ToánLớp 5Chủ đề 7. Tỉ số và các bài toán liên quan

Giáo án Bài 42. Máy tính cầm tay

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được chức năng của các phím ON/C, bốn phép tính +, −, ×, ÷ và dấu chấm thập phân trên máy tính cầm tay.
Giải thích được vì sao cần ước lượng kết quả trước khi nhập và cách kiểm tra kết quả bằng phép tính ngược.
Vận dụng được máy tính cầm tay để tính giá trị biểu thức, tính tỉ số phần trăm và giải bài toán về giảm giá, tiền thừa.
Tư duy và lập luận toán học: HS dùng ước lượng (ví dụ 15 < 17,5 < 20) để giải thích kết quả 140 là hợp lí.
Mô hình hoá toán học: HS chuyển bài toán giảm giá, tiền thừa thành biểu thức như 240 000 × 15 : 100 và 100 000 − 3 × 18 500.
Giải quyết vấn đề toán học: HS chọn thứ tự phép tính đúng, dùng ngoặc khi cần và kiểm tra kết quả trung gian.
Giao tiếp toán học: HS đọc và viết đúng số thập phân theo cách Việt Nam (dấu phẩy) khi máy hiện dấu chấm.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng đúng máy tính cầm tay (hoặc mô phỏng trên NeoEdu) để thực hiện các phép tính.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đọc bảng hướng dẫn các phím, tự ước lượng kết quả trước khi bấm máy và đối chiếu kết quả sau khi tính.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc theo cặp đôi, trao đổi cách nhập phép tính và trình bày lập luận khi kiểm tra kết quả với bạn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS phân tích đề, chọn phép tính đúng, nhập theo từng bước và tìm cách kiểm tra khi kết quả chưa hợp lí.

3. Phẩm chất

Trung thực: HS ghi đúng kết quả máy hiện ra, không sửa kết quả cho đẹp; khi kết quả sai thì nhận lỗi và tính lại.
Trách nhiệm: HS sử dụng máy tính đúng cách, giữ gìn máy, và kiểm tra lại dữ liệu đã nhập trước khi kết luận.
Chăm chỉ: HS tích cực hoàn thành đủ các bài tập trong thời gian quy định và làm bài tập về nhà tính hóa đơn thực tế.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Máy tính cầm tay (một chiếc mẫu có phóng to hoặc chiếu trên màn hình).
Bảng phụ ghi sẵn các ví dụ và bài tập; thẻ “Đúng/Sai” và thẻ A, B, C cho HS giơ.
Phiếu học tập số 1 đã in cho mỗi cặp đôi.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/5/math/bai-42-may-tinh-cam-tay (dùng để chiếu mô phỏng máy tính khi lớp thiếu máy thật).

2. Học sinh

Máy tính cầm tay (mỗi cặp đôi một máy nếu có; nếu không thì dùng máy mô phỏng trên NeoEdu trên thiết bị của nhóm).
Vở nháp, bút chì, bảng con và bút viết bảng.
Phiếu học tập số 1.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 4 phút

Ước lượng trước khi bấm máy

Mục tiêu

HS nhớ lại cách ước lượng kết quả phép nhân số thập phân với số tự nhiên để có căn cứ kiểm tra kết quả máy hiện ra.

