh
HS ghi nhớ và tự kiểm tra lại bài của mình.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 5 phút

Đo dây và chia bánh trong đời sống

Mục tiêu

HS vận dụng hỗn số để mô tả độ dài và số lượng trong tình huống thực tế, rèn khả năng liên hệ toán học với cuộc sống.

Nội dung

GV nêu tình huống: Có 11 nửa mét dây. Hỏi dây dài bao nhiêu mét? HS đổi $\dfrac{11}{2}$ thành hỗn số và viết kết quả theo quy ước: phần nguyên, một dấu cách, phân số tối giản. Tiếp theo, HS giải quyết thêm: Bạn An có 2 chiếc bánh và 1 nửa chiếc bánh. Bạn viết số bánh bằng hỗn số là bao nhiêu? Giao thêm nhiệm vụ về nhà: đo hoặc ước lượng một vật ở nhà và viết kết quả bằng hỗn số.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được: 11 nửa mét dây dài $5\dfrac{1}{2}$ mét; số bánh của An là $2\dfrac{1}{2}$ chiếc bánh; có ít nhất một ví dụ hỗn số trong thực tế do HS tự tìm.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu tình huống 11 nửa mét dây và yêu cầu HS viết kết quả dưới dạng hỗn số, kèm theo quy ước ghi đơn vị mét.
Học sinh
HS suy nghĩ và làm bảng con.
Giáo viên
GV gợi ý: 11 nửa mét là bao nhiêu lần nửa mét? Chia 11 cho 2 để tìm số mét nguyên và phần dư. GV ghi bảng: $\dfrac{11}{2} = 5\dfrac{1}{2}$ , nghĩa là 5 mét và $\dfrac{1}{2}$ mét.
Học sinh
HS làm: 11 chia 2 được 5 dư 1, nên dây dài $5\dfrac{1}{2}$ mét. Dự kiến HS nêu: 'Dây dài 5 mét rưỡi.'
Giáo viên
GV mời 2 HS nêu tình huống thực tế mình tự nghĩ ra và viết hỗn số tương ứng. GV nhận xét, khen cách liên hệ thực tế.
Học sinh
HS trình bày. Dự kiến: 'Mẹ nấu hết 1 nồi cháo và 1 phần 3 nồi, viết là $1\dfrac{1}{3}$ nồi.' 'Quãng đường nhà em đi học là $2\dfrac{1}{2}$ km.'
Giáo viên
GV tổng kết: Hỗn số giúp viết gọn số lượng gồm phần nguyên và phần lẻ trong đời sống. GV giao nhiệm vụ về nhà.
Học sinh
HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhóm: …… Thành viên: ……
Nhiệm vụ: Mỗi bạn làm một ý, sau đó thống nhất kết quả và nêu cách làm.

Ý 1: Đổi $2\dfrac{3}{5}$ thành phân số. Bài làm: ……
Ý 2: Đổi $3\dfrac{1}{2}$ thành phân số. Bài làm: ……
Ý 3: Đổi $\dfrac{17}{4}$ thành hỗn số (ghi phần nguyên, một dấu cách rồi phân số tối giản). Bài làm: ……
Ý 4: Kiểm tra kết quả ý 3 bằng cách đổi ngược $4\dfrac{1}{4}$ về phân số. Bài làm: ……
Quy tắc nhóm thống nhất: Đổi hỗn số sang phân số bằng cách ……; đổi phân số sang hỗn số bằng cách …….

Hướng dẫn về nhà

Làm các bài tập 1, 2 và 4 trong sách giáo khoa: đổi $2\dfrac{3}{5}$ , $\dfrac{17}{4}$ và $3\dfrac{1}{2}$ sang dạng tương ứng và kiểm tra lại bằng cách đổi ngược.
Tìm trong gia đình hoặc xung quanh một tình huống có thể viết bằng hỗn số (ví dụ: một đoạn dây, một chiếc bánh, một quãng đường). Viết lại số đo bằng hỗn số và ghi vào vở.
Ôn lại quy tắc đổi hỗn số và phân số, nhớ rằng phần phân số của hỗn số luôn bé hơn 1 và không nhân phần nguyên với phần phân số.
Có thể luyện thêm các bài tương tự trên trang bài học số NeoEdu: neoedu.vn/learn/5/math/bai-7-hon-so.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.