Giáo án Toán 5
ToánLớp 5Chủ đề 7. Tỉ số và các bài toán liên quan

Giáo án Bài 43. Thực hành và trải nghiệm sử dụng máy tính cầm tay

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được cách lập bảng số lượng, đơn giá và thành tiền trước khi nhập máy tính cầm tay.
  • Thực hiện được các phép tính nhiều bước trên máy tính cầm tay, đặc biệt là dùng dấu ngoặc đúng cách.
  • Vận dụng được cách tính giảm giá theo tỉ số phần trăm khi nhập vào máy tính, xác định rõ giảm trên cả giỏ hay trên một mặt hàng.
  • Giải thích được vì sao cần ước lượng và kiểm tra lại kết quả máy tính trước khi kết luận.
  • Trình bày được kết quả kèm đơn vị và phép tính trong một bảng hóa đơn hoặc báo cáo ngắn.
  • Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích vì sao phải làm ngoặc trước và vì sao kết quả 4600 không khớp với hóa đơn 46 000.
  • Mô hình hoá toán học: HS chuyển tình huống mua bán thành bảng dữ liệu và biểu thức tính tổng, tính giảm giá.
  • Giải quyết vấn đề toán học: HS lựa chọn thứ tự thao tác trên máy tính và kiểm tra lại từng bước khi có kết quả bất thường.
  • Giao tiếp toán học: HS ghi rõ đơn vị đồng, phép tính và kết quả trong bảng và báo cáo nhóm.
  • Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng thành thạo máy tính cầm tay để tính nhiều bước, tính tỉ số phần trăm và kiểm tra kết quả.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự lập bảng dữ liệu, tự chọn số lượng, đơn giá cho giỏ hàng giả định và tự kiểm tra kết quả bằng ước lượng.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm 4, luân phiên vai người nhập và người kiểm tra, trình bày và nhận xét kết quả của nhóm bằng lời nói rõ ràng.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS xử lí tình huống máy hiện kết quả lệch so với ước lượng, tìm nguyên nhân và đề xuất cách cải thiện.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: HS hoàn thành đầy đủ các bước lập bảng, nhập và kiểm tra từng dòng của hóa đơn.
  • Trách nhiệm: HS luân phiên vai nhập và kiểm tra, không bỏ qua bước đối chiếu lại kết quả của bạn.
  • Trung thực: HS không tự sửa kết quả máy chỉ để khớp với ước lượng và không dùng dữ liệu, giá mua thật chưa được đồng ý.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Máy tính cầm tay (một máy mẫu để minh họa trên bảng lớp).
  • Bảng phụ hoặc slide ghi đề bài, ví dụ và hai phiếu học tập.
  • Bảng hóa đơn mẫu đã điền sẵn một giỏ hàng để làm ví dụ.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/5/math/bai-43-thuc-hanh-va-trai-nghiem-su-dung-may-tinh-cam-tay), dùng để chiếu ví dụ và cho HS kiểm tra đáp án ở hoạt động luyện tập.

2. Học sinh

  • Máy tính cầm tay (mỗi nhóm ít nhất một máy).
  • Giấy nháp, bút chì, thước kẻ.
  • Một tờ giấy khổ A4 hoặc bảng nhóm để lập hóa đơn.
  • Phiếu học tập số 1 và số 2 (phát theo nhóm).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 8 phút

Ước lượng hóa đơn trước khi tính

Mục tiêu

HS nhớ lại cách ước lượng và thấy được vai trò của ước lượng khi dùng máy tính.

Nội dung

GV đưa ra tình huống: Mẹ mua 3 quyển vở giá 9 000 đồng mỗi quyển và 2 bút giá 5 000 đồng mỗi bút. Ước lượng tổng số tiền rồi đoán xem máy sẽ hiện số nào.

Sản phẩm dự kiến

HS đưa ra được ước lượng hợp lí (khoảng 35 000 đồng hoặc 40 000 đồng) và nêu được lí do cần ước lượng trước khi nhập máy.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu tình huống mua vở và bút, nêu câu hỏi: “Trước khi bấm máy, em đoán tổng tiền khoảng bao nhiêu đồng? Vì sao?”

