ToánLớp 4Chủ đề 13. Ôn tập cuối năm

Giáo án Bài 72. Ôn tập một số yếu tố thống kê và xác suất

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được cách đọc dãy số liệu theo đúng thứ tự ban đầu và xác định được số lớn nhất, số bé nhất, tổng, chênh lệch của các số liệu.
Đọc được biểu đồ cột: nêu được tên biểu đồ, các nhóm, đơn vị và thang đo trước khi đọc chiều cao từng cột.
Ghi được kết quả từng lượt trong thí nghiệm lặp lại, đếm được số lần mỗi sự kiện và giải thích được tổng số lần của các sự kiện bằng tổng số lượt thử.
Tư duy và lập luận toán học: giải thích được vì sao không được tự sắp lại dãy số rồi gán nhầm tên tổ, và vì sao tổng số lần của các kết quả phải bằng số lượt thử.
Mô hình hoá toán học: chuyển dãy số liệu, biểu đồ cột và kết quả thí nghiệm thành bảng ghi, rồi dùng phép cộng, trừ, chia để tìm tổng, chênh lệch, trung bình.
Giải quyết vấn đề toán học: tìm đúng số liệu cần thiết trên biểu đồ (số cây của lớp 4B và 4C) để trả lời câu hỏi nhiều bước.
Giao tiếp toán học: đọc đúng tên biểu đồ, trục ngang, trục dọc, thang đo; trình bày kết quả kèm đơn vị như “20 cây”, “18 kg”.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: sử dụng đồng xu, thẻ màu, bảng ghi kết quả và biểu đồ cột để làm thí nghiệm và đọc số liệu chính xác.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: tự đọc phiếu học tập, tự kiểm tra lại số liệu đã ghi trước khi nêu kết quả.
Giao tiếp và hợp tác: cùng nhóm tung đồng xu, đối chiếu kết quả, trình bày và nhận xét bài làm của bạn bằng câu đầy đủ, nêu đúng đơn vị.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: chọn đúng số liệu trên biểu đồ để trả lời câu hỏi nhiều bước, phát hiện bảng ghi sai khi tổng số lần không khớp số lượt.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: tích cực tung đồng xu đủ số lượt đã định, ghi đầy đủ từng lượt vào bảng và hoàn thành các trạm bài tập.
Trách nhiệm: kiểm tra lại kết quả của nhóm mình trước khi báo cáo, sửa bảng ghi khi tổng không khớp số lượt.
Trung thực: ghi đúng kết quả quan sát được trong thí nghiệm, không sửa số liệu để khớp với đáp án mong đợi.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc slide ghi dãy số liệu bốn tổ (Tổ A 21 kg, Tổ B 27 kg, Tổ C 18 kg, Tổ D 30 kg) và dãy số cây 12, 15, 9, 16 của bốn tổ.
Biểu đồ cột số cây ba lớp trồng: 4A 15 cây, 4B 20 cây, 4C 10 cây, có tên biểu đồ, trục ngang, trục dọc và các vạch ngang (mỗi khoảng là 5 cây).
Đồng xu hoặc thẻ màu (đỏ, vàng, xanh) cho các nhóm; bảng phụ ghi kết quả tung xu.
Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 và thẻ ba trạm ôn tập (in đủ cho các nhóm).
Đồng hồ hoặc giờ hẹn 5 phút cho mỗi trạm; bút dạ, băng dính để gắn bảng nhóm lên lớp.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học Bài 72 (neoedu.vn/learn/4/math/bai-72-on-tap-mot-so-yeu-to-thong-ke-va-xac-suat), dùng để chiếu bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác.

2. Học sinh

Vở ghi, bút chì, thước kẻ, bảng con và bút dạ.
Phiếu học tập do GV phát; 1 đồng xu hoặc 1 bộ thẻ màu cho mỗi nhóm.
Bút màu (tùy chọn) để tô cột khi cần minh họa.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Ai thu được nhiều giấy nhất?

Mục tiêu

Kích hoạt kiến thức về đọc dãy số liệu theo đúng thứ tự và đơn vị.

Nội dung

Trò chơi hỏi nhanh về số liệu giấy thu được của bốn tổ: tìm tổ thu nhiều nhất, tổ thu ít nhất và nhắc lại đơn vị kg.

