NeoEdu
Giáo án Toán 5
ToánLớp 5Chủ đề 10. Số đo thời gian. Vận tốc. Các bài toán liên quan đến chuyển động đều

Giáo án Bài 58. Nhân, chia số đo thời gian với một số

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được cách nhân số đo thời gian với một số: nhân từng đơn vị rồi đổi phần đủ 60 giây thành 1 phút, đủ 60 phút thành 1 giờ.
  • Giải thích được cách chia số đo thời gian cho một số: đổi toàn bộ về đơn vị bé (phút hoặc giây), chia rồi đổi kết quả khi cần.
  • Vận dụng được việc nhân, chia số đo thời gian để giải các bài toán về công việc lặp lại hoặc kéo dài bằng nhau.
  • Nhận biết được “2 giờ 30 phút” không phải là “2,30 giờ” mà bằng 2,52{,}5 giờ.
  • Tư duy và lập luận toán học: giải thích vì sao 1 giờ 25 phút × 3 = 4 giờ 15 phút và vì sao không thể coi 2 giờ 30 phút là 2,30 giờ.
  • Mô hình hoá toán học: chuyển tình huống “ba việc mất thời gian bằng nhau” thành phép chia số đo thời gian cho 3.
  • Giải quyết vấn đề toán học: tìm được thời gian của một công việc khi biết tổng thời gian và số công việc bằng nhau.
  • Giao tiếp toán học: đọc, viết đúng số đo thời gian với hai đơn vị (ví dụ 3 giờ 15 phút, 4 phút 30 giây) và trình bày bằng lời các bước tính.
  • Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: sử dụng mô hình đồng hồ hoặc bảng quy đổi (1 giờ = 60 phút, 1 phút = 60 giây) để đổi đơn vị.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự đọc ví dụ trong sách, tự lựa chọn một trong hai cách đổi đơn vị để tính và kiểm tra lại kết quả bằng cách ngược lại.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc theo cặp, giải thích cách làm cho bạn nghe bằng các câu như “Đầu tiên em đổi…, sau đó em…”.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS chọn cách tính phù hợp (nhân từng đơn vị hay đổi ra phút trước) và kiểm tra kết quả bằng phép tính ngược.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: HS hoàn thành đầy đủ các bài tập trong phiếu và luyện tập tính nhẩm đổi đơn vị.
  • Trung thực: HS nhận xét đúng hay sai bài làm của bạn (bài 6) dựa trên phép tính, không làm theo cảm tính.
  • Trách nhiệm: HS tự kiểm tra lại kết quả bằng cách nhân hoặc chia ngược lại và sửa lỗi của mình.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Máy chiếu hoặc bảng phụ ghi ví dụ và bài tập, phấn màu, bảng nam châm.
  • Mô hình đồng hồ kim (hoặc đồng hồ đeo tay) để minh hoạ 60 phút = 1 giờ, 60 giây = 1 phút.
  • Phiếu học tập số 1 (in cho từng cặp).
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/5/math/bai-58-nhan-chia-so-do-thoi-gian-voi-mot-so (dùng để kiểm tra nhanh đáp án bài tập 5 và 6 sau khi HS làm bằng giấy).

2. Học sinh

  • Sách Toán 5, vở ghi, bút, nháp.
  • Bảng con và bút dạ để trả lời nhanh.
  • Đồng hồ mô hình nhỏ hoặc bảng quy đổi đơn vị thời gian (nếu có).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Ai nhanh hơn: Đổi đơn vị thời gian

Mục tiêu

Ôn lại mối quan hệ giữa giờ, phút, giây và tạo tình huống dẫn vào bài nhân số đo thời gian.

Nội dung

GV tổ chức trò chơi “Tiếp sức đổi đơn vị” với 4 câu hỏi nhanh: 1 giờ = ? phút; 3 phút = ? giây; 2 giờ 30 phút = ? phút; một bài hát dài 3 phút 20 giây, hát 2 lần thì hết bao nhiêu thời gian.

Sản phẩm dự kiến

HS trả lời đúng: 60 phút; 180 giây; 150 phút; 6 phút 40 giây.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chia lớp thành 4 đội, mỗi đội 1 HS lên bảng hoặc giơ bảng con. GV nêu luật chơi: mỗi câu trả lời đúng được 1 điểm, trả lời nhanh và đúng được thưởng thêm.

    Học sinh

    HS lắng nghe luật chơi, chuẩn bị bảng con và bút dạ.

  2. Giáo viên

    GV đọc lần lượt 4 câu hỏi. Sau mỗi câu, GV hỏi: “Em đổi bằng cách nào?”.

