ToánLớp 5Chủ đề 8. Thể tích. Đơn vị đo thể tích

Giáo án Bài 47. Mét khối

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được đơn vị mét khối ( $\mathrm{m}^3$ ) là thể tích của khối lập phương có cạnh 1 m.
Nêu được mối quan hệ: $1\ \mathrm{m}^3 = 1\,000\ \mathrm{dm}^3$ , $1\ \mathrm{dm}^3 = 1\,000\ \mathrm{cm}^3$ và $1$ lít $= 1\ \mathrm{dm}^3$ .
Giải thích được vì sao hai đơn vị thể tích liền nhau hơn kém nhau 1 000 lần (cạnh tăng 10 lần nên thể tích tăng $10 \times 10 \times 10$ lần).
Vận dụng được việc đổi đơn vị thể tích (kể cả số thập phân và số đo gồm hai đơn vị như 3 dm³ 25 cm³) để giải bài tập và bài toán thực tế đơn giản.
Tư duy và lập luận toán học: giải thích vì sao 1 dm³ = 1 000 cm³ và 1 m³ = 1 000 dm³ dựa trên số khối lập phương đơn vị xếp kín.
Giải quyết vấn đề toán học: đổi đúng đơn vị thể tích trong các bài có số thập phân, có hai đơn vị đo và trong bài toán thực tế về lít và dm³.
Giao tiếp toán học: đọc, viết đúng ký hiệu cm³, dm³, m³ và trình bày các bước đổi đơn vị rõ ràng.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: dùng khối lập phương đơn vị, bình 1 lít và trang bài học số NeoEdu để minh hoạ và kiểm tra kết quả.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: chủ động đọc bài giảng, tự lập bảng quy đổi và tự kiểm tra kết quả đổi đơn vị bằng cách nhân hoặc chia với 1 000.
Giao tiếp và hợp tác: trao đổi trong nhóm, thảo luận để thống nhất đáp án và trình bày cách đổi trước lớp.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: tìm cách đếm, ghép khối đơn vị và chọn đơn vị phù hợp để ước lượng thể tích trong thực tế.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: tích cực tham gia các hoạt động nhóm, hoàn thành đầy đủ phiếu học tập và bài tập về nhà.
Trách nhiệm: cùng bạn kiểm tra đáp án, nhận ra lỗi sai khi đổi đơn vị và sửa lại cho đúng.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bộ khối lập phương đơn vị 1 cm³ (hoặc hình vẽ lưới 10 × 10 ô) và mô hình khối lập phương 1 dm³ bằng bìa cứng hoặc nhựa trong.
Dây hoặc que đánh dấu đoạn 1 m trên sàn lớp, kèm mô hình 1 dm để so sánh với 1 m.
Bình hoặc ca 1 lít có vạch chia, cốc đong nước.
Bảng phụ ghi bảng quy đổi: 1 m³ = 1 000 dm³; 1 dm³ = 1 000 cm³; 1 lít = 1 dm³.
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 in cho mỗi nhóm.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học neoedu.vn/learn/5/math/bai-47-met-khoi (bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác), dùng ở hoạt động luyện tập để kiểm tra đáp án.

2. Học sinh

Bảng con, bút dạ, giấy nháp.
Bộ khối lập phương đơn vị (nếu có) để đếm và ghép hình.
Vở ghi, SGK Toán 5, thước kẻ.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Khởi động: Đếm khối đơn vị

Mục tiêu

Ôn lại ý nghĩa thể tích và cách đo bằng khối đơn vị; tạo tâm thế vào bài.

Nội dung

GV đưa ra hộp gồm 2 lớp, mỗi lớp xếp 3 × 4 khối lập phương 1 cm³ và yêu cầu HS đếm số khối. Sau đó hỏi: Hộp này chiếm bao nhiêu chỗ trong không gian? Hộp thứ hai gồm 3 lớp, mỗi lớp 2 × 2 khối, hộp nào có thể tích lớn hơn?