    Học sinh

    HS đọc đề, suy nghĩ cá nhân và ghi ước lượng ra nháp.

  2. Giáo viên

    GV mời 2–3 HS nêu ước lượng và cách làm tròn, ví dụ 3 × 9 000 gần 27 000 và 2 × 5 000 = 10 000.

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Khoảng 37 000 đồng vì 3 quyển khoảng 27 000 và 2 bút khoảng 10 000.” HS khác nhận xét cách làm tròn.

  3. Giáo viên

    GV hỏi: “Nếu máy hiện 3700 thì em nghĩ điều gì đã xảy ra?”

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Có thể đã bỏ mất chữ số 0 khi nhập, nên cần kiểm tra lại.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: Ước lượng giúp phát hiện sớm sai sót khi nhập số. Hôm nay chúng ta sẽ học cách lập hóa đơn và kiểm tra bằng máy tính cầm tay.

    Học sinh

    HS ghi tựa bài vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Thao tác nhiều bước và tỉ số phần trăm trên máy

Mục tiêu

HS nắm được thứ tự thao tác, cách dùng ngoặc và cách tính tỉ số phần trăm trên máy tính cầm tay.

Nội dung

Thảo luận cặp đôi về ba thao tác: (1) tính (125 + 75) × 4; (2) tính 36 : 80 × 100 để được tỉ số phần trăm; (3) tính giảm 5% của 460 000 đồng. HS ghi thứ tự bấm và kết quả vào Phiếu học tập số 1.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 được điền đầy đủ: (125 + 75) × 4 = 800; 36 : 80 × 100 = 45 (tức 45%); giảm 5% của 460 000 đồng là 23 000 đồng.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát Phiếu học tập số 1, chiếu đề và yêu cầu các cặp đôi thảo luận: “Bấm dấu ngoặc khi nào? Vì sao không bấm 125 + 75 × 4?”

    Học sinh

    HS nhận phiếu, làm việc theo cặp và thảo luận cách bấm trên máy mỗi người.

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn trên máy mẫu: bấm 125 + 75 = được 200, rồi × 4 = được 800. Sau đó GV hỏi: “Nếu không có ngoặc, máy sẽ tính thế nào?”

    Học sinh

    HS thực hiện trên máy của mình. Câu trả lời dự kiến: “Máy tính 75 × 4 trước, được 300, rồi cộng 125 được 425, không đúng.”

  3. Giáo viên

    GV mời một cặp trình bày cách bấm 36 : 80 × 100 và hỏi: “Vì sao kết quả 45 có thể đọc là 45%?”

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “36 chia 80 được 0,45, nhân 100 được 45, tức là 45% số đã cho.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: Dùng ngoặc để máy làm đúng thứ tự; tỉ số phần trăm có thể tính bằng cách chia rồi nhân 100; giảm 5% là lấy số gốc nhân 5 rồi chia 100 (hoặc nhân 0,05).

    Học sinh

    HS sửa lại phiếu nếu chưa đúng và ghi chốt vào vở.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 17 phút

Lập hóa đơn giỏ hàng bằng máy tính

Mục tiêu

HS lập được bảng hóa đơn cho một giỏ hàng giả định, nhập từng dòng và cộng tổng; xác định đúng cách tính giảm giá.

Nội dung

Mỗi nhóm chọn một giỏ hàng giả định (ít nhất 3 mặt hàng), ghi số lượng và đơn giá rõ ràng vào Phiếu học tập số 2. Ước lượng tổng trước, nhập từng dòng rồi cộng. Nếu có giảm giá, xác định tính trên cả giỏ hay một mặt hàng. Một bạn nhập, một bạn kiểm tra, sau đó đổi vai.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi nhóm có một bảng hóa đơn đầy đủ: mặt hàng, số lượng, đơn giá, thành tiền (kèm đơn vị đồng), tổng tiền, ước lượng và kết quả tính giảm giá.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát Phiếu học tập số 2 và nêu quy tắc: dữ liệu là giả định, không dùng giá mua thật chưa được đồng ý; bạn nhập không được tự sửa kết quả của bạn kiểm tra.

