ToánLớp 5Chủ đề 1. Ôn tập và bổ sung

Giáo án Bài 4. Phân số thập phân

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được phân số thập phân là phân số có mẫu số là 10, 100, 1 000,…
Nhận biết được phân số thập phân trong một nhóm phân số cho trước bằng cách nhìn vào mẫu số.
Đổi được phân số có mẫu số phù hợp (8, 20, 25,…) sang phân số thập phân bằng cách nhân cả tử số và mẫu số với cùng một số.
Vận dụng được phép cộng, phép trừ hai phân số thập phân cùng mẫu số 100 và trình bày, kiểm tra kết quả đúng.
Tư duy và lập luận toán học: giải thích được vì sao 6/10 là phân số thập phân còn 4/7 thì không, và vì sao nhân cả tử và mẫu với cùng một số thì giá trị phân số không đổi.
Mô hình hoá toán học: biểu diễn được 45 cm bằng phân số 45/100 m qua mô hình băng giấy dài 1 m chia thành 100 phần bằng nhau.
Giải quyết vấn đề toán học: tìm được số nhân phù hợp để đổi mẫu số 20 thành 100 (nhân 5), mẫu số 8 thành 1 000 (nhân 125) và giải được bài toán thực tế về băng giấy.
Giao tiếp toán học: đọc đúng phân số thập phân (ví dụ 43/100 đọc là «bốn mươi ba phần trăm») và diễn đạt đúng quy tắc đổi phân số bằng lời.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: sử dụng băng giấy hoặc thước có vạch cm để đo, đối chiếu 1 m với 100 cm và sử dụng học liệu số để kiểm tra đáp án.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đọc ví dụ, tự suy nghĩ và ghi kết quả vào bảng con hoặc phiếu học tập trước khi trao đổi với bạn.
Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp đôi, nêu được lí do chọn đáp án và nhận xét bài làm của bạn bằng câu có căn cứ.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS tìm số cần nhân phù hợp để đổi mẫu số thành 10, 100, 1 000 và tự kiểm tra lại kết quả bằng cách đổi ngược hoặc so sánh giá trị.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực hoàn thành đầy đủ các bài tập trên bảng con và phiếu học tập, kiên trì tìm lại số nhân khi chưa đúng.
Trách nhiệm: HS hoàn thành phần việc được giao trong nhóm đôi, kiểm tra đáp án của bạn và báo lại kết quả trung thực cho lớp.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Băng giấy dài 1 m đã chia sẵn 100 ô bằng nhau (hoặc thước dây 1 m và thước có vạch cm), dùng để minh hoạ 45 cm bằng 45/100 m.
Bảng phụ hoặc slide ghi ví dụ, các phân số cần đổi và 8 bài tập của bài học.
Phiếu học tập số 1 (in đủ cho các nhóm đôi).
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác, địa chỉ neoedu.vn/learn/5/math/bai-4-phan-so-thap-phan. GV dùng ở hoạt động Luyện tập để HS kiểm tra đáp án tương tác và nhận phản hồi ngay.

2. Học sinh

Vở ghi, sách giáo khoa Toán 5, bút chì, bút mực, thước kẻ có vạch cm.
Bảng con và bút dạ, khăn lau.
Băng giấy hoặc thước dây dài 1 m (nếu nhà trường có sẵn).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 4 phút

Trò chơi Ai nhanh hơn

Mục tiêu

Ôn lại cách đọc và viết phân số đã học, tạo tâm thế để HS tiếp cận khái niệm phân số thập phân.

Nội dung

GV đọc lần lượt các cách đọc như «bảy phần mười», «bốn mươi ba phần trăm», «ba phần tư», «chín phần hai mươi lăm», còn HS viết phân số tương ứng lên bảng con và giơ lên. Trò chơi gồm 4 lượt, mỗi lượt 1 câu hỏi.