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được thể tích hộp thứ nhất là 24 cm³, hộp thứ hai là 12 cm³ và giải thích được hộp có nhiều khối đơn vị hơn thì có thể tích lớn hơn.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia lớp thành các nhóm 4 bạn, phát bộ khối đơn vị và giới thiệu trò chơi Đếm nhanh. GV đặt câu hỏi: Thể tích của một hình là gì?
Học sinh
HS nhận đồ dùng, nhắc lại theo cách hiểu của mình: thể tích cho biết hình khối chiếm bao nhiêu chỗ. Dự kiến trả lời: Là số khối đơn vị xếp kín hình đó.
Giáo viên
GV đưa hộp thứ nhất và hộp thứ hai, yêu cầu nhóm đếm nhanh số khối đơn vị trong mỗi hộp và ghi kết quả vào bảng con.
Học sinh
Các nhóm ghép hoặc đếm khối, ghi kết quả. Dự kiến: Hộp 1 có 24 khối, hộp 2 có 12 khối.
Giáo viên
GV hỏi: Hộp nào có thể tích lớn hơn và vì sao? Từ đó dẫn vào bài: Khi khối đơn vị lớn hơn thì số đo thể tích thay đổi thế nào?
Học sinh
HS trả lời: Hộp 1 có thể tích lớn hơn vì chứa nhiều khối đơn vị hơn. HS lắng nghe và nêu câu hỏi cần khám phá.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 12 phút

Hình thành đơn vị mét khối

Mục tiêu

Nêu được 1 m³ là thể tích khối lập phương cạnh 1 m và suy ra 1 m³ = 1 000 dm³.

Nội dung

Nhóm thảo luận Phiếu học tập số 1: cạnh 1 m = 10 dm nên có thể xếp một lớp đáy gồm 10 × 10 khối 1 dm³ và số lớp là 10. GV hướng dẫn HS lập bảng và tính tổng số khối 1 dm³ để lấp kín khối lập phương cạnh 1 m, từ đó rút ra quan hệ đơn vị.

Sản phẩm dự kiến

HS hoàn thành Phiếu học tập số 1, nêu được 1 m³ = 1 000 dm³ và giải thích được bằng cách tính 10 × 10 × 10.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giới thiệu khối lập phương cạnh 1 m (dùng dây đánh dấu trên sàn) và mô hình 1 dm³. GV phát Phiếu học tập số 1 và nêu câu hỏi: Khối lập phương cạnh 1 m có thể xếp bao nhiêu khối 1 dm³ ở lớp đáy? Có bao nhiêu lớp như vậy?
Học sinh
HS quan sát, nhận nhiệm vụ trong nhóm. Dự kiến trả lời: Lớp đáy có 10 × 10 = 100 khối, cạnh 1 m có 10 lớp.
Giáo viên
GV theo dõi các nhóm, gợi ý: Muốn biết tổng số khối thì cần nhân số khối một lớp với số lớp. Nhắc HS ghi đơn vị đúng.
Học sinh
Các nhóm thảo luận, tính 100 × 10 = 1 000 và ghi vào phiếu. Dự kiến: 1 m³ = 1 000 dm³.
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày, yêu cầu nhóm khác nhận xét về cách lập luận. GV chốt đơn vị: 1 m³ là thể tích khối lập phương cạnh 1 m.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày, các nhóm khác nhận xét và bổ sung. HS nhắc lại: 1 m³ = 1 000 dm³.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 12 phút

Quan hệ giữa dm³, cm³ và lít

Mục tiêu

Nêu được 1 dm³ = 1 000 cm³ và 1 lít = 1 dm³; vận dụng để đổi đơn vị các số đo lít, dm³, cm³.

