ToánLớp 5Chủ đề 10. Số đo thời gian. Vận tốc. Các bài toán liên quan đến chuyển động đều

Giáo án Bài 57. Cộng, trừ số đo thời gian

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được mối quan hệ giữa các đơn vị đo thời gian: 1 giờ = 60 phút, 1 phút = 60 giây, 1 ngày = 24 giờ, 1 tuần = 7 ngày.
Thực hiện được phép cộng số đo thời gian bằng cách cộng từng loại đơn vị rồi đổi 60 phút thành 1 giờ khi đủ.
Thực hiện được phép trừ số đo thời gian, biết mượn 1 giờ = 60 phút khi không đủ phút để trừ.
Vận dụng được cộng, trừ số đo thời gian để giải quyết tình huống thực tế như tính thời gian kéo dài của một việc và tính giờ đến nơi.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao 9 giờ 75 phút bằng 10 giờ 15 phút và vì sao 1,5 giờ là 1 giờ 30 phút chứ không phải 1 giờ 5 phút.
Giải quyết vấn đề toán học: HS tìm được thời điểm kết thúc hoặc khoảng thời gian kéo dài của một hoạt động trong tình huống thực tế.
Giao tiếp toán học: HS trình bày được phép tính cộng, trừ số đo thời gian kèm đơn vị “giờ”, “phút” đúng quy cách.
Mô hình hoá toán học: HS chuyển lịch trình hằng ngày thành phép tính cộng, trừ số đo thời gian.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng đồng hồ mặt số để xác định và kiểm tra thời điểm, khoảng thời gian.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS chủ động nhận biết lỗi thường gặp khi đổi đơn vị thời gian, tự kiểm tra lại kết quả bằng cách đổi về đơn vị bé rồi so sánh.
Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp đôi và nhóm để giải thích cách đặt tính, cách mượn 1 giờ; biết nhận xét bài làm của bạn một cách lịch sự.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS lựa chọn cách tính phù hợp (đổi về phút hoặc tính theo từng loại đơn vị) để giải bài toán thực tế về lịch trình.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực luyện tập các bài tính đổi đơn vị và cộng, trừ số đo thời gian trong các trạm học.
Trách nhiệm: HS hoàn thành nhiệm vụ nhóm và phần việc được giao ở nhà, ghi chép lịch trình đúng giờ.
Trung thực: HS thừa nhận kết quả sai của mình khi kiểm tra lại và sửa lỗi một cách khách quan.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Đồng hồ mặt số lớn (có kim giờ và kim phút) để minh hoạ thời điểm và khoảng thời gian.
Máy chiếu hoặc bảng phụ ghi sẵn ví dụ, phiếu học tập và các bài tập.
Bộ thẻ đề bài cho 3 trạm luyện tập (mỗi trạm 2 đề, có đáp án riêng để GV kiểm tra).
Học liệu số NeoEdu: bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/5/math/bai-57-cong-tru-so-do-thoi-gian (dùng ở hoạt động Khám phá và Luyện tập).

2. Học sinh

Bảng con, bút viết bảng, khăn lau.
Phiếu học tập số 1 và số 2 (theo cặp đôi, nhóm).
Vở ghi, bút chì, máy tính bỏ túi (chỉ dùng để kiểm tra phép đổi đơn vị).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Đồng hồ kể chuyện

Mục tiêu

Kích hoạt kiến thức cũ về các đơn vị đo thời gian và cách đọc giờ trên đồng hồ.