Sản phẩm dự kiến

HS trả lời đúng: tổ D thu nhiều nhất (30 kg), tổ C thu ít nhất (18 kg), nói kèm đơn vị kg.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV treo bảng phụ ghi Tổ A 21 kg, Tổ B 27 kg, Tổ C 18 kg, Tổ D 30 kg. GV nêu yêu cầu: Tổ nào thu nhiều nhất? Tổ nào thu ít nhất? Khi trả lời phải nói tên tổ và đơn vị.
Học sinh
HS đọc thầm bảng số liệu và nhắc lại yêu cầu của GV.
Giáo viên
GV mời 2 đến 3 HS trả lời và hỏi: Em dựa vào đâu để chọn số đó?
Học sinh
Dự kiến: Tổ D thu nhiều nhất vì 30 là số lớn nhất trong các số 21, 27, 18, 30. Tổ C thu ít nhất vì 18 là số bé nhất.
Giáo viên
GV hỏi: Nếu bạn viết lại dãy thành 18, 21, 27, 30 rồi nói tổ đầu tiên thu 18 kg thì đúng hay sai? Vì sao?
Học sinh
Dự kiến: Sai, vì sắp lại số không làm thay đổi tên tổ; tổ A vẫn thu 21 kg, còn tổ C mới thu 18 kg.
Giáo viên
GV chốt: Phải đọc đúng thứ tự và đơn vị trước khi tìm lớn, bé. Nêu tên bài học Ôn tập một số yếu tố thống kê và xác suất.
Học sinh
HS nhắc lại: đọc đúng thứ tự và đơn vị, không tự sắp lại rồi quên tên tổ.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 12 phút

Đọc dãy số liệu và tìm lớn, bé, tổng, chênh lệch

Mục tiêu

Đọc đúng dãy số liệu theo thứ tự đã cho và tìm được số lớn nhất, số bé nhất, tổng, chênh lệch.

Nội dung

GV chiếu ví dụ số cây bốn tổ lần lượt là 12, 15, 9, 16. Nhóm làm Phiếu học tập số 1 (gắn từng số với đúng tổ; tìm tổ trồng nhiều nhất, ít nhất; tổng số cây; chênh lệch giữa tổ trồng nhiều nhất và ít nhất). Kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi nhóm ghi kết quả vào ô trung tâm.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 đã điền: tổ 4 trồng nhiều nhất 16 cây; tổ 3 trồng ít nhất 9 cây; tổng 52 cây; chênh lệch 7 cây.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu dãy số: tổ 1 đến tổ 4 trồng 12, 15, 9, 16 cây. GV hỏi: Tổ 1 trồng bao nhiêu cây? Tổ nào trồng 9 cây? Vì sao không được tự sắp 9, 12, 15, 16 rồi gọi tổ 1 là 9 cây? Sau đó phát Phiếu học tập số 1 cho nhóm, làm trong 5 phút.
Học sinh
HS trả lời: Tổ 1 trồng 12 cây; tổ 3 trồng 9 cây. Vì sắp lại sẽ làm sai tên tổ và sai số liệu thực tế.
Giáo viên
GV quan sát các nhóm, gợi ý: Muốn tìm tổng, em cộng những số nào? Chênh lệch là phép tính gì?
Học sinh
Nhóm tính: 12 + 15 + 9 + 16 = 52 cây; số lớn nhất 16 cây (tổ 4), số bé nhất 9 cây (tổ 3); chênh lệch $16 - 9 = 7$ cây.
Giáo viên
GV mời một nhóm báo cáo, các nhóm khác kiểm tra lại kết quả. GV hỏi: Vì sao phải nói kèm đơn vị cây?
Học sinh
Dự kiến: Nhóm trình bày kết quả đầy đủ, các nhóm khác góp ý; HS nêu: đơn vị giúp người nghe hiểu số liệu đếm được gì.
Giáo viên
GV chốt: Đọc đúng thứ tự, gắn số với đúng đối tượng, nêu đơn vị khi trả lời. Lớn nhất, bé nhất, tổng, chênh lệch đều tính trên các số liệu gốc.
Học sinh
HS ghi vào vở: Đọc đúng thứ tự và đơn vị rồi tìm lớn, bé, tổng, chênh lệch.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 12 phút

Đọc biểu đồ cột số cây ba lớp trồng

Mục tiêu

Đọc đúng tên, đơn vị, thang đo và chiều cao từng cột của biểu đồ cột.