    Học sinh

    HS tính nhanh và giơ bảng con. Dự kiến: “1 giờ = 60 phút”; “3 phút = 180 giây”; “2 giờ 30 phút = 150 phút”; “3 phút 20 giây × 2 = 6 phút 40 giây”.

  3. Giáo viên

    GV yêu cầu một HS của đội làm tốt nhất nói lại cách tính câu 4: “Em nhân từng đơn vị hay đổi ra giây trước?”.

    Học sinh

    HS trả lời: “Em nhân 3 phút với 2 được 6 phút, 20 giây với 2 được 40 giây, không cần đổi”.

  4. Giáo viên

    GV khen các đội và chốt: “Khi đổi đơn vị, cứ 60 giây thành 1 phút, 60 phút thành 1 giờ. Hôm nay chúng ta học cách nhân, chia số đo thời gian.”

    Học sinh

    HS nhắc lại: 60 giây = 1 phút, 60 phút = 1 giờ.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Nhân số đo thời gian với một số

Mục tiêu

HS hình thành hai cách nhân số đo thời gian với một số và biết cách đổi kết quả về đơn vị thích hợp.

Nội dung

Cả lớp quan sát ví dụ 1 giờ 25 phút × 3. Hoạt động theo cặp với Phiếu học tập số 1: cách 1 nhân từng đơn vị (3 giờ 75 phút rồi đổi 75 phút = 1 giờ 15 phút, được 4 giờ 15 phút); cách 2 đổi 1 giờ 25 phút = 85 phút, 85 × 3 = 255 phút = 4 giờ 15 phút. Sau đó cặp đôi làm thêm 2 phút 45 giây × 4.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành: 1 giờ 25 phút × 3 = 4 giờ 15 phút (hai cách); 2 phút 45 giây × 4 = 11 phút = 660 giây; HS nêu được hai cách nhân và cách đổi đơn vị.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV trình chiếu ví dụ 1 giờ 25 phút × 3 và hỏi: “Muốn tính tích này, em có thể làm theo những cách nào?”. GV phát Phiếu học tập số 1 cho từng cặp.

    Học sinh

    HS quan sát, suy nghĩ và trả lời dự kiến: “Em có thể nhân từng đơn vị”, “Em có thể đổi ra phút rồi nhân”.

  2. Giáo viên

    GV yêu cầu các cặp thảo luận 3 phút để điền cách 1 và cách 2 trong phiếu. GV đi quanh lớp, gợi ý: “Số 75 phút có đổi được thành giờ không? Vì sao?”.

    Học sinh

    HS thảo luận theo cặp. Dự kiến: “3 giờ nhân 3 là 9? Không, 1 giờ × 3 = 3 giờ; 25 phút × 3 = 75 phút; 75 phút = 1 giờ 15 phút; 3 + 1 = 4 giờ, còn 15 phút; kết quả 4 giờ 15 phút”.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp trình bày, một cặp dùng cách nhân từng đơn vị, một cặp đổi ra phút. GV ghi lên bảng hai cách song song và hỏi: “Hai cách cho kết quả có bằng nhau không?”.

    Học sinh

    HS trình bày và trả lời: “Bằng nhau, đều là 4 giờ 15 phút”. HS khác nhận xét và bổ sung.

  4. Giáo viên

    GV chốt: “Nhân số đo thời gian: có thể nhân từng đơn vị rồi đổi phần đủ 60 giây thành phút, đủ 60 phút thành giờ; hoặc đổi tất cả ra phút (giây) trước khi nhân. Kết quả cần viết đúng đơn vị.” GV mở học liệu số NeoEdu để HS xem lại ví dụ nếu cần.

    Học sinh

    HS ghi nhớ hai cách nhân và hoàn thiện phần ghi chép trong vở.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Chia số đo thời gian cho một số

Mục tiêu

HS giải thích được cách chia số đo thời gian cho một số và tránh nhầm lẫn 2 giờ 30 phút với 2,30 giờ.

Nội dung

GV dẫn dắt ví dụ 2 giờ 30 phút : 3 = 150 phút : 3 = 50 phút và 7 phút 12 giây : 6 = 432 giây : 6 = 72 giây. Cả lớp thảo luận vì sao không lấy 2,30 giờ để chia.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được: 2 giờ 30 phút : 3 = 50 phút; 7 phút 12 giây : 6 = 72 giây; 2 giờ 30 phút = 2,52{,}5 giờ, không phải 2,30 giờ; các bước đổi về đơn vị bé rồi chia.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV viết lên bảng 2 giờ 30 phút : 3 và hỏi: “Đổi 2 giờ 30 phút ra phút được bao nhiêu? Vì sao không nên viết 2,30 giờ?”.