Nội dung

GV dùng đồng hồ mặt số để hỏi HS về các đơn vị đo thời gian đã học: giờ, phút, giây, ngày, tuần, tháng, năm, thế kỉ.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu đúng mối quan hệ giữa các đơn vị: 1 giờ = 60 phút, 1 phút = 60 giây, 1 ngày = 24 giờ, 1 tuần = 7 ngày.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV hiển thị đồng hồ chỉ 7 giờ 45 và hỏi: “Đồng hồ đang chỉ mấy giờ? Nếu 1 giờ có bao nhiêu phút?”
Học sinh
HS quan sát đồng hồ, đọc “7 giờ 45 phút” và trả lời: “1 giờ có 60 phút.”
Giáo viên
GV đưa câu hỏi nhanh trên bảng con: “1 ngày có bao nhiêu giờ? 1 tuần có bao nhiêu ngày? 1 phút có bao nhiêu giây?”
Học sinh
HS viết đáp số lên bảng con: 24 giờ; 7 ngày; 60 giây. Đưa bảng lên khi GV yêu cầu.
Giáo viên
GV mời 2 HS nêu kết quả và hỏi thêm: “Vậy 2 giờ 30 phút có bao nhiêu phút?”
Học sinh
HS trả lời: “2 giờ = 120 phút, cộng 30 phút được 150 phút.”
Giáo viên
GV nhận xét và dẫn vào bài: “Hôm nay chúng ta học cách cộng, trừ số đo thời gian.”
Học sinh
HS nhắc lại tên bài “Cộng, trừ số đo thời gian” và ghi vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Cộng số đo thời gian

Mục tiêu

Hình thành cách cộng số đo thời gian: cộng từng loại đơn vị, đổi 60 phút thành 1 giờ khi đủ.

Nội dung

Ví dụ: Xe khởi hành lúc 7 giờ 45 phút và đi trong 2 giờ 30 phút. Hỏi xe đến nơi lúc mấy giờ?
HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 1 (cộng số đo thời gian), sau đó xem ví dụ trên bài giảng NeoEdu để kiểm tra.

Sản phẩm dự kiến

HS viết được: 7 giờ 45 phút + 2 giờ 30 phút = 9 giờ 75 phút = 10 giờ 15 phút; kết luận xe đến nơi lúc 10 giờ 15 phút.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết đề lên bảng và hỏi: “Muốn biết xe đến lúc mấy giờ, ta cần làm phép tính gì?”
Học sinh
HS đọc đề, trả lời: “Ta cần cộng 7 giờ 45 phút với 2 giờ 30 phút.”
Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 1 và hướng dẫn cặp đôi cộng riêng số giờ, số phút. GV hỏi: “Tổng số phút là bao nhiêu? Có đủ 60 phút để đổi không?”
Học sinh
Cặp đôi cộng: 7 + 2 = 9 giờ; 45 + 30 = 75 phút. HS trả lời: “75 phút là 1 giờ 15 phút, nên tổng là 10 giờ 15 phút.”
Giáo viên
GV mời một cặp trình bày trên bảng phụ, yêu cầu các cặp khác nhận xét. GV chốt cách đổi 75 phút = 1 giờ 15 phút.
Học sinh
Đại diện cặp trình bày; các cặp khác góp ý. Dự kiến HS sai: viết 9 giờ 75 phút là kết quả cuối; GV yêu cầu đổi tiếp.
Giáo viên
GV chốt: “Cộng từng loại đơn vị rồi đổi nếu đủ 60 phút hoặc 60 giây. Kết quả cuối cùng phải viết dạng giờ và phút chuẩn.”
Học sinh
HS ghi quy tắc vào vở và kiểm tra lại bằng bài giảng NeoEdu.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Trừ số đo thời gian

Mục tiêu

Hình thành cách trừ số đo thời gian, biết mượn 1 giờ = 60 phút khi không đủ phút để trừ.

Nội dung

Ví dụ: Một việc bắt đầu lúc 8 giờ 50 phút và kết thúc lúc 10 giờ 15 phút. Việc đó kéo dài bao nhiêu phút?
HS làm việc theo nhóm 4 với Phiếu học tập số 2 (trừ số đo thời gian), sau đó mỗi nhóm kiểm tra đáp án bằng cách đổi về phút.