Nội dung

GV dùng biểu đồ cột Số cây ba lớp trồng (4A 15 cây, 4B 20 cây, 4C 10 cây), chiếu từ trang bài học NeoEdu. HS đọc tên biểu đồ, trục ngang (các lớp), trục dọc (số cây), thang đo (mỗi khoảng giữa hai vạch ngang là 5 cây, không phải 1 cây), rồi đọc số cây của từng lớp.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được: biểu đồ nói về số cây ba lớp trồng; lớp 4B trồng 20 cây, lớp 4C trồng 10 cây; lớp 4A trồng ít hơn 4B 5 cây.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu biểu đồ và hỏi: Biểu đồ có tên là gì? Trục ngang ghi gì? Trục dọc ghi gì? Mỗi khoảng giữa hai vạch ngang là bao nhiêu cây?
Học sinh
Dự kiến: Biểu đồ về số cây ba lớp trồng; trục ngang ghi các lớp 4A, 4B, 4C; trục dọc ghi số cây; mỗi khoảng là 5 cây.
Giáo viên
GV hỏi: Cột 4B cao tới vạch nào? Lớp 4B trồng bao nhiêu cây? Lớp 4C trồng bao nhiêu cây? Nếu HS đếm từng vạch như 1 cây, GV dừng lại và hướng dẫn đếm theo bội số của 5.
Học sinh
Dự kiến: Cột 4B tới 20 nên 4B trồng 20 cây; cột 4C tới 10 nên 4C trồng 10 cây. HS nói: 4A trồng 15 cây.
Giáo viên
GV yêu cầu mỗi nhóm đặt một câu hỏi về biểu đồ rồi đổi cho nhóm bạn trả lời. Ví dụ: Lớp 4A trồng ít hơn lớp 4B bao nhiêu cây?
Học sinh
Dự kiến: HS trả lời $20 - 15 = 5$ cây; HS đặt câu hỏi khác về lớp 4C và nhận xét đáp án của bạn.
Giáo viên
GV chốt: Trước khi đọc chiều cao từng cột, phải đọc tên, đơn vị và thang đo của biểu đồ.
Học sinh
HS nhắc lại ba bước: đọc tên, đọc đơn vị và thang đo, rồi đọc chiều cao từng cột.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 11 phút

Đếm số lần sự kiện xuất hiện trong thí nghiệm lặp lại

Mục tiêu

Ghi được từng lượt, đếm được số lần mỗi sự kiện và kiểm tra tổng số lần bằng số lượt thử.

Nội dung

GV làm mẫu tung đồng xu 8 lần với kết quả N, S, N, N, S, S, N, N; ghi vào bảng rồi đếm: N 5 lần, S 3 lần. Các nhóm tung đồng xu 10 lần, ghi từng lượt vào Phiếu học tập số 2, đếm số lần N và S, kiểm tra tổng.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 đã điền đủ 10 lượt; số lần N cộng số lần S bằng 10; nhóm nêu được vì sao lần xuất hiện trước không đảm bảo lượt sau giống vậy.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV tung đồng xu 8 lần trước lớp, ghi lần lượt N, S, N, N, S, S, N, N lên bảng. GV yêu cầu: ghi từng lượt, không bỏ sót, không ghi trước kết quả. Phát Phiếu học tập số 2.
Học sinh
HS quan sát, theo dõi và ghi lại kết quả vào vở nháp.
Giáo viên
GV hướng dẫn nhóm tung đồng xu 10 lần, ghi từng lượt; sau đó đếm số lần N, số lần S và kiểm tra tổng bằng 10.
Học sinh
Các nhóm tung và ghi kết quả. Dự kiến: HS đếm số lần N, số lần S; cộng hai số và so với 10 lượt.
Giáo viên
GV mời nhóm báo cáo và hỏi: Tổng số lần N và S có bằng số lượt tung không? Nếu không bằng thì phải làm gì?
Học sinh
Dự kiến: Nhóm nêu số lần N, S; tổng bằng 10 lượt nên bảng đúng. Nếu không khớp, nhóm kiểm tra lại từng lượt và sửa.
Giáo viên
GV đặt câu hỏi: Mặt N vừa ra 3 lần liên tiếp, lượt tiếp theo chắc chắn là S phải không? Vì sao? Sau đó GV chốt: ghi từng lượt, đếm từng sự kiện, tổng tần số bằng tổng số lượt.
Học sinh
Dự kiến: HS trả lời không chắc chắn, vì mỗi lượt vẫn có thể cho kết quả N. HS nhắc lại cách ghi và cách kiểm tra tổng.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Trạm ôn tập: đọc số liệu, biểu đồ và đếm lượt

Mục tiêu

Vận dụng ba nội dung của bài vào giải các bài tập trong trạm, phát hiện và sửa lỗi khi kiểm tra tổng.

