Giáo án Tiếng Việt 4
Tiếng ViệtLớp 4Phần 3. Ôn tập và đánh giá giữa học kì 1

Giáo án Bài 1. Tiết 1, 2 (trang 69, 70)

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được tên bài, tác giả và ý chính đã học trong “Điều kì diệu”, “Đò ngang”, “Nhà phát minh 6 tuổi”.
  • Giải thích được vì sao nhận xét về bài đọc cần dựa trên chi tiết trong bài, không chỉ nhắc một khẩu hiệu.
  • Phân biệt được danh từ chung và danh từ riêng; vận dụng được quy tắc viết hoa tên riêng của người và địa lí Việt Nam.
  • Viết đúng chính tả đoạn văn nghe–viết có tên địa lí, viết hoa đúng tên riêng.
  • Vận dụng được cấu trúc đoạn văn (lùi đầu dòng, câu chủ đề, câu triển khai) để viết đoạn tóm tắt 3–4 câu có căn cứ.
  • Năng lực ngôn ngữ (đọc, viết, nói và nghe): đọc hiểu các đoạn ngữ liệu để nêu chi tiết; nghe–viết đúng đoạn văn có tên địa lí; viết đoạn tóm tắt có căn cứ; nói trình bày ý trước bạn và trả lời câu hỏi về chi tiết.
  • Năng lực văn học: nhận ra điều khác biệt, cách tìm nguyên nhân và ý nghĩa của sự việc trong các truyện đã học; rút ra bài học về sự tôn trọng và học hỏi lẫn nhau.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: tự đối chiếu bài làm với đáp án, tự sửa bài sau khi nhận góp ý và ghi lại điều đã thay đổi bằng màu khác.
  • Giao tiếp và hợp tác: làm việc nhóm 3 và cặp đôi, trình bày ý kiến rõ ràng, lắng nghe và góp ý bạn bằng lời lẽ tôn trọng.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: sắp xếp mạch nội dung của bài đọc, lựa chọn chi tiết làm căn cứ để tóm tắt và nhận xét.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: hoàn thành đủ phiếu học tập, bài nghe–viết và bài viết đoạn văn trong thời gian quy định.
  • Trách nhiệm: tự kiểm tra và sửa lỗi chính tả, viết hoa tên riêng trong bài của mình trước khi nộp.
  • Trung thực: đối chiếu thông tin với nội dung bài đọc, không thay chi tiết bằng điều mình đoán.
  • Nhân ái: góp ý bạn bằng lời tế nhị, nêu điểm hay trước rồi mới nêu chỗ cần bổ sung.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Máy chiếu hoặc bảng phụ ghi ngữ liệu: tóm tắt ba bài đọc, câu “Buổi sáng, chị Lan mang sách đến lớp”, đoạn văn mẫu “Điều kì diệu”.
  • Phiếu học tập số 1 và số 2 (in sẵn cho mỗi nhóm).
  • Đoạn văn nghe–viết mới (GV đọc chậm, rõ, hai lượt).
  • Đáp án các bài tập trắc nghiệm và nối để đối chiếu.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/4/vietnamese/on-tap-giua-ki-1-tiet-1-2 (dùng ở hoạt động luyện tập để HS tự kiểm tra).

2. Học sinh

  • Vở ghi, bút chì, bút máy và một bút màu khác (đỏ hoặc xanh) để sửa bài.
  • Bảng con và bút dạ (dùng ở hoạt động khởi động).
  • Sách Tiếng Việt 4, tập 1 để tra cứu ngữ liệu hợp pháp khi cần.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Khởi động: Ai nhớ nhanh hơn?

Mục tiêu

Gợi lại tên bài, tác giả và nhân vật đã học; tạo không khí sôi nổi trước khi ôn tập.

Nội dung

GV chiếu ba nhan đề “Điều kì diệu”, “Đò ngang”, “Nhà phát minh 6 tuổi”. HS viết nhanh lên bảng con tên tác giả hoặc nhân vật chính của từng bài.

Sản phẩm dự kiến

HS ghi đúng tên tác giả hoặc nhân vật của ít nhất hai trong ba bài; có sẵn tâm thế bước vào ôn tập.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu luật chơi: mỗi lượt chiếu một nhan đề, HS viết nhanh tác giả hoặc nhân vật lên bảng con, giơ lên khi có tín hiệu.