    Học sinh

    Các nhóm chọn giỏ hàng giả định, thống nhất số lượng và đơn giá, ghi vào phiếu.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, hỏi từng nhóm: “Ước lượng tổng của nhóm em khoảng bao nhiêu? Vì sao em chọn số đó?” và nhắc nhóm tính thành tiền từng dòng trước khi cộng.

    Học sinh

    Bạn A nhập từng dòng vào máy, bạn B tính nhẩm hoặc tính lại để kiểm tra. Sau đó hai bạn đổi vai. Nếu có giảm giá, nhóm xác định giảm trên tổng hay trên một mặt hàng và ghi rõ.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm treo bảng và giải thích: “Vì sao nhóm em tính giảm giá trên cả giỏ?” Hỏi thêm: “Nếu máy hiện kết quả khác ước lượng nhiều, em làm gì?”

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Chúng em kiểm tra số đã nhập, tính lại từng dòng rồi mới kết luận; không tự sửa kết quả cho khớp ước lượng.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: Lập bảng trước khi bấm; ghi đơn vị và phép tính cho mỗi kết quả; khi kết quả lệch nhiều, kiểm tra dữ liệu, dụng cụ và cách tính trước khi kết luận.

    Học sinh

    HS hoàn thiện bảng hóa đơn của nhóm và ghi nhận xét vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 18 phút

Luyện tập tính toán với máy tính cầm tay

Mục tiêu

HS vận dụng cách bấm máy, tính giảm giá và kiểm tra kết quả qua các bài tập đã cho.

Nội dung

Giải các bài tập 1 đến 8 của bài học. Bài 1 đến bài 4 làm theo cặp đôi; bài 5 đến bài 7 làm cá nhân rồi đối chiếu trong nhóm; bài 8 làm theo nhóm. Đối chiếu đáp án trên trang bài tập tương tác NeoEdu nếu có thời gian.

Sản phẩm dự kiến

Bài tập đã giải có đáp án: (1) 46 000 đồng; (2) giảm 23 000 đồng; (3) giá mới 102 000 đồng; (4) kết quả 45 (tức 45%); (5) kiểm tra đã nhập đủ chữ số 0, số lượng và dấu phép tính, tính lại từng dòng, không tự sửa kết quả; (6) bấm (125 + 75) = được 200, rồi × 4 = được 800, làm ngoặc trước; (7) lần đầu còn 180 000, lần sau giảm 18 000 còn 162 000; tổng giảm 38 000 đồng bằng 19%, không phải 20%; (8) ví dụ bảng 3 vở × 9 000 = 27 000; 2 bút × 5 000 = 10 000; 1 thước × 8 000 = 8 000; tổng 45 000 đồng, gần 50 000 đồng khi ước lượng.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu đề bài 1 đến 8 và nêu yêu cầu: “Bài nào cần bấm ngoặc? Bài nào cần tính hai lần giảm?” Nhắc HS ghi đơn vị đồng cho mọi kết quả.

    Học sinh

    HS đọc đề, chia việc trong cặp hoặc nhóm.

  2. Giáo viên

    GV theo dõi và hỏi bài 7: “Giảm 10% rồi giảm thêm 10% có bằng giảm 20% không? Vì sao?”

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Không bằng, vì lần thứ hai tính trên giá đã giảm nên tổng giảm chỉ 19% giá ban đầu.”

  3. Giáo viên

    GV mời một nhóm đọc bảng ở bài 8, yêu cầu các nhóm khác ước lượng lại để kiểm tra tổng.

    Học sinh

    HS đọc bảng, các nhóm khác nhận xét: “Tổng 45 000 đồng gần 50 000 đồng, hợp lí.”

  4. Giáo viên

    GV chốt đáp án và các lỗi thường gặp: nhập sai dữ liệu vẫn ra kết quả; máy không tự chọn phép toán đúng.

    Học sinh

    HS chữa bài, ghi lại lỗi hay gặp vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 12 phút

Báo cáo trải nghiệm hóa đơn gia đình

Mục tiêu

HS vận dụng kĩ năng lập hóa đơn vào tình huống thực tế và viết báo cáo ngắn có đủ nhiệm vụ, cách làm, dữ liệu, kết quả, hạn chế và đề nghị cải thiện.

