ToánLớp 5Chủ đề 8. Thể tích. Đơn vị đo thể tích

Giáo án Bài 48. Luyện tập chung

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được mối quan hệ giữa các đơn vị đo thể tích: $1\ \text{dm}^3 = 1\,000\ \text{cm}^3$ ; $1\ \text{m}^3 = 1\,000\ \text{dm}^3$ ; $1$ lít $= 1\ \text{dm}^3$ .
Vận dụng được quy tắc đổi đơn vị thể tích (nhân hoặc chia cho 1 000) và đổi số đo thể tích có hai tên đơn vị về dạng số thập phân theo dm³.
Giải thích được vì sao hai đơn vị thể tích liền nhau hơn kém nhau 1 000 lần, không phải 100 lần.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích vì sao $1\ \text{dm}^3 = 1\,000\ \text{cm}^3$ dựa trên việc mỗi cạnh tăng 10 lần.
Giao tiếp toán học: HS đọc, viết đúng các số đo thể tích và trình bày bước đổi đơn vị bằng lời và bằng kí hiệu.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng bộ khối lập phương đơn vị và bình 1 lít để minh hoạ mối quan hệ giữa các đơn vị.
Giải quyết vấn đề toán học: HS kiểm tra kết quả đổi đơn vị bằng cách ước lượng độ lớn và đổi ngược lại.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đọc lại bảng quy đổi đơn vị, tự kiểm tra đáp án bài tập của mình bằng cách đổi ngược lại đơn vị.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm 4 và cặp đôi, trình bày và nhận xét lập luận của bạn bằng câu có đủ đơn vị.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS chọn cách đổi đơn vị phù hợp với từng bài và liên hệ với các đồ vật có dung tích trong gia đình.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS hoàn thành đầy đủ các bài luyện tập và ghi lại lỗi sai của bản thân để rút kinh nghiệm.
Trung thực: HS tự nhận xét đúng sai trong bài làm của mình và của bạn, không sao chép đáp án.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc máy chiếu ghi sơ đồ quan hệ giữa các đơn vị đo thể tích.
Khối lập phương đơn vị cạnh 1 cm và một khối lập phương cạnh 1 dm (hoặc hình minh hoạ).
Bình (chai) 1 lít có vạch đo, một chai nước 1,5 lít để minh hoạ.
Phiếu học tập số 1 (in cho mỗi nhóm).
Học liệu số NeoEdu: bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/5/math/bai-48-luyen-tap-chung.

2. Học sinh

Bộ khối lập phương đơn vị cạnh 1 cm (ít nhất 10 khối).
Bảng con, bút dạ, phấn hoặc bút chì.
Vở ghi, sách Toán 5, bút chì và thước kẻ.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 4 phút

Ai nhanh hơn

Mục tiêu

Huy động kiến thức cũ về đơn vị đo thể tích và đổi đơn vị đo thời gian để HS sẵn sàng vào bài.

Nội dung

Trò chơi giơ bảng con: GV đọc lần lượt 4 câu hỏi nhanh, HS ghi đáp số lên bảng con và giơ lên đồng loạt.

Sản phẩm dự kiến

Bảng con ghi đúng đáp số: $1\ \text{dm}^3 = 1\,000\ \text{cm}^3$ ; $1$ lít $= 1\ \text{dm}^3$ ; 3 giờ = 180 phút; 2 giờ 30 phút = 150 phút.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu luật chơi: đọc câu hỏi, HS ghi đáp số lên bảng con và giơ khi GV ra hiệu. Chiếu lần lượt: (1) $1\ \text{dm}^3 = ?\ \text{cm}^3$ ; (2) $1$ lít $= ?\ \text{dm}^3$ ; (3) 3 giờ $= ?$ phút; (4) 2 giờ 30 phút $= ?$ phút.
Học sinh
HS lắng nghe luật chơi, chuẩn bị bảng con và bút dạ.
Giáo viên
GV đọc từng câu, quan sát tốc độ và độ chính xác; sau mỗi câu yêu cầu HS giơ bảng.
Học sinh
HS ghi đáp số và giơ bảng con. Dự kiến HS trả lời: (1) 1 000 cm³; (2) 1 dm³; (3) 180 phút; (4) 150 phút.
Giáo viên
GV hỏi: Vì sao $1\ \text{dm}^3$ bằng $1\,000\ \text{cm}^3$ mà không phải $100\ \text{cm}^3$ ?
Học sinh
Dự kiến HS trả lời: Vì khối lập phương cạnh 1 dm có cạnh dài gấp 10 lần cạnh 1 cm, nên thể tích gấp 10 × 10 × 10 = 1 000 lần.
Giáo viên
GV khen ngợi những HS trả lời nhanh và đúng, dẫn vào bài: Hôm nay chúng ta hệ thống lại kiến thức về đơn vị đo thể tích và luyện tập đổi đơn vị.
Học sinh
HS nhắc lại tên bài: Luyện tập chung.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 8 phút

Hệ thống hoá đơn vị đo thể tích

Mục tiêu

HS hệ thống được các đơn vị đo thể tích và mối quan hệ giữa chúng, giải thích được vì sao hai đơn vị liền nhau hơn kém nhau 1 000 lần.

