ToánLớp 5Chủ đề 11. Một số yếu tố thống kê và xác suất

Giáo án Bài 65. Tỉ số của số lần lặp lại một sự kiện so với tổng số lần thực hiện

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được tỉ số của số lần lặp lại một sự kiện so với tổng số lần thực hiện bằng số lần xuất hiện chia cho tổng số lần thực hiện.
Tính được tỉ số dưới dạng phân số tối giản hoặc phần trăm trong các tình huống thử nghiệm đơn giản.
Giải thích được tỉ số luôn nằm từ 0 đến 1 và kết quả các lần thử đã làm không đảm bảo các lần sau giống hệt.
Vận dụng được việc so sánh tỉ số để so sánh hai nhóm có số lần thử khác nhau.
Tư duy và lập luận toán học: giải thích vì sao tỉ số luôn từ 0 đến 1 và vì sao không nên chỉ so số lần xuất hiện khi số lần thử khác nhau.
Mô hình hoá toán học: chuyển tình huống tung đồng xu, quay thăm, trúng hay trượt thành phép chia số lần xuất hiện cho tổng số lần thực hiện.
Giao tiếp toán học: đọc, ghi và trình bày tỉ số bằng phân số, phần trăm, kèm lời giải thích rõ ràng về số lần thử.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: dùng đồng xu, phiếu ghi kết quả và bảng số liệu để thu thập và xử lí dữ liệu thử nghiệm.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: tự tiến hành thử nghiệm, ghi kết quả trung thực và tự kiểm tra lại phép tính của mình.
Giao tiếp và hợp tác: làm việc nhóm, cặp đôi; trình bày và giải thích cách tính tỉ số cho bạn nghe.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: biết chọn cách so sánh hợp lí giữa hai nhóm có số lần thử khác nhau và giải thích được lựa chọn đó.

3. Phẩm chất

Trung thực: ghi đúng kết quả thử nghiệm của nhóm mình, không chỉnh sửa số liệu để khớp với dự đoán.
Trách nhiệm: tham gia đầy đủ phần việc của nhóm, phối hợp với bạn khi tung đồng xu và ghi chép.
Chăm chỉ: hoàn thành các bài tập luyện tập và bài vận dụng đúng thời gian, kiểm tra lại kết quả trước khi nộp.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Đồng xu (1 chiếc) và bảng ghi kết quả tung đồng xu trên bảng lớp
Phiếu học tập số 1 và phiếu học tập số 2 (in đủ cho các nhóm, cặp)
Bảng phụ ghi sẵn đề các bài tập 1, 2, 4, 5 và tình huống vận dụng
Máy chiếu hoặc máy tính kết nối học liệu số NeoEdu: bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/5/math/bai-65-ti-so-cua-so-lan-lap-lai-mot-su-kien-so-voi-tong-so-lan-thuc-hien

2. Học sinh

Vở nháp, bút chì, bút dạ
Bảng con và bút dạ
Mỗi nhóm 1 đồng xu
Phiếu học tập do GV phát

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Dự đoán kết quả tung đồng xu

Mục tiêu

Kích hoạt kiến thức về phân số, phần trăm đã học và tạo tình huống để HS nhận ra kết quả thử nghiệm có thể khác nhau.

Nội dung

GV tung đồng xu 10 lần trước lớp. Trước khi tung, HS dự đoán số lần ngửa rồi ghi dự đoán vào bảng con. Sau đó HS ghi kết quả thực tế và so sánh với dự đoán.