Sản phẩm dự kiến

HS viết đúng các phân số 7/10, 43/100, 3/4, 9/25 trên bảng con và đọc được cách đọc của mỗi phân số.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu luật chơi: «Cô đọc một phân số, các con viết nhanh lên bảng con và giơ lên. Ai viết đúng và nhanh nhất sẽ được khen.» GV đọc: «Bảy phần mười».
Học sinh
HS lắng nghe luật chơi và viết phân số 7/10 lên bảng con.
Giáo viên
GV đọc tiếp «bốn mươi ba phần trăm», «ba phần tư», «chín phần hai mươi lăm». GV quan sát bảng con của HS và nhắc các em chú ý vào mẫu số.
Học sinh
HS viết 43/100, 3/4, 9/25 lên bảng con và giơ lên khi xong.
Giáo viên
GV hỏi: «Khi nghe “bốn mươi ba phần trăm”, các con biết mẫu số là bao nhiêu? Vì sao?»
Học sinh
HS trả lời dự kiến: «Mẫu số là 100 vì “phần trăm” nghĩa là chia thành 100 phần bằng nhau.» Một số HS khác: «Phần mười thì mẫu là 10.»
Giáo viên
GV khen ngợi và dẫn vào bài: «Hôm nay chúng ta học về những phân số có mẫu số là 10, 100, 1 000 — gọi là phân số thập phân.»
Học sinh
HS lắng nghe và nhắc lại tên bài học: «Phân số thập phân».

Hoạt động 2.1: Khám phá · 9 phút

Nhận biết phân số thập phân

Mục tiêu

HS nêu được khái niệm phân số thập phân và nhận biết được phân số thập phân trong một nhóm phân số dựa vào mẫu số.

Nội dung

Ví dụ 1: Một mét có 100 cm. 45 cm bằng bao nhiêu phần của mét? Nhập phân số mẫu 100. GV dùng băng giấy 1 m chia 100 ô để minh hoạ. Sau đó HS làm nhanh câu hỏi: «Trong 4/7; 6/10; 5/8, phân số nào là phân số thập phân?» và câu hỏi phân biệt: «Phân số 45/4 có phải là phân số thập phân không? Vì sao?»

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được: 45 cm = 45/100 m; phân số thập phân là phân số có mẫu 10, 100, 1 000,…; trong ba phân số đã cho, 6/10 là phân số thập phân; 45/4 không phải phân số thập phân vì mẫu số là 4.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đưa băng giấy 1 m đã chia 100 ô, hỏi: «1 m bằng bao nhiêu xăng-ti-mét?» Sau đó hỏi: «Đoạn 45 cm chiếm mấy ô trong 100 ô? Vậy 45 cm bằng mấy phần của mét?»
Học sinh
HS trả lời: «1 m bằng 100 cm.» «45 cm là 45 ô trong 100 ô, vậy 45 cm bằng 45/100 m.»
Giáo viên
GV yêu cầu HS suy nghĩ cặp đôi: «Các phân số 45/100, 7/10, 43/100 có điểm chung gì ở mẫu số?» Sau đó GV mời HS trình bày. GV đưa thêm câu hỏi: «Trong 4/7; 6/10; 5/8, phân số nào là phân số thập phân?»
Học sinh
HS thảo luận theo cặp và trả lời: «Mẫu số đều là 10 hoặc 100.» Với câu hỏi trong nhóm phân số, HS trả lời dự kiến: «Phân số 6/10 là phân số thập phân vì mẫu là 10.»
Giáo viên
GV hỏi thêm: «Phân số 45/4 có phải phân số thập phân không? Tử số 45 lớn có làm nó thành phân số thập phân không?»
Học sinh
HS trả lời dự kiến: «Không phải, vì mẫu số là 4, không phải 10, 100 hay 1 000. Tử số lớn không quyết định điều đó.»
Giáo viên
GV chốt: «Phân số thập phân là phân số có mẫu số là 10, 100, 1 000,… Ta nhận biết nó bằng mẫu số, không phải bằng tử số.» GV ghi bảng: 45/100 m = 45 cm.
Học sinh
HS ghi vở khái niệm phân số thập phân và ví dụ 45 cm = 45/100 m.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 9 phút

Đổi phân số sang phân số thập phân

Mục tiêu

HS biết đổi phân số có mẫu số 8, 20, 25 sang phân số thập phân bằng cách nhân cả tử và mẫu với cùng một số, và giải thích được vì sao giá trị phân số không thay đổi.

Nội dung

Ví dụ 2: Đổi 3/8 sang mẫu số 1 000, tử số là bao nhiêu? (8 × 125 = 1 000; 3 × 125 = 375.) HS làm theo cặp đôi Phiếu học tập số 1 gồm các câu: đổi 3/5 sang mẫu số 10 (chọn A. 7, B. 6, C. 12); đổi 7/20 sang mẫu số 100; đổi 9/25 sang mẫu số 100.