Nội dung

Làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 1: điền bảng quan hệ giữa cm³, dm³, m³ và lít; dùng bộ khối lập phương đơn vị để minh hoạ.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 được hoàn thành đúng: $1\ \text{cm}^3$ là thể tích khối lập phương cạnh 1 cm; $1\ \text{dm}^3 = 1\,000\ \text{cm}^3$ ; $1\ \text{m}^3 = 1\,000\ \text{dm}^3$ ; $1$ lít $= 1\ \text{dm}^3$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia lớp thành các nhóm 4, phát Phiếu học tập số 1 và bộ khối lập phương. Giao nhiệm vụ: đọc phiếu, dùng khối lập phương để kiểm chứng, điền kết quả vào phiếu.
Học sinh
HS nhận phiếu, phân công người đọc, người xếp khối, người ghi, người kiểm tra trong nhóm.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý: Nếu xếp 10 khối cạnh 1 cm thành một hàng dài thì được bao nhiêu cm? Khi cạnh tăng 10 lần thì thể tích tăng mấy lần?
Học sinh
HS xếp khối, thảo luận và điền phiếu. Dự kiến HS trả lời: Cạnh tăng 10 lần thì thể tích tăng 10 × 10 × 10 = 1 000 lần.
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày kết quả, yêu cầu nói đủ đơn vị khi đọc số.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày: 1 dm³ bằng 1 000 cm³; 1 m³ bằng 1 000 dm³; 1 lít bằng 1 dm³. Các nhóm khác nhận xét, bổ sung.
Giáo viên
GV chốt sơ đồ: cm³ → dm³ (chia 1 000), dm³ → cm³ (nhân 1 000); lưu ý hai đơn vị liền nhau hơn kém nhau 1 000 lần, không phải 100 lần.
Học sinh
HS ghi sơ đồ quan hệ vào vở và tự kiểm tra phiếu của nhóm.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 6 phút

Đổi đơn vị thể tích có hai tên đơn vị

Mục tiêu

HS vận dụng được quy tắc đổi số đo có hai tên đơn vị về dạng số thập phân theo dm³.

Nội dung

Làm việc cặp đôi: xét ví dụ 3 dm³ 25 cm³ và ví dụ 2,5 lít; thảo luận cách đổi và viết kết quả.

Sản phẩm dự kiến

Cặp đôi nêu được: $25\ \text{cm}^3 = 0{,}025\ \text{dm}^3$ ; $3\ \text{dm}^3\ 25\ \text{cm}^3 = 3{,}025\ \text{dm}^3$ ; $2{,}5$ lít $= 2{,}5\ \text{dm}^3 = 2\,500\ \text{cm}^3$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu ví dụ: Đổi 3 dm³ 25 cm³ ra dm³; Bình chứa 2,5 lít nước, thể tích nước bao nhiêu cm³? Yêu cầu cặp đôi thảo luận 3 phút.
Học sinh
HS đọc đề, thảo luận cặp đôi và thống nhất cách làm.
Giáo viên
GV hỏi gợi ý: Muốn đổi 25 cm³ ra dm³ thì phải chia hay nhân cho 1 000? Vì sao 25 cm³ thành 0,025 dm³?
Học sinh
HS trả lời. Dự kiến: Phải chia cho 1 000, 25 : 1 000 = 0,025 nên 25 cm³ = 0,025 dm³; 3 + 0,025 = 3,025 dm³. Với 2,5 lít: 1 lít = 1 dm³, 2,5 × 1 000 = 2 500 cm³.
Giáo viên
GV mời 1 cặp trình bày bài giải của ví dụ 1 và 1 cặp trình bày ví dụ 2 trên bảng phụ.
Học sinh
Đại diện cặp đôi trình bày, các cặp khác nhận xét về cách viết đơn vị và cách đặt phép tính.
Giáo viên
GV nhấn mạnh: Đổi từ đơn vị lớn sang đơn vị nhỏ thì nhân 1 000; từ đơn vị nhỏ sang đơn vị lớn thì chia 1 000. Khi đổi số có hai tên đơn vị, đổi phần nhỏ trước rồi cộng.
Học sinh
HS ghi quy tắc vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 9 phút

Đổi đơn vị và giải bài toán nhanh

Mục tiêu

HS vận dụng quy tắc đổi đơn vị thể tích, đổi giờ sang phút và tính chu vi trong các bài tập; kiểm tra được kết quả.

Nội dung

Làm việc cặp đôi và cả lớp với các bài tập đã cho: bài 1, 3, 6, 8 và 10; bài 9 dành cho HS làm nhanh. Mỗi cặp làm bảng con, sau đó chữa chung.