    Học sinh

    HS lắng nghe luật chơi, chuẩn bị bảng con và bút dạ.

  2. Giáo viên

    GV chiếu từng nhan đề, quan sát bảng của HS và khích lệ những bạn trả lời nhanh.

    Học sinh

    HS viết và giơ bảng. Trả lời dự kiến: “Điều kì diệu” – Huỳnh Mai Liên; “Đò ngang” – Võ Quảng; “Nhà phát minh 6 tuổi” – nhân vật Ma-ri-a.

  3. Giáo viên

    GV mời hai HS nêu nhanh một điều các em nhớ nhất về một bài đọc.

    Học sinh

    HS trả lời, ví dụ: “Em nhớ bạn Đò ngang nhận ra công việc chở khách vẫn có điều để học.”

  4. Giáo viên

    GV nhận xét và nói: “Nhớ được nhan đề là bước đầu; hôm nay các em sẽ nói được chi tiết và ý nghĩa của bài.” GV ghi tiêu đề bài lên bảng.

    Học sinh

    HS ghi tên bài vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 12 phút

Nhớ bài và chi tiết qua ba hướng đọc

Mục tiêu

Hệ thống hoá nội dung ba bài đọc: nêu được chi tiết và ý nghĩa, không chỉ nhớ nhan đề.

Nội dung

HS làm việc nhóm 3 theo kĩ thuật mảnh ghép: mỗi bạn nhận một bài đọc, đọc lại tóm tắt trong sách rồi điền Phiếu học tập số 1. Sau đó các bạn quay về nhóm ban đầu, chia sẻ cho nhau. Nhóm hoàn thiện bảng và chuẩn bị nêu một chi tiết làm căn cứ cho mỗi bài.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 được điền đủ bốn cột cho ba bài; mỗi bài có ít nhất một chi tiết làm căn cứ.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chia lớp thành nhóm 3, phát Phiếu học tập số 1. Giao mỗi bạn trong nhóm nhận một bài đọc để chuyên sâu, sau đó quay về nhóm chia sẻ. Nhắc: “Chi tiết phải lấy từ bài, không đoán.”

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ, đọc nhanh phần tóm tắt tương ứng trong sách.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, gợi ý bằng câu hỏi: “Nhân vật đã làm gì? Điều gì làm em chú ý?” và “Bài học rút ra là gì?”

    Học sinh

    HS điền phiếu, sau đó chia sẻ trong nhóm mới. Trả lời dự kiến: “Điều kì diệu”: các bạn nhận ra nét riêng làm tập thể đẹp hơn; “Đò ngang”: chiếc đò nhận ra công việc và bến quen vẫn có điều để học; “Nhà phát minh 6 tuổi”: Ma-ri-a quan sát rồi thử lại điều lạ.

  3. Giáo viên

    GV mời hai nhóm trình bày bảng. Yêu cầu nêu một chi tiết làm căn cứ, không chỉ nêu ý chung.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày, ví dụ: “Em chọn bài Đò ngang vì chi tiết chiếc đò quen bến cũ nhưng vẫn tìm thấy điều mới.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: “Nhận xét về bài đọc cần có chi tiết; nhan đề chưa đủ để hiểu bài.” GV ghi lên bảng sơ đồ: điều khác biệt → nguyên nhân; giá trị → biết tôn trọng, học hỏi.

    Học sinh

    HS ghi sơ đồ vào vở và sửa phiếu nếu còn thiếu.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 12 phút

Danh từ chung và danh từ riêng

Mục tiêu

Nhận diện được danh từ trong câu; phân biệt danh từ chung và danh từ riêng; viết hoa đúng tên riêng.

Nội dung

GV dẫn từ câu “Buổi sáng, chị Lan mang sách đến lớp” để tìm danh từ. HS làm Phiếu học tập số 2: phân loại các từ trường, sông, bạn, Lan, Hà Nội, sông Hồng, Mai, Hải Phòng vào hai cột và giải thích cách nhận biết.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 phân loại đúng: danh từ chung gồm trường, sông, bạn; danh từ riêng gồm Lan, Hà Nội, sông Hồng, Mai, Hải Phòng; nêu được quy tắc viết hoa.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu câu “Buổi sáng, chị Lan mang sách đến lớp” và hỏi: “Từ nào gọi tên sự vật? Làm sao để nhận ra?”

