ToánLớp 5Chủ đề 7. Tỉ số và các bài toán liên quan

Giáo án Bài 40. Tìm tỉ số phần trăm của hai số

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được tỉ số của hai số a và b (b khác 0) là a : b hoặc $\dfrac{a}{b}$ , thứ tự hai số phải đúng.
Nêu được tỉ số phần trăm là tỉ số viết dưới dạng phần trăm, kí hiệu %; ví dụ $25\%$ = $\dfrac{25}{100}$ = $\dfrac{1}{4}$ .
Tìm được tỉ số phần trăm của hai số theo quy tắc: chia a cho b, nhân kết quả với 100 rồi viết kí hiệu %.
Vận dụng được cách xác định đúng số làm gốc và đổi về cùng đơn vị khi tìm tỉ số phần trăm.
Tư duy và lập luận toán học: giải thích được vì sao phải lấy số làm gốc làm số chia và không được đảo thứ tự hai số.
Mô hình hoá toán học: chuyển được tình huống về số bạn trong nhóm, số lít nước thành phép tính tỉ số phần trăm.
Giao tiếp toán học: đọc và viết đúng kí hiệu %, nêu kết quả đầy đủ, đúng đơn vị và đúng thứ tự.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: sử dụng bảng con, phiếu học tập và bài tập tương tác trên học liệu số NeoEdu.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đọc ví dụ, tự xác định số được so sánh và số làm gốc trước khi tính.
Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp đôi, trình bày cách làm và nhận xét bài làm của bạn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS chọn đúng mẫu số trong các tình huống so sánh giữa một bộ phận với cả nhóm và kiểm tra lại kết quả.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: tích cực tham gia trò chơi và hoàn thành đầy đủ phiếu học tập, bài luyện tập.
Trách nhiệm: kiểm tra lại kết quả, đối chiếu với đề bài trước khi nộp và thực hiện nhiệm vụ điều tra ở nhà.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Máy chiếu hoặc bảng phụ ghi sẵn các ví dụ và bài tập.
Phiếu học tập số 1 (đủ cho mỗi cặp đôi).
Bộ thẻ đáp án hoặc bảng con để tổ chức trò chơi 'Đoán nhanh đáp số'.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/5/math/bai-40-tim-ti-so-phan-tram-cua-hai-so).

2. Học sinh

Sách giáo khoa Toán 5, vở ghi, bút chì, thước kẻ.
Bảng con và bút dạ.
Thiết bị kết nối học liệu số (máy tính bảng hoặc điện thoại, nếu nhà trường có điều kiện).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 4 phút

Đố nhanh: Từ phân số đến phần trăm

Mục tiêu

Ôn lại cách đổi phân số thành số thập phân và quan hệ giữa số thập phân với phần trăm, làm nền cho bài mới.

Nội dung

GV đặt ba câu hỏi nhanh: đổi $\dfrac{1}{4}$ thành số thập phân; nhân kết quả với 100 và viết kí hiệu %; nêu mối quan hệ giữa $\dfrac{1}{4}$ và $25\%$ .

Sản phẩm dự kiến

HS nêu đúng: $\dfrac{1}{4}$ = 0,25 = $25\%$ , nhận ra một số có thể viết dưới dạng phân số, số thập phân hoặc phần trăm.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu câu hỏi: 'Các em hãy viết $\dfrac{1}{4}$ thành số thập phân.' Sau đó hỏi: 'Lấy 0,25 nhân với 100 được bao nhiêu? Viết kèm kí hiệu gì?'
Học sinh
HS viết vào bảng con: $\dfrac{1}{4}$ = 0,25. HS trả lời dự kiến: 0,25 × 100 = 25, viết là 25%.
Giáo viên
GV hỏi: 'Vậy $25\%$ bằng phân số nào?' và chốt: ' $25\%$ = $\dfrac{25}{100}$ = $\dfrac{1}{4}$ , phần trăm là cách viết tỉ số với mẫu số 100.'
Học sinh
HS đọc theo GV và trả lời: $25\%$ = $\dfrac{25}{100}$ = $\dfrac{1}{4}$ .

Hoạt động 2.1: Khám phá · 10 phút

Hình thành cách tìm tỉ số phần trăm của hai số

Mục tiêu

HS hiểu tỉ số phần trăm của a và b là $(a : b) \times 100\%$ và biết xác định số được so sánh, số làm gốc.

Nội dung

GV nêu tình huống: 'Bình A có 9 lít nước, bình B có 12 lít nước. Số lít nước của bình A so với bình B bằng bao nhiêu phần trăm?' HS làm Phiếu học tập số 1 theo cặp đôi, rồi GV chốt cách làm.