Sản phẩm dự kiến

Bảng con ghi dự đoán và kết quả thực tế; HS nhận ra kết quả các lần thử có thể khác nhau và không đoán chắc chắn được.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giới thiệu: Cô sẽ tung đồng xu 10 lần. Các em dự đoán có bao nhiêu lần mặt ngửa và ghi vào bảng con.
Học sinh
HS lắng nghe, ghi dự đoán số lần ngửa vào bảng con.
Giáo viên
GV tung đồng xu 10 lần, sau mỗi lần thông báo ngửa hay sấp và ghi lên bảng lớp.
Học sinh
HS quan sát, ghi nhanh kết quả từng lần vào vở nháp và đếm số lần ngửa. Dự kiến kết quả: 7 lần ngửa, 3 lần sấp.
Giáo viên
GV hỏi: Kết quả có giống dự đoán của các em không? Vì sao hai lần tung đồng xu liên tiếp có thể cho kết quả khác nhau?
Học sinh
HS trả lời. Dự kiến: Không giống hoàn toàn; vì mỗi lần tung kết quả không chắc chắn nên các lần thử có thể khác nhau.
Giáo viên
GV nhận xét và dẫn vào bài: Để mô tả kết quả thử nghiệm một cách chính xác, ta dùng tỉ số giữa số lần xuất hiện và tổng số lần thực hiện. Hôm nay chúng ta học cách tính tỉ số này.
Học sinh
HS lắng nghe, nhắc lại tên bài học: Tỉ số của số lần lặp lại một sự kiện so với tổng số lần thực hiện.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 9 phút

Tỉ số thực nghiệm của một sự kiện

Mục tiêu

HS tự thu thập dữ liệu bằng thử nghiệm và nêu được cách tính tỉ số giữa số lần xuất hiện và tổng số lần thực hiện.

Nội dung

Nhóm 4 HS làm Phiếu học tập số 1: mỗi thành viên luân phiên tung đồng xu, cả nhóm tung tổng cộng 10 lần, ghi kết quả từng lần, đếm số lần ngửa và số lần sấp, lập tỉ số số lần ngửa so với tổng số lần tung, viết dưới dạng phân số tối giản và phần trăm.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 được điền đầy đủ; HS nêu được công thức tính tỉ số thực nghiệm. Ví dụ dự kiến: 6 lần ngửa trong 10 lần tung, tỉ số $\dfrac{6}{10}=\dfrac{3}{5}$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia lớp thành các nhóm 4, phát Phiếu học tập số 1 và mỗi nhóm một đồng xu. Nêu yêu cầu: tung 10 lần, ghi kết quả trung thực và tính tỉ số số lần ngửa.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, phân công người tung, người ghi, người tính, người kiểm tra.
Giáo viên
GV đi quan sát các nhóm, nhắc nhở ghi đúng kết quả từng lần. Hỏi nhóm: Tổng số lần tung là bao nhiêu? Cần đếm số lần nào để tính tỉ số?
Học sinh
HS tung đồng xu, ghi kết quả, đếm số lần ngửa rồi lập tỉ số. Dự kiến: Tổng số lần tung là 10, cần đếm số lần ngửa.
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày kết quả và ghi các tỉ số lên bảng. Hỏi: Vì sao hai nhóm có tỉ số khác nhau khi cùng tung đồng xu?
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày. Dự kiến: Kết quả thử nghiệm của mỗi nhóm khác nhau nên tỉ số cũng khác nhau.
Giáo viên
GV chốt công thức trên bảng: $\dfrac{\text{Số lần xuất hiện}}{\text{Tổng số lần thực hiện}}$ . Nhấn mạnh tỉ số được tính bằng cách lấy số lần xuất hiện chia cho tổng số lần thử.
Học sinh
HS ghi công thức vào vở và nêu lại bằng lời của mình.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 7 phút

Tỉ số nằm từ 0 đến 1 và cách viết tỉ số

Mục tiêu

HS giải thích được tỉ số luôn từ 0 đến 1 và biết viết tỉ số dưới dạng phân số tối giản hoặc phần trăm.

Nội dung

GV đưa ví dụ: Tung đồng xu 50 lần, mặt ngửa xuất hiện 28 lần. Cặp đôi tìm số lần sấp, viết tỉ số sấp tối giản. Sau đó thảo luận: tỉ số bằng 1 hoặc 0 nghĩa là gì?