    Học sinh

    HS suy nghĩ, trả lời cá nhân.

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn cách nhận diện: hỏi từ đó gọi tên ai, cái gì, con gì, điều gì. GV hỏi thêm: “Nắng, niềm vui có phải danh từ không?” Sau đó giao Phiếu học tập số 2 cho cặp đôi.

    Học sinh

    HS tìm danh từ: buổi sáng, chị, Lan, sách, lớp. Trả lời dự kiến: “Nắng, niềm vui là danh từ vì gọi tên hiện tượng và cảm xúc.” Cặp đôi phân loại các từ trên phiếu.

  3. Giáo viên

    GV mời một cặp trình bày, các cặp khác đối chiếu. GV hỏi: “Vì sao Hải Phòng viết hoa cả hai chữ?”

    Học sinh

    HS trình bày. Trả lời dự kiến: “Hải Phòng là tên riêng của địa lí, nên chữ cái đầu mỗi tiếng được viết hoa.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: “Danh từ chung gọi một loại sự vật; danh từ riêng là tên riêng của sự vật cụ thể. Không viết hoa tùy ý danh từ chung.” GV nêu ví dụ: “bạn Mai sống ở Hải Phòng”.

    Học sinh

    HS ghi quy tắc vào vở, đặt một câu có danh từ riêng và danh từ chung.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 10 phút

Nghe–viết: Nhìn từ trên cao

Mục tiêu

Viết đúng chính tả đoạn văn có tên địa lí; viết hoa đúng tên riêng; rèn kĩ năng nghe và tự soát lỗi.

Nội dung

GV đọc đoạn văn mới (không phải bản gốc trong sách): “Máy bay rời Hà Nội lúc sáng sớm. Qua khung cửa sổ, em nhìn thấy những thửa ruộng xếp cạnh nhau như tấm thảm xanh vàng. Càng lên cao, đồi núi hiện ra trập trùng, dòng sông uốn lượn như sợi chỉ bạc. Khi máy bay hạ độ cao trên thung lũng Điện Biên, em thấy cánh đồng rộng và những mái nhà nhỏ bên bờ suối.”

Sản phẩm dự kiến

Đoạn văn nghe–viết đúng chính tả, viết hoa đúng Hà Nội, Điện Biên và các danh từ riêng khác trong đoạn.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu yêu cầu: nghe hai lượt, gạch chân tên riêng, rồi viết vào vở. Nhắc: “Chỉ viết hoa tên riêng, không viết hoa tùy ý.”

    Học sinh

    HS mở vở, chuẩn bị bút chì.

  2. Giáo viên

    GV đọc lượt 1 để HS nghe toàn đoạn; lượt 2 đọc chậm theo cụm từ. HS viết. Sau đó GV đọc lại để HS soát.

    Học sinh

    HS nghe, gạch chân các tên riêng (Hà Nội, Điện Biên); viết đoạn văn; đổi vở cùng bạn để soát lỗi chính tả.

  3. Giáo viên

    GV chiếu đoạn văn đúng, mời HS đọc to một câu và chỉ ra chữ viết hoa.

    Học sinh

    HS nêu lỗi thường gặp (nếu có) và cách sửa, ví dụ: “Hà Nội: chữ H và N viết hoa.”

  4. Giáo viên

    GV nhận xét chung và nhấn mạnh: “Viết đúng tên riêng là thể hiện sự tôn trọng địa danh.”

    Học sinh

    HS sửa lỗi vào vở bằng bút màu khác.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 16 phút

Luyện tập: trắc nghiệm và nối đúng

Mục tiêu

Vận dụng kiến thức về nội dung ba bài đọc, danh từ, cách viết hoa và cách đọc mẫu để làm bài tập; tự kiểm tra kết quả.