    Học sinh

    HS suy nghĩ và trả lời: “2 giờ 30 phút là 150 phút”; “2,30 giờ không đúng vì một giờ có 60 phút, không có 100 phút”.

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn HS làm: đổi 2 giờ 30 phút = 150 phút, sau đó 150 : 3 = 50 phút. Tiếp theo GV cho cả lớp làm 7 phút 12 giây : 6 bằng cách đổi 432 giây rồi chia. GV hỏi: “Vì sao ta đổi về đơn vị bé trước khi chia?”.

    Học sinh

    HS thực hiện trên bảng con. Dự kiến: “Vì 2 giờ 30 phút chia cho 3 không dễ tính trực tiếp, đổi ra phút thì chia số tự nhiên được”.

  3. Giáo viên

    GV mời một HS đọc lại kết quả và so sánh với đáp án đúng. GV hỏi thêm: “Kết quả 50 phút có thể đổi thành 50 phút, đúng đơn vị chưa?”.

    Học sinh

    HS trả lời: “Đúng, 50 phút là kết quả, không cần đổi thêm”; “72 giây đã đúng đơn vị, không đủ 60 giây nên không đổi”.

  4. Giáo viên

    GV chốt: “Chia số đo thời gian: đổi toàn bộ về đơn vị bé, chia, rồi đổi kết quả khi cần. Không viết 2 giờ 30 phút thành 2,30 giờ vì số đó bằng 2,52{,}5 giờ.”

    Học sinh

    HS ghi nhớ quy tắc và ghi vào vở hai ví dụ.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 20 phút

Luyện tập nhân, chia số đo thời gian

Mục tiêu

HS vận dụng cách nhân, chia số đo thời gian để giải các bài tập 1 đến 6 và tự kiểm tra kết quả.

Nội dung

HS làm bài tập 1 đến 6 của bài học (trên bảng con và vở). Bài 1: tính 1 giờ 25 phút × 3, nhập số phút. Bài 2: tính 2 phút 45 giây × 4, nhập số giây. Bài 3: tính 2 giờ 30 phút : 3, nhập số phút. Bài 4: tính 7 phút 12 giây : 6, nhập số giây. Bài 5: tính 1 giờ 20 phút × 3, chọn đáp án A. 241; B. 480; C. 240. Bài 6: tính 3 giờ 30 phút : 5, nhập số phút; một bạn trả lời 42, hỏi bạn đúng hay sai.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: Bài 1: 255 phút (= 4 giờ 15 phút); Bài 2: 660 giây; Bài 3: 50 phút; Bài 4: 72 giây; Bài 5: C (240 phút = 4 giờ); Bài 6: Đúng, vì 3 giờ 30 phút = 210 phút và 210 : 5 = 42 phút.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu bài 1 đến bài 6 và nêu yêu cầu: làm cá nhân trong 8 phút, sau đó đối chiếu với bạn ngồi cạnh.

    Học sinh

    HS đọc đề, lấy vở và bút ra làm bài.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, kiểm tra nhanh bài của những HS còn lúng túng, gợi ý: “Em đã đổi đơn vị trước khi tính chưa?”. Với bài 6, GV hỏi: “Muốn kiểm tra bạn đúng hay sai, em cần làm phép tính gì?”.

    Học sinh

    HS làm bài. Dự kiến lỗi: nhân 3 giờ 25 phút thành 9 giờ 75 phút; hoặc chia 3 giờ 30 phút được 42 mà không đổi về phút. HS trả lời bài 6: “Em đổi 3 giờ 30 phút = 210 phút, 210 : 5 = 42 phút, bạn đúng”.

  3. Giáo viên

    GV mời 3 HS nêu kết quả từng bài, các bạn khác giơ bảng con để đối chiếu. GV hỏi: “Bạn nào đổi đơn vị theo cách khác? Có tiện hơn không?”.

    Học sinh

    HS trình bày và nhận xét: “Đổi ra phút rồi tính thì dễ hơn”; “Nhân từng đơn vị thì nhanh với số nhỏ”.

  4. Giáo viên

    GV nhận xét, chốt đáp án và nhấn mạnh lỗi thường gặp: không dùng 100 phút cho 1 giờ. GV có thể dùng học liệu số NeoEdu để kiểm tra nhanh đáp án bài 5 và 6 trên màn hình.