Sản phẩm dự kiến

Lời giải ví dụ: sấp 22 lần; tỉ số $\dfrac{22}{50}=\dfrac{11}{25}$ . HS nêu được: tỉ số 0 khi không lần nào xuất hiện, tỉ số 1 khi lần nào cũng xuất hiện, các tỉ số khác nằm giữa 0 và 1.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết đề lên bảng: Tung đồng xu 50 lần, mặt ngửa xuất hiện 28 lần. Tìm số lần mặt sấp và tỉ số sấp tối giản. Yêu cầu HS làm theo cặp đôi.
Học sinh
HS đọc đề, trao đổi với bạn bên cạnh trong 2 phút.
Giáo viên
GV gợi ý: Tổng số lần tung là 50, muốn tìm số lần sấp thì làm phép tính gì?
Học sinh
HS tính. Dự kiến: 50 − 28 = 22 lần sấp; tỉ số $\dfrac{22}{50}=\dfrac{11}{25}$ .
Giáo viên
GV mời một cặp trình bày. Sau đó hỏi: Nếu cả 50 lần đều ngửa thì tỉ số bằng bao nhiêu? Nếu không lần nào ngửa thì sao? Tỉ số có thể lớn hơn 1 không?
Học sinh
HS trả lời. Dự kiến: Tỉ số bằng 1; tỉ số bằng 0; tỉ số không lớn hơn 1 vì số lần xuất hiện không vượt quá tổng số lần.
Giáo viên
GV chốt: Tỉ số luôn từ 0 đến 1 và có thể viết dưới dạng phân số hoặc phần trăm. Kết quả các lần thử đã làm không đảm bảo các lần sau giống hệt, nên tỉ số chỉ mô tả kết quả đã quan sát.
Học sinh
HS ghi ba ý chính vào vở và nêu lại bằng lời của mình.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 8 phút

Luyện tập tính và so sánh tỉ số

Mục tiêu

HS vận dụng công thức để tính tỉ số, đổi sang phần trăm và so sánh hai nhóm có số lần thử khác nhau.

Nội dung

Phần 1: GV trình chiếu các bài 1, 2, 4, 5 để HS giơ bảng con. Phần 2: cặp đôi làm Phiếu học tập số 2 với các bài 3, 6, 8. Nếu còn thời gian, HS kiểm tra nhanh trên bài tập tương tác NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: Bài 1: $\dfrac{3}{5}$ . Bài 2: 8 lần sấp. Bài 4: 0. Bài 5: đáp án B (tỉ số bằng 1). Bài 3: 30%, vì $9 : 30 \times 100 = 30\%$ . Bài 6: Đúng, vì $\dfrac{6}{10}=\dfrac{12}{20}>\dfrac{9}{20}$ . Bài 8: $37{,}5\%$ , vì $15 : 40 \times 100 = 37{,}5\%$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV trình chiếu bài 1, 2, 4, 5 và phát Phiếu học tập số 2 cho các cặp. Nêu yêu cầu: giơ bảng con khi có kết quả, cặp làm bài 3, 6, 8 và giải thích cách làm.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, chuẩn bị bảng con và bút.
Giáo viên
GV quan sát, kiểm tra nhanh các bảng con. Với các cặp, GV nhắc: Bài 6 cần so sánh tỉ số, không so sánh số lần thắng. Bài 8 cần viết kết quả dưới dạng phần trăm.
Học sinh
HS giơ bảng con cho bài 1, 2, 4, 5; cặp đôi làm bài 3, 6, 8 và thảo luận cách trình bày.
Giáo viên
GV yêu cầu một cặp giải thích bài 6 và một HS nêu cách đổi bài 8 sang phần trăm. Hỏi: Vì sao không thể kết luận nhóm A tốt hơn chỉ vì 6 lớn hơn 9?
Học sinh
HS trình bày. Dự kiến: 6 nhỏ hơn 9 nên không so sánh số lần; phải đưa về cùng mẫu số 20 để so sánh tỉ số.
Giáo viên
GV nhận xét, chốt hai lỗi thường gặp: quên đổi sang phần trăm và so sánh số lần xuất hiện thay vì so sánh tỉ số khi số lần thử khác nhau.
Học sinh
HS sửa lại bài làm của mình nếu sai và ghi lưu ý vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 6 phút

So sánh kết quả thực tế của hai tổ

Mục tiêu

HS vận dụng tỉ số để so sánh hai nhóm có số lần thực hiện khác nhau trong tình huống đời sống.

Nội dung

Tình huống: Tổ 1 đi trực nhật đúng lịch 18 lần trên tổng số 24 lần được phân công. Tổ 2 đi đúng lịch 15 lần trên tổng số 20 lần. Tổ nào thực hiện đúng lịch tốt hơn? HS tính tỉ số dưới dạng phần trăm, so sánh rồi giải thích kết luận.