Nội dung

GV nêu phép tính $17{,}5 \times 8$ trên bảng phụ và yêu cầu HS ước lượng kết quả nằm trong khoảng nào, chưa bấm máy.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được kết quả ước lượng nằm giữa 120 và 160, giải thích được vì sao: 15 < 17,5 < 20 nên 15 × 8 < 17,5 × 8 < 20 × 8.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết $17{,}5 \times 8$ lên bảng và hỏi: “Trước khi bấm máy, em đoán kết quả nằm trong khoảng nào? Vì sao?”
Học sinh
HS suy nghĩ cá nhân, ghi nhanh khoảng ước lượng ra bảng con.
Giáo viên
GV gợi ý: “Số 17,5 nằm giữa hai số tròn chục nào?”
Học sinh
HS trả lời: 17,5 nằm giữa 15 và 20. Dự kiến HS nói: 15 × 8 = 120, 20 × 8 = 160 nên kết quả nằm giữa 120 và 160.
Giáo viên
GV mời 2 đến 3 HS giơ bảng con và đọc khoảng ước lượng, nhận xét cách lập luận.
Học sinh
HS giơ bảng con, nêu lập luận. Các bạn khác nhận xét.
Giáo viên
GV chốt: “Ước lượng giúp em biết kết quả máy hiện ra có hợp lí hay không. Hôm nay chúng ta học cách dùng máy tính cầm tay đúng cách.”
Học sinh
HS lắng nghe và ghi tên bài vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 8 phút

Làm quen các phím và dấu chấm thập phân

Mục tiêu

HS nêu được chức năng các phím ON/C, bốn phép tính và dấu chấm thập phân trên máy tính cầm tay.

Nội dung

HS quan sát máy tính (hoặc mô phỏng trên NeoEdu), nhận biết phím ON/C, các phím +, −, ×, ÷ và dấu chấm. GV nêu quy ước: dấu chấm trên máy tương ứng dấu phẩy thập phân trong cách viết Việt Nam. Máy không tự chọn phép toán đúng: người dùng phải hiểu bài toán.

Sản phẩm dự kiến

HS hoàn thành bảng ghi chức năng các phím (ON/C; +, −, ×, ÷; dấu chấm) vào vở và nêu được quy ước đọc dấu chấm trên máy.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV cầm máy tính mẫu, chỉ từng phím và hỏi: “Phím ON/C dùng để làm gì?”
Học sinh
HS quan sát máy trên bàn hoặc trên màn hình, chú ý các phím được GV chỉ.
Giáo viên
GV bấm ON, bấm 2, 5, +, 3 rồi bấm C để HS thấy cách bật và xóa. Sau đó GV hỏi: “Dấu chấm trên máy thay cho gì trong cách viết Việt Nam?”
Học sinh
HS quan sát và trả lời. Dự kiến: ON bật máy, C xóa; dấu chấm thay cho dấu phẩy thập phân.
Giáo viên
GV mời một cặp đôi lên điền bảng phụ ghi chức năng các phím. GV nhận xét và bổ sung.
Học sinh
Đại diện cặp đôi điền bảng: ON/C bật và xóa; + − × ÷ là bốn phép tính; dấu chấm là dấu phẩy thập phân.
Giáo viên
GV chốt: “Máy tính giúp tính toán nhanh nhưng em phải chọn đúng phép tính. Nếu máy hiện 0.75 thì ta đọc là 0,75.”
Học sinh
HS ghi quy ước vào vở: dấu chấm trên máy đọc là dấu phẩy.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 9 phút

Quy trình ước lượng, nhập và kiểm tra kết quả

Mục tiêu

HS vận dụng được quy trình ba bước: ước lượng, nhập theo từng bước có ngoặc khi cần, kiểm tra kết quả; không làm tròn quá sớm.