Nội dung

HS làm các bài tập sau, sau đó đối chiếu đáp án. Bài 1: Đọc tóm tắt ba bài đọc, rồi xác định mạch nội dung. Bài 2: Bài nào nhấn mạnh giá trị công việc chở khách qua sông? A. Nhà phát minh 6 tuổi; B. Đò ngang; C. Điều kì diệu. Bài 3: Theo ngữ liệu, Ma-ri-a kiểm tra điều đã thấy – Đúng hay Sai? Bài 4: Xếp mạch nội dung: nhận ra điều lạ hoặc nét khác → tìm hiểu chi tiết và ý nghĩa → rút điều học cho bản thân. Bài 5: Từ nào là danh từ trong câu “Em gấp chiếc thuyền”? A. gấp; B. nhanh; C. thuyền. Bài 6: Cách viết đúng tên thành phố là: A. Hải Phòng; B. hải phòng; C. Hải phòng. Bài 7: Nối Điều kì diệu – giá trị của nét riêng trong tập thể; Đò ngang – ý nghĩa công việc chở khách qua sông; Nhà phát minh 6 tuổi – quan sát và thử lại hiện tượng. Bài 8: Đọc mẫu “Điều kì diệu nói về nét riêng của mỗi bạn…”, ý nào thể hiện việc người viết dự định làm sau khi đọc? A. Lắng nghe ý tưởng của bạn trước khi nhận xét; B. Vẽ lại mọi bông hoa đã gặp; C. Bắt bạn sửa giọng hát cho giống mình.
Đáp án: Bài 2: B; Bài 3: Đúng; Bài 4: nhận ra điều lạ hoặc nét khác → tìm hiểu chi tiết và ý nghĩa → rút điều học cho bản thân; Bài 5: C (thuyền là danh từ; gấp là động từ; chiếc thuyền là cụm danh từ); Bài 6: A (Hải Phòng viết hoa H và P); Bài 7: Điều kì diệu – giá trị của nét riêng trong tập thể; Đò ngang – ý nghĩa công việc chở khách qua sông; Nhà phát minh 6 tuổi – quan sát và thử lại hiện tượng; Bài 8: A.
Bài 1 (tóm tắt): đối chiếu với ngữ liệu, không yêu cầu chấm tự động.
HS có thể tự kiểm tra thêm tại trang bài tập tương tác NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

Bài làm đúng: Bài 2 – B; Bài 3 – Đúng; Bài 4 – nhận ra điều lạ hoặc nét khác → tìm hiểu chi tiết và ý nghĩa → rút điều học cho bản thân; Bài 5 – C; Bài 6 – A; Bài 7 – nối đúng ba cặp như đáp án; Bài 8 – A. HS nêu được căn cứ cho các đáp án.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu nội dung bài tập và giới thiệu trang bài tập tương tác NeoEdu. Nhắc HS làm cá nhân trước, sau đó kiểm tra cặp đôi.

    Học sinh

    HS đọc đề, làm bài cá nhân trong vở.

  2. Giáo viên

    GV cho HS kiểm tra chéo theo cặp đôi, dùng trang NeoEdu để tự chấm bài tập trắc nghiệm. GV đi quanh lớp, hỗ trợ nhóm còn lúng túng ở bài 4 và bài 7.

    Học sinh

    HS đối chiếu đáp án, giải thích căn cứ. Trả lời dự kiến: “Em chọn B vì đoạn tóm tắt nói chiếc đò nhận ra công việc và bến quen vẫn có điều để học.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2–3 HS đọc đáp án bài 2, 5, 6 và giải thích. Sau đó GV chốt đáp án bài 4 và bài 7 trên bảng.

    Học sinh

    HS trình bày và lắng nghe bạn nhận xét.

  4. Giáo viên

    GV nhấn mạnh: “Khi làm bài đọc, phải có căn cứ trong bài; khi làm bài danh từ, nhớ hỏi từ đó gọi tên gì.”

    Học sinh

    HS sửa lại đáp án sai (nếu có) bằng bút màu khác.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Viết đoạn tóm tắt và góp ý cho bạn

Mục tiêu

Viết được đoạn văn 3–4 câu tóm tắt một bài đã học, nêu chi tiết làm căn cứ; góp ý bạn và tự sửa bài theo góp ý.