Nội dung

Ba trạm, mỗi trạm 5 phút, các nhóm luân phiên theo chiều kim đồng hồ. Trạm 1 (đọc dãy số liệu): bài 1 khối lượng giấy các tổ A, B, C, D là 21, 27, 18, 30 kg, tổ nào thu ít nhất; bài 2 dãy số quyển đọc sáu tuần là 2, 4, 3, 4, 5, 4, có bao nhiêu tuần đọc 4 quyển; bài 4 trung bình mỗi tổ thu bao nhiêu kg giấy. Trạm 2 (đọc biểu đồ): bài 5 trung bình số cây của 4B và 4C; bài 6 4A cần trồng thêm bao nhiêu cây để bằng tổng của 4B và 4C; bài 7 sau khi sắp dãy 18, 21, 27, 30 thì nhận xét tổ A có thu 18 kg không. Trạm 3 (đếm lượt): bài 3 tung xu 20 lượt, N 11 lần, S mấy lần; bài 8 màu vàng xuất hiện mấy lần trong dãy 12 lượt; bài 9 kiểm tra bảng ghi 12 lượt rút; bài 10 trong 16 lần tung xu, N nhiều hơn S bao nhiêu lần.

Sản phẩm dự kiến

Đề và đáp án: Bài 1: C (18 là số bé nhất, tổ C). Bài 2: 3 tuần. Bài 3: 9 lần (20 − 11). Bài 4: 24 kg (96 : 4). Bài 5: 15 cây ((20 + 10) : 2). Bài 6: 15 cây (30 − 15). Bài 7: Đúng, vì sắp giá trị không làm thay đổi dữ liệu gốc, tổ A vẫn thu 21 kg. Bài 8: 5 lần. Bài 9: B (5 + 4 + 4 = 13, không khớp 12 lượt, cần kiểm tra lại). Bài 10: 4 lần (S = 6, N hơn S: 10 − 6 = 4).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giao thẻ trạm cho từng nhóm, nêu luật: 5 phút mỗi trạm, ghi đáp án và cách làm vào phiếu; khi hết giờ đổi trạm.
Học sinh
Các nhóm nhận thẻ trạm, đọc yêu cầu và phân công người đọc đề, người ghi, người kiểm tra.
Giáo viên
GV đi quan sát, hỏi nhóm đang ở trạm 3: Tổng số lần của các màu có bằng số lượt thử không? Ở trạm 1: Vì sao phải đọc đúng thứ tự tổ?
Học sinh
Dự kiến: Bài 1 chọn C vì 18 là số bé nhất. Bài 4: $21 + 27 + 18 + 30 = 96$ kg; $96 : 4 = 24$ kg. Bài 10: S = 16 − 10 = 6 lần; $10 - 6 = 4$ lần.
Giáo viên
GV mời nhóm báo cáo bài 9 và bài 10, hỏi: Vì sao 5 + 4 + 4 không thể là kết quả của 12 lượt rút?
Học sinh
Dự kiến: Vì tổng là 13, lớn hơn 12 lượt; bảng ghi có lỗi, phải đối chiếu từng lượt.
Giáo viên
GV đối chiếu đáp án cả lớp, nhấn mạnh các lỗi thường gặp: gán số lớn nhất cho tổ đầu, coi một khoảng là 1 đơn vị, tin rằng lần xuất hiện trước quyết định lượt sau.
Học sinh
HS sửa lại bài làm sai (nếu có) và ghi đáp án đúng vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Thu gom giấy vụn của tổ em

Mục tiêu

Vận dụng cách đọc, ghi, đếm và tính toán số liệu vào tình huống thực tế của lớp.