    Học sinh

    HS sửa lỗi sai trong vở và ghi đáp án đúng.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Thời gian làm việc đều đặn trong thực tế

Mục tiêu

HS vận dụng phép nhân, chia số đo thời gian để giải bài toán thực tế về công việc lặp lại hoặc kéo dài bằng nhau.

Nội dung

Bài 7: Mỗi lượt làm một mô hình mất 35 phút. Làm 4 lượt liên tiếp không nghỉ mất bao nhiêu phút? Bài 8: Ba công việc mất thời gian bằng nhau, tổng cộng 4 giờ 15 phút. Mỗi việc mất bao nhiêu phút? Nhiệm vụ mở rộng: HS tự nêu một tình huống trong gia đình (ví dụ: lau nhà, học bài, đọc sách) có thời gian lặp lại, đặt câu hỏi và giải.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: Bài 7: 140 phút (35 × 4 = 140 phút = 2 giờ 20 phút); Bài 8: 85 phút (4 giờ 15 phút = 255 phút; 255 : 3 = 85 phút). HS viết được một bài toán thực tế kèm lời giải.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc bài 7 và bài 8, hỏi: “Bài 7 cần nhân hay chia? Vì sao?”; “Bài 8 cho biết gì, hỏi gì?”.

    Học sinh

    HS trả lời: “Bài 7 nhân vì làm 4 lượt bằng nhau”; “Bài 8 cho tổng thời gian và số việc bằng nhau, hỏi thời gian mỗi việc, nên chia”.

  2. Giáo viên

    GV cho HS làm bài 7 và 8 theo nhóm 4 người (kĩ thuật mảnh ghép: mỗi bạn giải một bài rồi giải thích cho các bạn trong nhóm). GV nhắc: “Đổi 4 giờ 15 phút về phút trước khi chia”.

    Học sinh

    HS làm theo nhóm. Dự kiến: “35 × 4 = 140 phút, đổi được 2 giờ 20 phút”; “4 giờ 15 phút = 255 phút, 255 : 3 = 85 phút”.

  3. Giáo viên

    GV mời đại diện 2 nhóm trình bày lời giải, yêu cầu HS nói rõ đơn vị của kết quả. Sau đó GV mời một HS nêu tình huống tự đặt.

    Học sinh

    HS trình bày, đưa ra nhận xét và đặt câu hỏi: “Bạn tập thể dục 3 lượt, mỗi lượt 25 phút, tổng cộng bao nhiêu giờ?” (75 phút = 1 giờ 15 phút).

  4. Giáo viên

    GV tổng kết: “Thời gian lặp lại và thời gian của công việc có số lần bằng nhau thì ta nhân; biết tổng thời gian và số việc bằng nhau thì ta chia. Khi tính xong, nhớ đổi kết quả về đơn vị thích hợp.” GV giao bài về nhà.

    Học sinh

    HS ghi vở và nêu lại quy tắc vận dụng.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ 1: Tính 1 giờ 25 phút × 3 theo hai cách.

  • Cách 1 (nhân từng đơn vị): 1 giờ × 3 = ...; 25 phút × 3 = ...; đổi phần đủ 60 phút thành giờ rồi tính kết quả.
  • Cách 2 (đổi ra phút trước): 1 giờ 25 phút = ... phút; ... × 3 = ... phút; đổi ra giờ và phút.
    Nhiệm vụ 2: Tính 2 phút 45 giây × 4 (kết quả đổi ra giây).
  • Đổi 2 phút 45 giây = ... giây.
  • ... × 4 = ... giây.
    Nhiệm vụ 3: Giải thích vì sao 75 phút = 1 giờ 15 phút và vì sao không viết 75 phút thành 0,75 giờ trong trường hợp này.
    Lưu ý: Ghi kết quả đúng đơn vị; kiểm tra lại bằng cách đổi ngược.

Hướng dẫn về nhà

  • Làm bài tập trong sách Toán 5 trang bài 58 (nếu có) và kiểm tra lại đáp án bằng cách nhân hoặc chia ngược lại.
  • Tự đặt một bài toán về thời gian lặp lại trong gia đình (ví dụ: tưới cây, quét nhà, học bài) có lời giải, rồi trình bày cho người thân nghe bằng câu “Đầu tiên em đổi…, sau đó em…”.
  • Ôn lại quan hệ 1 giờ = 60 phút, 1 phút = 60 giây; có thể luyện thêm trên trang bài học NeoEdu: neoedu.vn/learn/5/math/bai-58-nhan-chia-so-do-thoi-gian-voi-mot-so.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.