Nội dung

Mỗi nhóm hoàn thiện báo cáo ngắn theo khung: nhiệm vụ, cách làm, dữ liệu (ghi rõ là giả định hay thật đã được đồng ý), kết quả kèm đơn vị, hạn chế và một đề nghị cải thiện. Phần thực tế: HS về nhà lập hóa đơn cho một buổi đi chợ hoặc mua sắm của gia đình với dữ liệu đã được người lớn đồng ý.

Sản phẩm dự kiến

Báo cáo ngắn của nhóm gồm đủ sáu mục; bảng hóa đơn thực tế (nếu có) có ước lượng, phép tính và kết quả đối chiếu.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát khung báo cáo và nêu: “Hãy viết đủ sáu mục; nêu rõ dữ liệu là giả định hay đã được đồng ý dùng.”

    Học sinh

    Các nhóm đọc khung báo cáo và phân công người viết, người trình bày.

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn nhóm viết phần hạn chế và đề nghị cải thiện, gợi ý: “Hạn chế có thể là gì? Nếu làm lại, em sẽ kiểm tra thêm điều gì?”

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Hạn chế là chỉ nhập một giỏ hàng nên chưa thấy được nhiều tình huống giảm giá; đề nghị là thử thêm hai mức giảm khác nhau.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm trình bày báo cáo trong 2 phút, các nhóm khác đặt một câu hỏi về cách kiểm tra kết quả.

    Học sinh

    Nhóm trình bày; nhóm khác hỏi, ví dụ: “Làm sao em biết kết quả đúng?” HS trả lời bằng cách ước lượng và tính lại.

  4. Giáo viên

    GV tổng kết: Máy tính giúp tính nhanh nhưng người dùng phải lập bảng, ước lượng và kiểm tra. Giao nhiệm vụ về nhà.

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở và nộp báo cáo nhóm (nếu được yêu cầu).

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Câu 1. Tính rồi ghi thứ tự bấm máy:

  • Tính (125 + 75) × 4. Kết quả: ……
  • Thứ tự bấm: ……

Câu 2. Tính tỉ số phần trăm:

  • Tính 36 : 80 × 100. Kết quả: ……
  • Đọc kết quả là: ……

Câu 3. Hóa đơn 460 000 đồng được giảm 5%.

  • Số tiền giảm: ……
  • Phép tính: ……

Câu 4. Vì sao phải bấm dấu ngoặc trong câu 1? Trả lời ngắn gọn: ……

Phiếu học tập số 2

Nhóm: …… Giỏ hàng giả định: ……

Bảng hóa đơn:

  • Mặt hàng 1: số lượng ……, đơn giá ……, thành tiền ……
  • Mặt hàng 2: số lượng ……, đơn giá ……, thành tiền ……
  • Mặt hàng 3: số lượng ……, đơn giá ……, thành tiền ……

Ý kiến kiểm tra:

  • Ước lượng tổng trước khi tính: ……
  • Tổng tiền máy hiện (kèm đơn vị đồng): ……
  • Giảm giá (ghi rõ tính trên cả giỏ hay một mặt hàng): ……
  • Giá sau giảm: ……

Kiểm tra:

  • Bạn nhập: …… Bạn kiểm tra (đã tính lại từng dòng): ……
  • Kết quả có khớp không? Nếu lệch, đã kiểm tra những gì: ……

Hướng dẫn về nhà

  • Lập một bảng hóa đơn cho buổi đi chợ hoặc mua sắm giả định của gia đình gồm ít nhất ba mặt hàng, ghi số lượng và đơn giá rõ ràng.
  • Trước khi dùng máy tính, ước lượng tổng tiền; sau đó nhập từng dòng và tính tổng; so sánh kết quả với ước lượng.
  • Nếu có giảm giá, ghi rõ giảm trên cả giỏ hay một mặt hàng và tính số tiền sau giảm.
  • Chỉ dùng dữ liệu đã được người lớn trong gia đình đồng ý; không ghi thông tin mua sắm thật vào bài nộp nếu chưa được phép.
  • Hoàn thiện báo cáo ngắn gồm nhiệm vụ, cách làm, dữ liệu, kết quả, hạn chế và một đề nghị cải thiện.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.