Nội dung

GV đổ đầy nước từ mô hình 1 dm³ vào bình 1 lít để HS thấy đúng đầy bình. Sau đó HS lập luận: cạnh 1 dm = 10 cm nên 1 dm³ gồm 10 × 10 × 10 = 1 000 khối 1 cm³. Ví dụ: bình chứa 2,5 lít nước, hỏi thể tích nước là bao nhiêu cm³.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được 1 dm³ = 1 000 cm³, 1 lít = 1 dm³ và giải được 2,5 lít = 2,5 dm³ = 2 500 cm³.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV làm thí nghiệm: đổ nước từ cốc đã đầy đến vạch 1 lít vào mô hình 1 dm³ và hỏi: Bình 1 lít và khối 1 dm³ có quan hệ thế nào?
Học sinh
HS quan sát và nhận xét. Dự kiến: Nước vừa đầy bình 1 lít thì cũng đầy khối 1 dm³, nên 1 lít = 1 dm³.
Giáo viên
GV hỏi: Khối 1 dm³ có cạnh 10 cm, vậy có bao nhiêu khối 1 cm³? Gợi ý HS tính 10 × 10 × 10. Sau đó nêu ví dụ 2,5 lít và hỏi thể tích tính bằng cm³.
Học sinh
HS tính: 10 × 10 × 10 = 1 000 nên 1 dm³ = 1 000 cm³. Dự kiến cho ví dụ: 2,5 lít = 2,5 dm³ = 2 500 cm³.
Giáo viên
GV chốt: hai đơn vị liền nhau hơn kém nhau 1 000 lần (không phải 100 lần). Nhắc lại công thức đổi và lưu ý quan niệm sai thường gặp.
Học sinh
HS ghi vào vở: 1 dm³ = 1 000 cm³; 1 lít = 1 dm³; 1 m³ = 1 000 dm³.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 12 phút

Luyện tập đổi đơn vị thể tích

Mục tiêu

Đổi thành thạo các đơn vị thể tích m³, dm³, cm³ và số đo lít.

Nội dung

Bài tập 1 đến 4 và bài 6 (có kèm đáp án). Thực hiện trò chơi Tiếp sức bảng con: mỗi nhóm lần lượt đại diện từng bạn làm một câu, bạn sau kiểm tra bạn trước. Có thể dùng trang bài học NeoEdu để kiểm tra đáp án ngay trên màn hình.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: 1) C, 2000 cm³ (2 dm³ = 2 000 cm³); 2) 3 000 dm³; 3) 4,5 dm³ (4 500 : 1 000); 4) 250 dm³ (0,25 × 1 000); 6) Đúng, 1 m³ = 1 000 000 cm³ (1 000 × 1 000).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu luật chơi Tiếp sức bảng con, đọc từng câu hỏi và nhắc HS dùng quy tắc: đổi từ lớn sang nhỏ thì nhân 1 000, từ nhỏ sang lớn thì chia 1 000.
Học sinh
HS lắng nghe, chuẩn bị bảng con. Các nhóm xếp hàng theo thứ tự.
Giáo viên
GV đọc câu 1: Đổi 2 dm³ ra cm³ (A. 2001; B. 4000; C. 2000). Sau đó lần lượt câu 2, 3, 4 và câu 6: Một bạn trả lời 1 m³ = 1 000 000 cm³, bạn đó đúng hay sai?
Học sinh
HS làm bảng con và truyền lượt. Dự kiến: Câu 1 chọn C; câu 2 là 3 000 dm³; câu 3 là 4,5 dm³; câu 4 là 250 dm³; câu 6 là Đúng vì 1 000 × 1 000 = 1 000 000.
Giáo viên
GV kiểm tra đáp án trên bảng phụ hoặc trang NeoEdu, khen nhóm làm đúng nhanh, chỉ ra lỗi sai thường gặp như nhầm nhân với chia hoặc đổi thành 100 lần.
Học sinh
HS đối chiếu đáp án, sửa lỗi nếu có và nêu cách làm đúng.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 12 phút

Giải bài toán về thể tích và đổi đơn vị

Mục tiêu

Vận dụng đổi đơn vị vào bài toán có lời văn, kể cả số đo gồm hai đơn vị.

Nội dung

Làm Phiếu học tập số 2 gồm bài 5, bài 7 và bài 8 (có đáp án). Cặp đôi làm trước, sau đó nhóm thống nhất đáp án.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: bài 5) A, 3 khối đơn vị (15 − 12); bài 7) 2 500 cm³ (2,5 lít = 2,5 dm³); bài 8) 3,025 dm³ (25 cm³ = 0,025 dm³, 3 + 0,025).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2, hướng dẫn cặp đôi đọc đề và xác định yêu cầu trước khi làm.
Học sinh
Cặp đôi đọc đề, gạch chân dữ liệu và đơn vị cần đổi.
Giáo viên
GV đi quan sát, hỏi: Khối B hơn khối A bao nhiêu khối? Vì sao 25 cm³ lại bằng 0,025 dm³? Nếu HS nhầm, GV gợi ý dùng 1 dm³ = 1 000 cm³.
Học sinh
Cặp đôi thảo luận và làm bài. Dự kiến: 15 − 12 = 3; 2,5 × 1 000 = 2 500; 25 : 1 000 = 0,025 nên 3 + 0,025 = 3,025.
Giáo viên
GV mời một nhóm trình bày bài 8, yêu cầu các nhóm khác so sánh cách làm. GV nhấn mạnh: không viết 3 dm³ 25 cm³ thành 3,25 dm³.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày; các nhóm nhận xét. HS ghi nhận quan niệm sai: 3,25 dm³ là sai.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 17 phút

