Giáo án Bài 16. Ngựa biên phòng

Tạo hứng thú, kết nối kinh nghiệm sống của HS với chủ điểm “Uống nước nhớ nguồn” và hình ảnh con ngựa trong bài đọc.

GV đọc câu đố: “Con gì bốn chân, chạy nhanh qua rừng, giúp người lính làm nhiệm vụ?” (đáp án: con ngựa). Sau đó GV hỏi nhanh về một con vật hoặc một việc làm nhỏ thể hiện biết ơn mà HS từng thấy.

HS trả lời đúng câu đố, chia sẻ được 2–3 ý về con vật hoặc việc làm thể hiện biết ơn và nêu được tên bài “Ngựa biên phòng”.

HS đọc đúng nhịp, nêu được mạch nội dung và các chi tiết tiêu biểu, giải thích được sự đối lập nhanh–thong thả và hình ảnh ví chân ngựa với sắt thép.

Kĩ thuật khăn trải bàn theo nhóm 4. GV đọc mẫu, hướng dẫn ngắt ở ranh giới cụm từ và dấu câu, đổi giọng theo người kể và cảm xúc. Các nhóm luyện đọc theo đoạn rồi hoàn thành Phiếu học tập số 1 (các câu hỏi đọc hiểu và mạch nội dung). Đối chiếu với lời tóm tắt trong sách.

Phiếu học tập số 1 được hoàn thành; HS nêu đúng mạch nội dung gồm ba ý: ngựa cùng người lính vượt đường rừng, người lính vỗ về ngựa khi xong việc, trẻ em trong bản tặng cỏ thơm. HS giải thích được vì sao có sự đối lập nhanh–thong thả và ý nghĩa hình ảnh ví chân ngựa với sắt thép.

HS nhận biết được cấu trúc bài văn thuật lại một sự việc thể hiện truyền thống Uống nước nhớ nguồn: nêu hoạt động, thời gian, nơi chốn, người tham gia; kể chuẩn bị, diễn biến, kết quả theo thứ tự; chia sẻ suy nghĩ.

Đọc bài mẫu tự soạn “Sáng thứ Sáu, lớp em tham gia buổi chăm sóc khu tưởng niệm ở gần trường…” (lưu ý: đây là tình huống giả định để học cách viết). Cặp đôi gạch chân các ý theo từng phần và điền vào Phiếu học tập số 2.

Phiếu học tập số 2 hoàn thành, HS chỉ ra được thời gian, nơi chốn, người tham gia, các bước chuẩn bị, diễn biến, kết quả và phần suy nghĩ trong bài mẫu.

Củng cố nội dung bài đọc, nghĩa của từ ngữ và kĩ năng sửa câu chưa rõ trình tự hoặc ý nghĩa tri ân trong bài thuật một sự việc.

Nhóm 4 luân phiên qua bốn trạm, mỗi trạm 6 phút: Trạm 1 (bài 1–3: đọc hiểu, nhận định đúng sai); Trạm 2 (bài 4 và bài 5: xếp mạch nội dung, nối từ với nghĩa); Trạm 3 (bài 6: giải thích một điều hiểu được từ bài đọc); Trạm 4 (bài 7–8: nhận xét bài mẫu và sửa câu). Sau khi làm, HS tự đối chiếu với đáp án trên bảng phụ hoặc trên trang bài tập tương tác NeoEdu.

Đề và đáp án các bài tập đã được HS hoàn thành:
Bài 2: B. Cỏ thơm cho mùa đông.
Bài 3: Sai. Người lính có cử chỉ chăm sóc: khi xong việc, người lính đi bên cạnh vỗ về con vật.
Bài 4: Thứ tự đúng: Ngựa cùng người lính vượt đường rừng → Xong việc, người lính vỗ về ngựa → Trẻ trong bản dành cỏ thơm tặng ngựa.
Bài 5: biên phòng – việc, lực lượng bảo vệ vùng biên giới; thong thả – chậm rãi, không vội; vỗ về – cử chỉ, lời nói dịu để an ủi, chăm sóc.
Bài 6: Đáp án mở. Ý hiểu hợp lí (1 điểm); chi tiết đúng và giải thích được quan hệ (1 điểm). Ví dụ: “Ngựa phi nhanh giúp người lính làm nhiệm vụ, nên em hiểu công việc biên phòng vất vả và cần sức bền của con ngựa.”
Bài 7: Đáp án mở, dựa vào bài mẫu: việc đặt hoa đúng chỗ, lắng nghe lời tri ân trong im lặng, giữ trật tự, không làm hư hiện vật thể hiện rõ ý nghĩa Uống nước nhớ nguồn.
Bài 8: Đáp án mở. Ví dụ sửa: Trước: “Chúng em đi chơi ở khu tưởng niệm nên rất vui.” Sau: “Chúng em nhặt lá ở khu tưởng niệm rồi đứng trang nghiêm đặt hoa để bày tỏ lòng biết ơn.”

HS đọc một văn bản mới về lòng biết ơn, ghi phiếu đọc bằng lời riêng, chia sẻ cảm xúc và liên hệ với việc làm thể hiện biết ơn trong đời sống.

HS đọc văn bản “Dòng chữ bên bồn cây” (ngữ liệu mới, do nhóm biên soạn sáng tác/tổng hợp). Cá nhân điền Phiếu học tập số 3 theo mẫu gồm: tên bài, tác giả/nguồn, ngày đọc, nhân vật, việc thể hiện biết ơn, chi tiết xúc động, bài học. Cặp đôi nói cho bạn một điều thú vị/xúc động và trả lời một câu hỏi. Về nhà mang phiếu chia sẻ với người thân.

Phiếu đọc mở rộng đầy đủ các mục, ghi bằng lời riêng, không chép toàn văn; HS nêu được một điều thú vị hoặc xúc động và một việc làm thể hiện biết ơn em có thể làm; cam kết tìm thêm một văn bản cùng thể loại.