Sản phẩm dự kiến

Đề và đáp án: (1) Đổi 2 dm³ ra cm³, chọn A. 2 000 (2 × 1 000 = 2 000). (3) Đổi 4 500 cm³ ra dm³: đáp số 4,5 (4 500 : 1 000 = 4,5). (6) Một bạn đổi 1 m³ = 1 000 000 cm³: đúng (1 000 × 1 000 = 1 000 000). (8) Đổi 3 dm³ 25 cm³ ra dm³: 3,025 dm³. (9) Đổi 3 giờ ra phút: 180 phút. (10) Vườn chữ nhật diện tích 72 m², dài 12 m: rộng 72 : 12 = 6 m, chu vi (12 + 6) × 2 = 36 m.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu các bài tập 1, 3, 6, 8, 10. Yêu cầu HS làm bảng con trong 4 phút, cặp đôi kiểm tra chéo bài của nhau.
Học sinh
HS đọc đề, làm bài vào bảng con và đổi bảng cho bạn trong cặp để kiểm tra.
Giáo viên
GV quan sát, hỏi những cặp còn lúng túng: Đơn vị đầu bài là gì, muốn đổi về đơn vị nào? Bài 6, bạn đó đổi sai ở đâu nếu sai?
Học sinh
HS thảo luận, sửa bài. Dự kiến lỗi: đổi 1 m³ thành 1 000 cm³ (nhầm với 1 000 000 cm³); đổi 3 dm³ 25 cm³ thành 3,25 dm³.
Giáo viên
GV chọn ngẫu nhiên 3 HS lên chữa bài 3, 8 và 10; yêu cầu nói rõ phép tính và đơn vị.
Học sinh
HS lên bảng trình bày, ví dụ: 4 500 : 1 000 = 4,5 dm³; 25 : 1 000 = 0,025; 72 : 12 = 6 m; (12 + 6) × 2 = 36 m. Lớp nhận xét.
Giáo viên
GV chốt đáp án và nhấn mạnh: Đổi thể tích thì dùng 1 000, không dùng 100. Với bài 9 và 10, GV chữa nhanh cho HS đã làm xong.
Học sinh
HS sửa lỗi sai trong vở và ghi đáp án đúng.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 8 phút

Đổi đơn vị dung tích trong gia đình

Mục tiêu

HS vận dụng việc đổi đơn vị thể tích và lít vào tình huống thực tế, kiểm tra kết quả bằng ước lượng.

Nội dung

Cả lớp chia sẻ về một chai nước 1,5 lít và một hộp sữa 1 lít: đổi sang dm³ và cm³, nêu ví dụ đồ vật ở nhà có dung tích tương ứng. Giao nhiệm vụ về nhà chuẩn bị một đồ vật có ghi dung tích.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi HS nêu được: chai nước 1,5 lít $= 1{,}5\ \text{dm}^3 = 1\,500\ \text{cm}^3$ ; hộp sữa 1 lít $= 1\ \text{dm}^3 = 1\,000\ \text{cm}^3$ ; ít nhất một ví dụ đồ vật thực tế và cách đổi đơn vị của đồ vật đó.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đưa tình huống: Trên nhãn chai nước ghi 1,5 lít, hộp sữa ghi 1 lít. Hỏi: Chai nước chứa bao nhiêu cm³?
Học sinh
HS suy nghĩ cá nhân, ghi kết quả vào vở nháp.
Giáo viên
GV mời 2 đến 3 HS trình bày; hỏi thêm: Em có thể ước lượng 1 000 cm³ bằng khối lập phương cạnh mấy cm?
Học sinh
Dự kiến HS trả lời: 1,5 lít = 1,5 dm³ = 1 500 cm³; 1 lít = 1 dm³ = 1 000 cm³; khối lập phương cạnh 10 cm có thể tích 1 000 cm³.
Giáo viên
GV yêu cầu HS nêu cách kiểm tra kết quả: đổi ngược từ cm³ về dm³ và so sánh với đề bài.
Học sinh
HS nêu: 1 500 : 1 000 = 1,5 dm³, khớp với nhãn chai.
Giáo viên
GV giao nhiệm vụ về nhà và khen những HS trình bày rõ ràng, có đơn vị.
Học sinh
HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ: Dùng khối lập phương đơn vị và điền vào chỗ trống.

Khối lập phương cạnh 1 cm có thể tích gọi là ............ (cm³).
$1\ \text{dm}^3 =$ ............ $\text{cm}^3$ , vì cạnh tăng ............ lần nên thể tích tăng ............ × ............ × ............ = ............ lần.
$1\ \text{m}^3 =$ ............ $\text{dm}^3$ .
$1$ lít $=$ ............ $\text{dm}^3$ .
Hai đơn vị thể tích liền nhau hơn kém nhau ............ lần.
Câu hỏi thảo luận: Vì sao không thể nói $1\ \text{dm}^3 = 100\ \text{cm}^3$ ?

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thành các bài tập 2, 4, 5, 7 trong sách Toán 5 trang bài 48 và kiểm tra lại bằng cách đổi ngược đơn vị.
Tìm ở nhà một đồ vật có ghi dung tích (chai nước, hộp sữa), đổi dung tích đó sang dm³ và cm³, ghi vào vở và chuẩn bị chia sẻ trong tiết học sau.
Luyện tập thêm trên trang bài học NeoEdu: neoedu.vn/learn/5/math/bai-48-luyen-tap-chung.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.