Nội dung

HS viết đoạn văn 3–4 câu tóm tắt một bài đã học, nêu một chi tiết làm căn cứ. Đoạn văn có câu chủ đề, lùi đầu dòng và xuống dòng khi kết thúc. Sau đó HS đổi bài cùng bạn cặp đôi, nêu một điểm viết rõ và một chỗ cần bổ sung; người viết sửa bằng bút màu khác. Mẫu tham khảo (không chép làm bài nộp): “Điều kì diệu nói về nét riêng của mỗi bạn. Khi hiểu sự khác biệt có giá trị, các bạn không cần bắt chước để giống nhau. Em thích cách bài gắn điều riêng với niềm vui chung. Em sẽ lắng nghe ý tưởng của bạn trước khi nhận xét.”

Sản phẩm dự kiến

Đoạn văn 3–4 câu có câu chủ đề và ít nhất một chi tiết làm căn cứ; bài đã được bạn góp ý và người viết sửa bằng màu khác, ghi rõ điều đã thay đổi.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu yêu cầu viết và các tiêu chí: đúng kiểu bài tóm tắt, có chi tiết làm căn cứ, bố cục đoạn văn, câu và chính tả. Hướng dẫn cách góp ý: nêu một điểm rõ và một chỗ cần bổ sung.

    Học sinh

    HS chọn một bài đã học và viết đoạn văn vào vở.

  2. Giáo viên

    GV quan sát, nhắc HS kiểm tra lại lùi đầu dòng và xuống dòng. Sau khi viết xong, GV hướng dẫn đổi vở cặp đôi.

    Học sinh

    HS viết đoạn văn, đổi bài với bạn và góp ý. Trả lời dự kiến: “Điểm rõ: bạn nêu được chi tiết Ma-ri-a thử lại điều lạ. Chỗ cần bổ sung: bạn nên nói thêm vì sao điều đó quan trọng.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS đọc đoạn văn và nói điều mình đã sửa sau góp ý.

    Học sinh

    HS đọc đoạn văn, trình bày: “Em đã thêm một chi tiết và sửa câu chủ đề bằng màu xanh.”

  4. Giáo viên

    GV nhận xét chung về ý thức góp ý và tự sửa bài; nêu lỗi phổ biến nếu có. Giao bài về nhà.

    Học sinh

    HS sửa lần cuối và nộp bài theo yêu cầu của GV.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ: Đọc tóm tắt bài đọc được giao, điền bảng và nêu một chi tiết làm căn cứ.

  • Cột 1: Tên bài và tác giả
  • Cột 2: Nhân vật chính
  • Cột 3: Chi tiết nổi bật (lấy từ bài)
  • Cột 4: Điều rút ra cho bản thân

Bảng cần điền:

  • “Điều kì diệu” (Huỳnh Mai Liên) | Các bạn trong lớp | ? | ?
  • “Đò ngang” (Võ Quảng) | Chiếc đò | ? | ?
  • “Nhà phát minh 6 tuổi” | Ma-ri-a | ? | ?

Câu hỏi thảo luận nhóm:

  • Vì sao nói nhan đề chưa đủ để hiểu bài?
  • Chi tiết nào giúp em nghĩ như vậy?

Phiếu học tập số 2

Nhiệm vụ 1: Tìm danh từ trong câu “Buổi sáng, chị Lan mang sách đến lớp”.
Nhiệm vụ 2: Phân loại các từ dưới đây vào hai cột.

  • Trường, sông, bạn, Lan, Hà Nội, sông Hồng, Mai, Hải Phòng

Bảng cần điền:

  • Danh từ chung: ?
  • Danh từ riêng: ?

Nhiệm vụ 3: Viết lại đúng các cụm sau (nếu sai):

  • hải phòng
  • hà nội

Gợi ý: Hỏi từ đó gọi tên ai, cái gì, con gì, điều gì để nhận diện danh từ.

Hướng dẫn về nhà

  • Đọc lại đoạn văn đã sửa, kiểm tra lùi đầu dòng, xuống dòng và viết hoa tên riêng.
  • Chọn một ý trong ngữ liệu đã học, nói trước người thân khoảng 1 phút; sau đó trả lời câu hỏi “Chi tiết nào giúp bạn nghĩ vậy?”.
  • Nếu ôn đọc thuộc thơ, dùng bản sách hợp pháp; không học thuộc lời tóm tắt như thơ.
  • Tìm thêm ba danh từ chung và ba danh từ riêng trong sách hoặc báo đọc cùng người lớn, ghi vào vở.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.