Sản phẩm dự kiến

HS hoàn thành Phiếu học tập số 1: 3/8 = 375/1 000; 3/5 = 6/10 (chọn B); 7/20 = 35/100; 9/25 = 36/100. HS nêu được quy tắc: nhân cả tử và mẫu với cùng một số để mẫu thành 10, 100, 1 000; không phải mọi mẫu số đều đổi được theo cách này.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết lên bảng 3/8 và hỏi: «Muốn mẫu số 8 thành 1 000 thì phải nhân với số nào?» GV hướng dẫn HS tìm: 8 × 125 = 1 000. Sau đó GV hỏi: «Tử số 3 cũng phải làm gì để phân số không thay đổi giá trị?»
Học sinh
HS tính: 8 × 125 = 1 000, nên nhân cả tử với 125: 3 × 125 = 375. HS trả lời: «Phải nhân tử số với cùng số 125.»
Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 1 cho các nhóm đôi và yêu cầu HS làm bài 2, 3, 4 của phiếu trong 4 phút. GV đi quanh lớp, hỗ trợ nhóm còn lúng túng bằng câu hỏi gợi mở: «Mẫu 20 nhân với mấy thì thành 100?»
Học sinh
HS làm việc theo cặp đôi, tìm số nhân: 20 × 5 = 100 nên 7 × 5 = 35; 25 × 4 = 100 nên 9 × 4 = 36. HS ghi kết quả vào phiếu.
Giáo viên
GV mời 2 cặp đôi trình bày kết quả và nêu cách làm. GV hỏi: «Vì sao khi nhân cả tử và mẫu với 5 thì giá trị của 7/20 không thay đổi?»
Học sinh
HS trình bày: «7/20 = (7 × 5)/(20 × 5) = 35/100.» HS giải thích dự kiến: «Vì nhân cả tử và mẫu với cùng một số khác 0 thì phân số bằng nhau, giống như nhân cả hai với 5 là đang nhân với 5/5 = 1.»
Giáo viên
GV chốt quy tắc: «Muốn đổi phân số sang phân số thập phân, ta tìm số nhân để mẫu thành 10, 100, 1 000, rồi nhân cả tử và mẫu với số đó. Không phải mẫu nào cũng đổi được, ví dụ mẫu 7 không nhân ra 10, 100 hay 1 000 được.» GV yêu cầu HS ghi vở.
Học sinh
HS ghi quy tắc vào vở và đối chiếu kết quả với phiếu của nhóm mình.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 8 phút

Luyện tập nhận biết, cộng trừ và kiểm tra

Mục tiêu

HS vận dụng nhận biết phân số thập phân, cộng và trừ hai phân số thập phân cùng mẫu số 100, đồng thời kiểm tra lại kết quả của bạn.

Nội dung

GV đưa lần lượt các bài tập sau (đề và đáp án ghi trong phần sản phẩm). HS làm trên bảng con, sau đó kiểm tra đáp án trên học liệu số NeoEdu: neoedu.vn/learn/5/math/bai-4-phan-so-thap-phan.

Sản phẩm dự kiến

Bài 1: Đổi 3/5 sang mẫu số 10 được tử số 6, chọn B (3/5 = (3 × 2)/(5 × 2) = 6/10). Bài 2: Đổi 7/20 sang mẫu số 100 được tử số 35 (20 × 5 = 100; 7 × 5 = 35). Bài 3: Đổi 9/25 sang mẫu số 100 được 36/100 (nhân cả tử và mẫu với 4). Bài 4: Trong 4/7; 6/10; 5/8, phân số thập phân là 6/10. Bài 5: 23/100 + 41/100 = 64/100. Bài 6: 80/100 − 17/100 = 63/100, bạn trả lời đúng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc bài 4: «Trong các phân số 4/7; 6/10; 5/8, phân số nào là phân số thập phân?» và bài 5: «Tính 23/100 + 41/100, nhập phân số có mẫu số 100.» GV yêu cầu HS làm vào bảng con.
Học sinh
HS làm bài trên bảng con: chọn 6/10; viết 64/100.
Giáo viên
GV đưa bài 6: «Tính 80/100 − 17/100. Một bạn trả lời 63/100. Bạn đó đúng hay sai?» GV yêu cầu HS giải thích bằng lời, không chỉ nói đúng hay sai. GV hướng dẫn HS mở học liệu số NeoEdu để làm các bài tương tác tương ứng.
Học sinh
HS tính 80 − 17 = 63, giữ nguyên mẫu 100 và trả lời: «Bạn đúng, vì hai phân số cùng mẫu số 100 nên ta chỉ trừ tử số.» HS làm bài tương tác trên máy hoặc bảng và xem phản hồi.
Giáo viên
GV hỏi: «Khi cộng hai phân số cùng mẫu số, ta giữ mẫu số và làm gì với tử số?»
Học sinh
HS trả lời: «Ta cộng (hoặc trừ) hai tử số, mẫu số giữ nguyên.»
Giáo viên
GV nhận xét, khen những HS làm đúng và chốt: «Phân số thập phân nhận biết bằng mẫu số; cộng trừ các phân số cùng mẫu số thì cộng trừ tử số, giữ mẫu số.»
Học sinh
HS tự sửa lỗi sai (nếu có) trên bảng con và ghi nhớ quy tắc.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 5 phút