Nội dung

Cặp đôi thực hiện Phiếu học tập số 1: tính $17{,}5 \times 8$ rồi đối chiếu với ước lượng; tính hóa đơn 240 000 đồng giảm 15% bằng cách tính số tiền giảm rồi trừ đi; kiểm tra bằng phép tính ngược. GV hướng dẫn thêm: khi máy đơn giản không xử lí thứ tự phép tính, ghi kết quả trung gian hoặc dùng ngoặc.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 được điền đầy đủ: kết quả $17{,}5 \times 8 = 140$ ; số tiền giảm 36 000 đồng; số tiền phải trả 204 000 đồng; kết quả kiểm tra bằng phép tính ngược đúng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 1 và nêu yêu cầu: “Bước 1 ước lượng, bước 2 nhập từng bước, bước 3 kiểm tra. Cặp đôi làm nhanh, một bạn bấm máy, một bạn ghi và kiểm tra.”
Học sinh
Cặp đôi nhận phiếu, đọc yêu cầu và phân công người bấm máy, người ghi kết quả.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, quan sát và gợi ý khi HS bấm sai thứ tự: “Em đã nhập đúng dấu nhân chưa? Kết quả có gần với khoảng ước lượng không?”
Học sinh
HS bấm máy: 17,5 × 8 = 140; 240 000 × 15 : 100 = 36 000; 240 000 − 36 000 = 204 000. Kiểm tra ngược: 140 : 8 = 17,5; 204 000 + 36 000 = 240 000.
Giáo viên
GV mời một cặp đôi trình bày kết quả và cách kiểm tra. GV hỏi: “Vì sao không nên làm tròn 17,5 thành 18 ngay từ đầu?”
Học sinh
Cặp đôi trình bày. Dự kiến HS trả lời: làm tròn sớm sẽ làm kết quả sai lệch, nên giữ nguyên số trong các bước tính rồi mới làm tròn ở kết quả cuối (nếu cần).
Giáo viên
GV chốt quy trình ba bước và nhấn mạnh: “Ước lượng trước, nhập theo bước rõ ràng, kiểm tra sau.” GV ghi lên bảng phần ghi nhớ.
Học sinh
HS ghi quy trình ba bước vào vở và đọc theo GV.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 8 phút

Thẻ đúng sai và chọn đáp án nhanh

Mục tiêu

HS vận dụng máy tính để giải các bài tập về phép tính, tỉ số phần trăm và tiền thừa; giải thích được đáp án.

Nội dung

GV chiếu các bài tập sau (lấy từ bài đã cho): (1) Bấm 125 × 24 cho kết quả: A. 3000; B. 3001; C. 6000. (2) Bấm 756 : 18 cho kết quả bao nhiêu? (3) Tính 12,5% của 640. (4) Mua 3 món, mỗi món 18 500 đồng, trả 100 000 đồng, tiền thừa bao nhiêu? (5) Tính (36 + 24) × 5: A. 301; B. 300; C. 600. (6) Máy hiện 0.75, một bạn viết 0,75. Đúng hay sai? (7) Hóa đơn 240 000 đồng giảm 15%, trả bao nhiêu đồng?

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (1) A, 3 000 (125 × (6 × 4) = 750 × 4 = 3 000); (2) 42; (3) 80; (4) 44 500 đồng; (5) B, 300; (6) Đúng; (7) 204 000 đồng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu bài tập 1 đến 7 và nêu luật chơi: “Các em làm cá nhân trên bảng con rồi giơ đáp án. Với bài trắc nghiệm, giơ thẻ A, B, C; với bài đúng sai, giơ thẻ Đúng hoặc Sai.”
Học sinh
HS đọc đề, bấm máy hoặc tính nhẩm, ghi đáp án vào bảng con.
Giáo viên
GV chiếu từng câu, yêu cầu HS giơ đáp án và hỏi: “Vì sao em chọn như vậy?” Với câu 4, GV hỏi: “Em tính số tiền 3 món trước hay tính tiền thừa trước?”
Học sinh
HS giơ thẻ. Dự kiến HS trả lời: câu 1 chọn A vì 125 × 24 = 3 000; câu 5 chọn B vì tính 36 + 24 = 60 trước; câu 4 tính 18 500 × 3 = 55 500 rồi 100 000 − 55 500 = 44 500.
Giáo viên
GV công bố đáp án, mời một HS đọc lại cách bấm cho câu 3 (12,5% của 640) và nhắc HS đổi 12,5% thành 12,5 : 100 trước khi nhân.
Học sinh
HS đọc cách bấm: 640 × 12,5 : 100 = 80; đối chiếu với đáp án của mình.
Giáo viên
GV nhận xét và chốt: “Đáp án đúng cần cả hai điều: bấm đúng phép tính và hiểu đúng bài toán.”
Học sinh
HS sửa lại bài nếu sai và ghi đáp án đúng vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 6 phút

Kiểm tra hóa đơn trong cuộc sống

Mục tiêu

HS vận dụng máy tính cầm tay để tính tiền mua hàng, tiền giảm giá và tiền thừa trong tình huống thực tế, có ước lượng và kiểm tra kết quả.