Ước lượng lượng nước trong đời sống

Mục tiêu

Vận dụng đổi m³, dm³, lít để giải quyết tình huống thực tế và rèn kĩ năng mô hình hoá.

Nội dung

Tình huống: Một bể nước gia đình có thể tích 0,5 m³. Hỏi bể chứa bao nhiêu lít nước? Nếu một chai nước có 4 500 cm³ thì bằng bao nhiêu lít? Mỗi nhóm đề xuất một đồ vật trong lớp, ước lượng và ghi đơn vị phù hợp (dm³ hoặc cm³).

Sản phẩm dự kiến

HS tính đúng 0,5 m³ = 500 dm³ = 500 lít; 4 500 cm³ = 4,5 lít; nêu được ít nhất một tình huống thực tế có sử dụng đơn vị mét khối, dm³ hoặc lít.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu tình huống bể nước 0,5 m³ và yêu cầu các nhóm thảo luận cách đổi sang lít.
Học sinh
HS thảo luận nhóm. Dự kiến: 0,5 m³ = 0,5 × 1 000 dm³ = 500 dm³ = 500 lít.
Giáo viên
GV đưa thêm tình huống chai nước 4 500 cm³ và yêu cầu nhóm đổi ra lít. GV hướng dẫn nhóm chọn một đồ vật thực tế để nêu ví dụ.
Học sinh
HS tính 4 500 : 1 000 = 4,5 nên 4 500 cm³ = 4,5 lít. Các nhóm chọn đồ vật như thùng nước, bình giữ nhiệt và ghi số đo tương ứng.
Giáo viên
GV nhận xét, tổng kết nội dung bài và nhắc lại ghi nhớ: 1 m³ = 1 000 dm³, 1 dm³ = 1 000 cm³, 1 lít = 1 dm³.
Học sinh
HS đọc lại ghi nhớ, tự đánh giá mức độ hiểu bài của mình.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Hoạt động: Hình thành đơn vị mét khối.

Khối lập phương cạnh 1 m, cạnh đổi ra dm là: ...
Số khối 1 dm³ xếp kín một lớp đáy: ... × ... = ...
Số lớp của khối lập phương cạnh 1 m: ...
Tổng số khối 1 dm³: ... × ... = ...
Kết luận: 1 m³ = ... dm³.
Giải thích: vì cạnh tăng 10 lần nên thể tích tăng ... × ... × ... = ... lần.

Phiếu học tập số 2

Hoạt động: Giải bài toán về thể tích và đổi đơn vị.
Bài 5. Khối A ghép 12 khối đơn vị, khối B ghép 15 khối giống vậy. Khối B hơn khối A bao nhiêu khối đơn vị?
A. 3 B. 4 C. 6
Bài 7. Bình chứa 2,5 lít nước. Thể tích nước bằng bao nhiêu cm³?
Bài 8. Đổi 3 dm³ 25 cm³ ra dm³.
Gợi ý: 25 cm³ = ... dm³; 3 dm³ 25 cm³ = 3 + ... = ... dm³.
Lưu ý: Không viết 3 dm³ 25 cm³ = 3,25 dm³.

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thành các bài tập đổi đơn vị trong SGK Toán 5 bài 47 và kiểm tra lại bằng cách nhân hoặc chia với 1 000.
Đổi 1,8 m³ ra dm³ và 0,75 dm³ ra cm³, ghi lại cách làm vào vở.
Tìm trong nhà một đồ vật chứa chất lỏng (ví dụ chai nước, can nước), ghi dung tích ước lượng theo lít hoặc dm³ và đổi sang cm³ rồi nộp kết quả vào tiết học sau.
Truy cập trang bài học neoedu.vn/learn/5/math/bai-47-met-khoi để ôn lại ví dụ và làm thêm bài tập tương tác.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.