Nội dung

Lớp phát động thu gom giấy vụn trong một tuần. Mỗi tổ ghi số kg giấy đã thu. Nhóm lập bảng ghi (tổ, số kg), tìm tổ thu nhiều nhất, ít nhất, tổng số kg của cả lớp và trung bình mỗi tổ, rồi vẽ biểu đồ cột đơn giản để trình bày.

Sản phẩm dự kiến

Bảng số liệu của nhóm có đủ tên tổ và đơn vị kg; kết quả tổng và trung bình được tính đúng; biểu đồ cột có tên, trục ngang, trục dọc và thang đo.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu tình huống thu gom giấy vụn và giao cho mỗi nhóm số liệu của bốn tổ (ví dụ 21, 27, 18, 30 kg). GV nhắc: ghi đủ đơn vị kg và không đổi tên tổ.
Học sinh
HS nhận số liệu, đọc yêu cầu và chia việc trong nhóm.
Giáo viên
GV quan sát và gợi ý: Muốn tính trung bình, em làm thế nào? Biểu đồ cần có những phần nào?
Học sinh
Dự kiến: Nhóm tính tổng $21 + 27 + 18 + 30 = 96$ kg; trung bình $96 : 4 = 24$ kg; vẽ biểu đồ cột với tên, trục ngang là tổ, trục dọc là kg.
Giáo viên
GV mời nhóm dán bảng và biểu đồ lên bảng lớp, các nhóm khác đặt câu hỏi kiểm tra cách đọc.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày; các nhóm khác nhận xét về tổ thu nhiều nhất, số kg và đơn vị.
Giáo viên
GV nhận xét, khen những nhóm ghi đúng đơn vị và kiểm tra tổng; nhắc HS đọc đúng thứ tự, đơn vị và thang đo khi làm việc với số liệu thực tế.
Học sinh
HS lắng nghe, ghi chú rút kinh nghiệm cho bản thân.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Dùng trong hoạt động Đọc dãy số liệu và tìm lớn, bé, tổng, chênh lệch.
Số cây bốn tổ trồng được lần lượt là: 12; 15; 9; 16 (cây).

Câu 1: Tổ 1 trồng bao nhiêu cây? Tổ 3 trồng bao nhiêu cây?
Câu 2: Tổ nào trồng nhiều cây nhất? Trồng bao nhiêu cây?
Câu 3: Tổ nào trồng ít cây nhất? Trồng bao nhiêu cây?
Câu 4: Tổng số cây bốn tổ trồng được là bao nhiêu? Viết phép tính.
Câu 5: Chênh lệch giữa tổ trồng nhiều nhất và tổ trồng ít nhất là bao nhiêu cây? Viết phép tính.
Câu 6: Vì sao không được tự sắp lại dãy 9, 12, 15, 16 rồi gọi tổ 1 là 9 cây?

Phiếu học tập số 2

Dùng trong hoạt động Đếm số lần sự kiện xuất hiện trong thí nghiệm lặp lại.
Nhiệm vụ: Tung đồng xu 10 lần. Mỗi lượt ghi N (mặt ngửa có số) hoặc S (mặt sấp) vào bảng dưới đây.

Bảng ghi từng lượt: lượt 1, lượt 2, ..., lượt 10 (ghi N hoặc S vào từng ô).
Câu 1: Mặt N xuất hiện bao nhiêu lần?
Câu 2: Mặt S xuất hiện bao nhiêu lần?
Câu 3: Tổng số lần N và S có bằng 10 lượt không? Nếu chưa bằng, em kiểm tra lại từng lượt và sửa.
Câu 4: Mặt N vừa ra ở lượt trước có chắc chắn làm lượt sau là S không? Vì sao?

Hướng dẫn về nhà

Thu thập số liệu của gia đình hoặc lớp học, ví dụ số ngày trong tuần em đi học bằng xe đạp của bốn bạn trong tổ; ghi đúng thứ tự tên bạn và đơn vị ngày.
Dùng đồng xu tung 12 lần, ghi từng lượt vào vở, đếm số lần N và số lần S, kiểm tra tổng bằng 12 rồi báo cáo kết quả với bạn cùng bàn.
Trả lời vào vở: Vì sao khi đọc biểu đồ cột phải đọc tên biểu đồ, đơn vị và thang đo trước khi đọc chiều cao từng cột?
Luyện các bài tập tương tác trên trang bài học NeoEdu Bài 72 để kiểm tra lại kiến thức đã học.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.