Nội dung

Tình huống: Mẹ đi siêu thị mua 3 món đồ, mỗi món 18 500 đồng, đưa 100 000 đồng. Tiếp theo, siêu thị giảm 15% cho hóa đơn 240 000 đồng khác. HS trình bày: ước lượng, nhập phép tính, kiểm tra và nêu số tiền phải trả. Bài tập về nhà: ghi lại giá của 3 món đồ dùng trong gia đình và tính số tiền thừa khi trả 100 000 đồng; kiểm tra kết quả bằng phép tính ngược.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được số tiền thừa 44 500 đồng và số tiền phải trả 204 000 đồng kèm lập luận ước lượng và kiểm tra; HS cam kết làm bài về nhà.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu tình huống thực tế và hỏi: “Trước khi bấm máy, em ước lượng tiền thừa khoảng bao nhiêu? Vì sao?”
Học sinh
HS suy nghĩ và trả lời. Dự kiến HS nói: 3 món khoảng 55 000 đồng nên tiền thừa khoảng 45 000 đồng.
Giáo viên
GV yêu cầu HS bấm máy theo từng bước: tính tiền 3 món, tính tiền thừa, sau đó kiểm tra bằng cách cộng lại.
Học sinh
HS bấm: 18 500 × 3 = 55 500; 100 000 − 55 500 = 44 500; kiểm tra 44 500 + 55 500 = 100 000.
Giáo viên
GV mời một HS trình bày kết quả và cách kiểm tra, sau đó nêu cách tính số tiền phải trả khi giảm 15% cho hóa đơn 240 000 đồng.
Học sinh
HS trình bày: 240 000 × 15 : 100 = 36 000; 240 000 − 36 000 = 204 000.
Giáo viên
GV chốt: “Máy tính giúp làm nhanh, nhưng em phải hiểu bài toán, ước lượng và kiểm tra kết quả. Về nhà các em hãy áp dụng với hóa đơn trong gia đình.”
Học sinh
HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Cặp đôi: ……………………………… Ngày: ………………

Bài 1. Ước lượng và tính: $17{,}5 \times 8$

a) Ước lượng: kết quả nằm giữa ……… và ………, vì 15 < 17,5 < 20.
b) Bấm máy, kết quả là: ………
c) So sánh với ước lượng: ………

Bài 2. Hóa đơn 240 000 đồng được giảm 15%. Trả bao nhiêu đồng?

a) Số tiền giảm: 240 000 × 15 : 100 = ………
b) Số tiền phải trả: 240 000 − ……… = ………

Bài 3. Kiểm tra bằng phép tính ngược.

a) Kiểm tra bài 1: ………… : 8 = ………
b) Kiểm tra bài 2: ……… + ……… = 240 000

Bài 4. Viết lại quy trình ba bước khi dùng máy tính cầm tay:

Bước 1: ………………………………
Bước 2: ………………………………
Bước 3: ………………………………

Hướng dẫn về nhà

Chọn 3 món đồ dùng trong gia đình (ví dụ: vở, bút, bánh, nước), ghi giá mỗi món và ước lượng tổng số tiền trước khi bấm máy.
Dùng máy tính cầm tay tính tổng tiền 3 món, tính tiền thừa khi trả 100 000 đồng, rồi kiểm tra kết quả bằng phép tính ngược.
Tìm một hóa đơn có giảm giá (có thể hỏi người lớn trong gia đình), tính số tiền giảm và số tiền phải trả; ghi kết quả vào vở và chuẩn bị chia sẻ ở tiết học sau.
Có thể tham khảo thêm bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/5/math/bai-42-may-tinh-cam-tay.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.