Sản phẩm dự kiến

HS làm đúng Câu 1 và Câu 2 của Phiếu học tập số 1: 9 : 12 = 0,75 = 75%; nêu được số làm gốc là số chia và kể được quy tắc tính.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc tình huống và hỏi: 'Số nào là số được so sánh? Số nào là số làm gốc?' Gợi ý: 'Đề hỏi 9 lít so với 12 lít nên 12 lít là gốc.'
Học sinh
HS thảo luận cặp đôi và trả lời dự kiến: 9 lít là số được so sánh (a), 12 lít là số làm gốc (b).
Giáo viên
GV hướng dẫn HS tính: 'Lấy a chia cho b, nhân kết quả với 100 rồi viết kí hiệu %.' Yêu cầu HS ghi vào bảng con: 9 : 12 = 0,75; 0,75 × 100 = 75; 75%.
Học sinh
HS thực hiện phép tính trên bảng con và giơ bảng kiểm tra. HS trả lời dự kiến: 9 lít bằng 75% của 12 lít.
Giáo viên
GV hỏi: 'Vì sao không lấy 12 : 9?' và gợi ý để HS nhận ra số làm gốc phải là số chia. Sau đó GV chốt quy tắc và chiếu công thức $(a : b) \times 100\%$ , b khác 0.
Học sinh
HS trả lời dự kiến: Vì 12 lít là số làm gốc nên phải chia cho 12 lít. Đảo ngược sẽ tìm sai tỉ số. HS ghi quy tắc vào vở.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 9 phút

Phân biệt số làm gốc trong các tình huống nhóm bạn

Mục tiêu

HS xác định đúng mẫu số khi tìm tỉ số phần trăm của một bộ phận so với cả nhóm và khi so với một số khác; nhận ra tỉ số lớn hơn 100% là hợp lí.

Nội dung

GV dẫn dắt qua ví dụ 'Một nhóm có 8 bạn nữ, 12 bạn nam. Nữ chiếm bao nhiêu phần trăm cả nhóm?' và ví dụ 'Đội làm được 54 sản phẩm, kế hoạch là 45 sản phẩm'. HS làm Câu 3 và Câu 4 của Phiếu học tập số 1, sau đó thảo luận về quan niệm sai.

Sản phẩm dự kiến

HS giải đúng: cả nhóm 8 + 12 = 20 bạn; 8 : 20 × 100 = 40%; 54 : 45 = 1,2 = 120%. HS nêu được: phải xác định đúng số làm gốc và tỉ số lớn hơn 100% không có nghĩa là phép tính sai.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu ví dụ 1 và hỏi: 'Đề hỏi nữ chiếm bao nhiêu phần trăm cả nhóm, vậy số làm gốc là gì?' Hướng dẫn HS tính tổng số bạn trước.
Học sinh
HS trả lời dự kiến: Cả nhóm có 20 bạn nên số làm gốc là 20. HS tính 8 : 20 × 100 = 40%, ghi vào Phiếu học tập số 1.
Giáo viên
GV nêu ví dụ 2 và hỏi: 'Kế hoạch là 45 sản phẩm, vậy ai là số làm gốc? Vì sao kết quả là 120%?' Gợi ý để HS nhận ra kết quả lớn hơn 100% vì số đã làm vượt kế hoạch.
Học sinh
HS trả lời dự kiến: Kế hoạch 45 là số làm gốc. 54 : 45 = 1,2 = 120%. Kết quả lớn hơn 100% vì đội đã vượt kế hoạch, không có nghĩa là tính sai.
Giáo viên
GV tổ chức cặp đôi kiểm tra lẫn nhau và nêu quan niệm sai: 'Nữ so với nam khác nữ so với cả nhóm. Các em hãy xác định đúng mẫu số trước khi tính.'
Học sinh
HS đổi phiếu với bạn, đối chiếu đáp số và giải thích cho nhau. HS nêu lại: phải xác định đúng số làm gốc trước khi chia.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 8 phút

Đoán nhanh đáp số bằng bảng con

Mục tiêu

HS củng cố cách tìm tỉ số phần trăm của hai số qua các bài tập 'chỉ nhập số' và rèn kĩ năng tính nhanh, chính xác.

Nội dung

GV đọc lần lượt các đề: (1) 18 kg trong 40 kg; (2) viết 0,35 thành phần trăm; (3) tỉ số phần trăm của 3 và 8; (4) 12 học sinh trong 30 học sinh; (5) lớp 32 bạn có 24 bạn biết bơi; (6) nhóm có 15 bạn nữ và 10 bạn nam, nam chiếm bao nhiêu phần trăm cả nhóm; (7) nhóm 8 bạn nữ và 12 bạn nam, nữ chiếm bao nhiêu phần trăm cả nhóm; (8) đội làm 54 sản phẩm so với kế hoạch 45 sản phẩm. Sau đó HS luyện thêm trên học liệu số NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