Sản phẩm dự kiến

HS viết được: 10 giờ 15 phút = 9 giờ 75 phút; 9 giờ 75 phút − 8 giờ 50 phút = 1 giờ 25 phút = 85 phút; kết luận việc kéo dài 85 phút.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết đề lên bảng và hỏi: “Muốn biết việc kéo dài bao nhiêu phút, ta cần làm phép tính gì? Vì sao 10 giờ 15 phút không trừ trực tiếp được cho 8 giờ 50 phút?”
Học sinh
HS trả lời: “Ta cần trừ 10 giờ 15 phút cho 8 giờ 50 phút. Vì 15 phút không đủ để trừ 50 phút.”
Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2 và hướng dẫn nhóm mượn 1 giờ để đổi 10 giờ 15 phút = 9 giờ 75 phút. GV hỏi: “Mượn 1 giờ thì được bao nhiêu phút?”
Học sinh
HS trả lời: “1 giờ = 60 phút, nên 15 phút + 60 phút = 75 phút.” Nhóm thực hiện 9 giờ 75 phút − 8 giờ 50 phút = 1 giờ 25 phút.
Giáo viên
GV mời một nhóm báo cáo và hỏi: “Đổi 1 giờ 25 phút ra phút được bao nhiêu? Kết quả có khớp với cách đổi cả hai mốc về phút không?”
Học sinh
HS trả lời: “1 giờ 25 phút = 85 phút. Đổi 10 giờ 15 phút = 615 phút, 8 giờ 50 phút = 530 phút, 615 − 530 = 85 phút, khớp.”
Giáo viên
GV chốt: “Khi không đủ phút để trừ, mượn 1 giờ = 60 phút. Có thể kiểm tra kết quả bằng cách đổi cả hai số về phút rồi trừ.”
Học sinh
HS ghi quy tắc và cách kiểm tra vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 25 phút

Trạm luyện tập số đo thời gian

Mục tiêu

Vận dụng cách đổi đơn vị, cộng, trừ và nhân, chia số đo thời gian qua các bài tập đã cho.

Nội dung

Lớp chia thành 3 nhóm, luân phiên qua 3 trạm, mỗi trạm 8 phút.
Trạm 1 (đổi đơn vị): Bài 1: Đổi 2,5 giờ ra phút (A. 150; B. 151; C. 300). Bài 2: Đổi 135 phút ra giờ.
Trạm 2 (cộng, trừ): Bài 3: Tính 2 giờ 45 phút + 1 giờ 30 phút. Bài 4: Tính 4 giờ 10 phút − 1 giờ 35 phút.
Trạm 3 (nhân, chia): Bài 5: Tính 1 giờ 20 phút × 3 (A. 241; B. 240; C. 480). Bài 6: Tính 3 giờ 30 phút : 5; một bạn trả lời 42, hỏi bạn đúng hay sai.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: Bài 1: A (150 phút). Bài 2: 2,25 giờ. Bài 3: 255 phút = 4 giờ 15 phút. Bài 4: 155 phút = 2 giờ 35 phút. Bài 5: B (240 phút = 4 giờ). Bài 6: Đúng, 3 giờ 30 phút = 210 phút, 210 : 5 = 42 phút. Mỗi nhóm ghi kết quả vào phiếu trạm.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giới thiệu 3 trạm, nêu luật: mỗi nhóm làm đúng trạm, thống nhất đáp án rồi chuyển sang trạm tiếp theo sau 8 phút.
Học sinh
HS nhận thẻ đề, đọc yêu cầu và phân công người ghi, người kiểm tra trong nhóm.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý bằng câu hỏi: “Đổi 2,5 giờ thì nhân hay chia cho 60? Vì sao?”; “Khi trừ 4 giờ 10 phút cho 1 giờ 35 phút, em có cần mượn không?”
Học sinh
HS làm bài, trả lời: “Nhân với 60, vì 1 giờ có 60 phút.”; “Cần mượn 1 giờ, 10 phút + 60 phút = 70 phút.” HS dùng bảng con để kiểm tra chéo.
Giáo viên
GV mời đại diện nhóm trình bày đáp án trạm 3 và yêu cầu nhóm khác nhận xét bài của bạn trả lời 42.
Học sinh
HS trình bày; dự kiến HS có thể trả lời bài 6 là sai do nhầm 3 giờ 30 phút = 330 phút; GV yêu cầu đổi lại 3 giờ = 180 phút, cộng 30 phút được 210 phút.
Giáo viên
GV chốt: “Nhân, chia số đo thời gian có thể đổi toàn bộ về phút rồi tính. Đổi 1,5 giờ = 1 giờ 30 phút, không phải 1 giờ 5 phút.”
Học sinh
HS ghi lại các lỗi hay gặp và cách sửa vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 10 phút

Lập lịch trình ngày nghỉ

Mục tiêu

Vận dụng cộng, trừ số đo thời gian để giải quyết tình huống thực tế về lịch trình và thời gian hoạt động.