Băng giấy và phân số thập phân trong đời sống

Mục tiêu

HS vận dụng phân số thập phân để mô tả một đại lượng trong thực tế (độ dài) và trình bày kết quả có đơn vị.

Nội dung

Bài toán: Lan có một băng giấy dài 1 m. Lan cắt đi 35 cm để làm thiệp. Phần băng còn lại bằng bao nhiêu phần của mét? Viết dưới dạng phân số thập phân. Giao thêm bài về nhà (xem phần bài tập về nhà).

Sản phẩm dự kiến

HS tính được 1 m − 35 cm = 65 cm, và 65 cm = 65/100 m. Đáp số: 65/100 m.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc bài toán về băng giấy của Lan và hỏi: «Đề bài yêu cầu tìm gì? Chúng ta cần đổi đơn vị nào trước?»
Học sinh
HS đọc đề, trả lời: «Tìm phần băng còn lại dưới dạng phân số của mét. Cần đổi 1 m = 100 cm để cùng đơn vị.»
Giáo viên
GV yêu cầu HS làm nhanh vào vở: tính số xăng-ti-mét còn lại, rồi viết phân số thập phân theo mét. GV đi kiểm tra nhanh vở một số HS.
Học sinh
HS tính: 100 − 35 = 65 (cm); 65 cm = 65/100 m.
Giáo viên
GV mời 2 HS trình bày lời giải và hỏi: «Vì sao 65 cm lại bằng 65/100 m?»
Học sinh
HS trình bày: «Vì 1 m có 100 cm, nên mỗi xăng-ti-mét là 1/100 m, 65 cm là 65 phần trong 100 phần của mét.»
Giáo viên
GV khen ngợi và nhắc: «Khi đề bài có hai đơn vị khác nhau, hãy đổi về cùng một đơn vị trước khi viết phân số. Đây là cách kiểm tra kết quả rất hữu ích.»
Học sinh
HS ghi lời giải vào vở và nêu lại cách kiểm tra kết quả.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Dùng trong hoạt động Đổi phân số sang phân số thập phân. HS làm theo cặp đôi.

Bài 1: Đổi 3/8 sang mẫu số 1 000. Tử số là bao nhiêu? (Gợi ý: 8 × ? = 1 000)
Bài 2: Trong các câu sau, chọn đáp án đúng. Đổi 3/5 sang mẫu số 10, tử số là: A. 7; B. 6; C. 12.
Bài 3: Đổi 7/20 sang mẫu số 100. Viết kết quả: ...
Bài 4: Đổi 9/25 sang mẫu số 100. Viết kết quả: ...
Bài 5: Giải thích vì sao khi nhân cả tử số và mẫu số với cùng một số thì giá trị phân số không thay đổi.
Bài 6 (nhóm nhanh): Trong 4/7; 6/10; 5/8, phân số nào là phân số thập phân? Vì sao?

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thành bài 1 đến bài 4 trong phần Luyện tập của sách Toán 5, trang bài 4 (Phân số thập phân); ghi lời giải vào vở, nhớ viết đủ bước nhân cả tử và mẫu.
Đổi các phân số sau sang phân số thập phân: 3/4 (mẫu 100), 1/5 (mẫu 10), 7/25 (mẫu 100). Kiểm tra lại bằng cách so sánh giá trị với phân số ban đầu.
Viết hai phân số thập phân và một phân số không phải phân số thập phân, giải thích vì sao.
Đo một đoạn dây hoặc băng giấy trong nhà dài dưới 1 m, viết độ dài đó dưới dạng phân số thập phân của mét và ghi vào vở. Có thể tham khảo thêm bài luyện tập trên học liệu số NeoEdu: neoedu.vn/learn/5/math/bai-4-phan-so-thap-phan.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.