HS ghi đúng đáp số: (1) 45; (2) 35; (3) 37,5; (4) 40; (5) 75; (6) 40; (7) 40; (8) 120 (đơn vị %). HS hoàn thành ít nhất 5 bài tập tương tác trên NeoEdu.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc đề từng câu (1), (2), (3), (5) và yêu cầu HS ghi đáp số vào bảng con. GV nhắc: 'Chỉ viết số, không viết kí hiệu % khi đề yêu cầu chỉ nhập số.'
Học sinh
HS tính và giơ bảng con. Đáp số dự kiến: (1) 45; (2) 35; (3) 37,5; (5) 75.
Giáo viên
GV đọc đề (4), (6), (7), (8). Với câu (6) và (7), GV nhắc: 'Trước hết hãy tìm tổng số bạn của cả nhóm, rồi chọn đúng số làm gốc.'
Học sinh
HS thảo luận nhanh với bạn cùng bàn và ghi đáp số. Đáp số dự kiến: (4) 40; (6) 40, cả nhóm 25 bạn, 10 : 25 = 40%; (7) 40, cả nhóm 20 bạn, 8 : 20 = 40%; (8) 120.
Giáo viên
GV chiếu một số bài tập tương tác trên trang NeoEdu, hướng dẫn HS tự làm và kiểm tra đáp án ngay trên máy hoặc điện thoại.
Học sinh
HS làm bài tương tác trên học liệu số, đối chiếu đáp án và sửa lỗi nếu sai.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 4 phút

Tìm tỉ số phần trăm trong thực tế lớp em

Mục tiêu

HS vận dụng cách tìm tỉ số phần trăm để mô tả một tình huống thật trong lớp hoặc tổ của mình.

Nội dung

GV giao nhiệm vụ: 'Em hãy tìm số bạn nữ trong tổ của em so với cả tổ, hoặc số bạn biết bơi trong lớp so với cả lớp (nếu có thông tin). Viết phép tính và kết quả dưới dạng phần trăm, kiểm tra lại bằng cách đối chiếu với số liệu thực.'

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được một tỉ số phần trăm thực tế kèm phép tính đầy đủ, ví dụ: tổ có 3 bạn nữ trong 6 bạn: 3 : 6 × 100 = 50%.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu yêu cầu và hỏi: 'Em nên chọn số nào làm gốc? Vì sao cần kiểm tra số liệu trước khi tính?'
Học sinh
HS trả lời dự kiến: Chọn cả tổ hoặc cả lớp làm số làm gốc. Phải kiểm tra số liệu để tránh đếm nhầm.
Giáo viên
GV mời 2 đến 3 HS trình bày kết quả trước lớp và nhận xét cách xác định số làm gốc của bạn.
Học sinh
HS trình bày, ví dụ: Tổ em có 3 bạn nữ trong 6 bạn, 3 : 6 × 100 = 50%. Các bạn khác nhận xét và góp ý.
Giáo viên
GV chốt: 'Tỉ số phần trăm của a và b là (a : b) × 100%, với b khác 0. Hãy xác định đúng số làm gốc và kiểm tra kết quả khi tính.'
Học sinh
HS ghi nhớ nội dung ghi nhớ của bài vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Câu 1: Bình A có 9 lít nước, bình B có 12 lít nước. Số lít nước bình A so với bình B bằng bao nhiêu phần trăm?
Câu 1 (gợi ý ghi bài): Số được so sánh là ..., số làm gốc là ...; phép tính: ... : ... × 100 = ...%.
Câu 2: Nêu quy tắc tìm tỉ số phần trăm của hai số a và b (b khác 0).
Câu 3: Một nhóm có 8 bạn nữ và 12 bạn nam. Nữ chiếm bao nhiêu phần trăm cả nhóm?
Câu 4: Một đội làm được 54 sản phẩm, kế hoạch là 45 sản phẩm. Sản phẩm đã làm bằng bao nhiêu phần trăm kế hoạch? Vì sao kết quả lớn hơn 100% nhưng vẫn đúng?
Câu 5: Đổi chéo phiếu với bạn, đối chiếu đáp số và ghi lại một lỗi thường gặp khi chọn số làm gốc.

Đáp án tham khảo (GV dùng khi chữa bài): Câu 1: 9 : 12 = 0,75 = 75%; Câu 3: cả nhóm 20 bạn, 8 : 20 × 100 = 40%; Câu 4: 54 : 45 = 1,2 = 120%, kế hoạch 45 là số làm gốc.

Hướng dẫn về nhà

Làm các bài tập 1, 2, 3 trong phần bài tập của bài 40 vào vở (ghi rõ phép tính và đơn vị %).
Điều tra tổ hoặc nhóm bạn của em: tìm số bạn nữ hoặc số bạn tham gia một hoạt động nào đó, rồi viết tỉ số phần trăm so với cả tổ. Ghi phép tính đầy đủ vào vở.
Ôn lại quy tắc: xác định số được so sánh và số làm gốc, đổi cùng đơn vị, tính a : b rồi nhân với 100 và viết kí hiệu %.
Luyện thêm trên học liệu số NeoEdu (neoedu.vn/learn/5/math/bai-40-tim-ti-so-phan-tram-cua-hai-so) để kiểm tra lại đáp án.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.