Nội dung

Tình huống: Bạn An bắt đầu học bài lúc 7 giờ 30 phút, học liên tục 1 giờ 45 phút. Sau đó bạn đi xe đạp đến thư viện mất 25 phút rồi đọc sách 1 giờ 20 phút.
HS tính: (1) Bạn An học xong lúc mấy giờ? (2) Bạn An đến thư viện lúc mấy giờ? (3) Bạn An đọc sách xong lúc mấy giờ và đọc sách kéo dài bao nhiêu phút?
Bài tập về nhà: lập lịch trình một ngày nghỉ của em có ít nhất 3 hoạt động và tính tổng thời gian.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (1) 7 giờ 30 phút + 1 giờ 45 phút = 9 giờ 15 phút. (2) 9 giờ 15 phút + 25 phút = 9 giờ 40 phút. (3) 9 giờ 40 phút + 1 giờ 20 phút = 11 giờ; đọc sách kéo dài 80 phút. HS có lịch trình ngày nghỉ được ghi trong vở.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV trình bày tình huống của bạn An trên bảng và hỏi: “Muốn biết An học xong lúc mấy giờ, ta làm phép tính gì?”
Học sinh
HS đọc tình huống và trả lời: “Ta cộng 7 giờ 30 phút với 1 giờ 45 phút.”
Giáo viên
GV hướng dẫn HS làm lần lượt 3 câu hỏi và nhắc: “Nhớ đổi 60 phút thành 1 giờ khi đủ.”
Học sinh
HS làm bảng con: 9 giờ 15 phút; 9 giờ 40 phút; 11 giờ, đọc sách 80 phút. Một số HS chọn cách đổi về phút để kiểm tra.
Giáo viên
GV mời 2 HS đọc kết quả và yêu cầu nhận xét về cách làm.
Học sinh
HS trình bày, nhận xét lẫn nhau. HS nêu: “Đổi về phút rồi cộng thì nhanh hơn khi số phút lớn.”
Giáo viên
GV nhận xét, khen ngợi HS biết vận dụng vào thực tế và giao bài tập về nhà.
Học sinh
HS ghi bài tập về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1 (Cộng số đo thời gian)

Dùng ở hoạt động Cộng số đo thời gian.

Bài 1: Tính 7 giờ 45 phút + 2 giờ 30 phút.
Cách làm: Cộng số giờ: ....... Cộng số phút: ....... Đổi số phút đủ 60 phút: ....... Kết quả: .......
Bài 2: Tính 3 giờ 20 phút + 1 giờ 55 phút. Kết quả: .......
Trả lời: Xe đến nơi lúc mấy giờ? .......

Phiếu học tập số 2 (Trừ số đo thời gian)

Dùng ở hoạt động Trừ số đo thời gian.

Bài 1: Một việc bắt đầu lúc 8 giờ 50 phút và kết thúc lúc 10 giờ 15 phút. Việc đó kéo dài bao nhiêu phút?
Bước 1: Viết 10 giờ 15 phút dưới dạng 9 giờ ....... phút.
Bước 2: Trừ số phút: ....... − 50 = ....... phút.
Bước 3: Trừ số giờ: ....... − 8 = ....... giờ.
Bước 4: Đổi kết quả ra phút: ....... phút.
Bài 2: Tính 4 giờ 10 phút − 1 giờ 35 phút. Kết quả: .......
Kiểm tra: Đổi cả hai số về phút rồi trừ. Có khớp không? .......

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thành bài 1 đến bài 8 trong phần bài tập của bài 57 trên trang NeoEdu hoặc trong sách Toán 5.
Lập lịch trình một ngày nghỉ của em gồm ít nhất 3 hoạt động, ghi thời điểm bắt đầu, thời gian kéo dài và thời điểm kết thúc của từng hoạt động; tính tổng thời gian các hoạt động đó.
Tự kiểm tra lại các phép tính trong vở bằng cách đổi về phút rồi tính, ghi lại 1 lỗi em đã sửa và cách làm đúng.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.