Sản phẩm dự kiến

Tổ 1: $\dfrac{18}{24}=\dfrac{3}{4}=75\%$ ; tổ 2: $\dfrac{15}{20}=\dfrac{3}{4}=75\%$ . Hai tổ thực hiện đúng lịch với tỉ lệ bằng nhau; HS giải thích được vì sao không chọn tổ 1 chỉ vì 18 lớn hơn 15.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu tình huống trên bảng phụ và yêu cầu HS tính tỉ số dưới dạng phần trăm để so sánh hai tổ.
Học sinh
HS đọc đề, làm việc cá nhân khoảng 2 phút rồi trao đổi với bạn bên cạnh.
Giáo viên
GV nhắc: Hãy đưa cả hai tỉ số về phần trăm trước khi kết luận. Đi quan sát và hỗ trợ HS còn lúng túng.
Học sinh
HS tính: tổ 1 đạt $75\%$ , tổ 2 đạt $75\%$ .
Giáo viên
GV mời HS trình bày kết quả và hỏi: Vì sao tổ 1 có số lần đúng lịch nhiều hơn nhưng tỉ lệ lại bằng tổ 2?
Học sinh
HS trả lời. Dự kiến: Tổ 1 được phân công nhiều lần hơn nên số lần đúng cũng nhiều hơn; khi so sánh tỉ số thì hai tổ bằng nhau.
Giáo viên
GV chốt: Khi các nhóm có số lần thực hiện khác nhau, cần so sánh tỉ số để đánh giá chính xác. GV giới thiệu bài tập tương tác trên NeoEdu để HS tự luyện thêm ở nhà.
Học sinh
HS ghi nhận kết luận và ghi nhiệm vụ về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Dùng cho nhóm 4 HS ở hoạt động Tỉ số thực nghiệm của một sự kiện.

Nhiệm vụ 1: Tung đồng xu 10 lần, ghi kết quả từng lần (N là ngửa, S là sấp) vào bảng dưới đây.
Lần 1 đến lần 10: ......................................
Số lần tung: 10
Số lần ngửa: ......
Số lần sấp: ......
Nhiệm vụ 2: Tỉ số số lần ngửa so với tổng số lần tung là $\dfrac{\text{Số lần ngửa}}{\text{Tổng số lần tung}}$ = ...... (viết dạng phân số tối giản).
Nhiệm vụ 3: Viết tỉ số trên dưới dạng phần trăm: ......
Nhiệm vụ 4: So sánh kết quả của nhóm với nhóm bạn. Kết quả có giống nhau không? Vì sao?
Nhận xét của nhóm: ......

Phiếu học tập số 2

Dùng cho cặp đôi ở hoạt động Luyện tập tính và so sánh tỉ số.

Bài 3: Quay thăm 30 lần, có 9 lần ra màu đỏ. Tỉ số màu đỏ tính theo phần trăm là bao nhiêu? Viết phép tính.
Bài 6: Nhóm A trúng 6 trên 10 lần thử, nhóm B trúng 9 trên 20 lần thử. Nhóm nào có tỉ số cao hơn? Bạn trong nhóm nói nhóm A cao hơn là đúng hay sai? Giải thích bằng cách so sánh hai tỉ số.
Bài 8: Một người ném bóng trúng 15 lần, trượt 25 lần. Tỉ lệ trúng là bao nhiêu phần trăm? Trình bày các bước tìm tổng số lần thử và tỉ lệ.
Cặp đôi kiểm tra lại đáp án của nhau trước khi báo cáo.

Hướng dẫn về nhà

Thực hiện thử nghiệm: Trong 20 ngày đi học liên tiếp, ghi lại số ngày em đến lớp đúng giờ. Tính tỉ số số ngày đến đúng giờ so với tổng số ngày, viết dưới dạng phân số tối giản và phần trăm.
So sánh kết quả của em với một bạn trong tổ (nếu bạn có số ngày ghi chép khác). Giải thích vì sao phải so sánh tỉ số thay vì so số ngày đúng giờ.
Làm thêm bài tập tương tác về tỉ số trên trang bài học NeoEdu: neoedu.vn/learn/5/math/bai-65-ti-so-cua-so-lan-lap-lai-mot-su-kien-so-voi-tong-so-lan-thuc-hien. Ghi lại các câu làm sai để hỏi GV trong giờ học sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.