NeoEdu
Giáo án Toán 4
ToánLớp 4Chủ đề 1. Ôn tập và bổ sung

Giáo án Bài 5. Giải bài toán có ba bước tính

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được cách tìm dữ kiện trung gian của bài toán có ba bước tính bằng cách đọc câu hỏi cuối trước.
  • Giải thích được vì sao cần tìm đại lượng trung gian (số kg bán buổi chiều, tổng số đã bán) trước khi trả lời câu hỏi cuối.
  • Vận dụng được cách giải từng bước, ghi câu lời giải có đơn vị và thử lại kết quả để giải bài toán có ba bước tính.
  • Tư duy và lập luận toán học: HS suy luận ngược từ câu hỏi cuối để xác định các đại lượng trung gian và giải thích được lí do chọn phép tính.
  • Mô hình hoá toán học: HS chuyển tình huống “gấp”, “hơn”, “còn lại” thành sơ đồ đoạn thẳng và phép tính tương ứng.
  • Giải quyết vấn đề toán học: HS giải bài toán ba bước theo đúng trình tự, tự phát hiện và sửa lỗi khi kết quả không khớp.
  • Giao tiếp toán học: HS viết câu lời giải đầy đủ, có đơn vị (kg, quyển, cây), đọc và nhận xét lời giải của bạn.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự đọc câu hỏi cuối, tự xác định dữ kiện cần tìm và tự kiểm tra kết quả bằng cách đối chiếu “đã bán + còn lại = ban đầu”.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo nhóm 4 để thống nhất kế hoạch giải, trình bày câu lời giải và nhận xét bài làm của bạn.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS vận dụng cách lập kế hoạch ba bước vào bài toán mới về cửa hàng, cây trồng và thư viện.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: HS hoàn thành đủ các bài tập 1 đến 8 và kiểm tra lại từng phép tính trước khi nộp.
  • Trách nhiệm: HS nghiêm túc hoàn thành vai trò trong nhóm và chịu trách nhiệm về kết quả chung của nhóm.
  • Trung thực: HS tự đánh giá đúng kết quả của mình, thừa nhận lỗi khi thử lại phát hiện sai sót (ví dụ bài 7).

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Sách Toán 4 (Kết nối tri thức với cuộc sống), bảng phụ hoặc bảng lớp, phấn, bút dạ.
  • Thẻ từ khoá: “gấp”, “hơn”, “còn lại”, “tổng”, “gấp 3 lần”, “hơn 6 đơn vị”.
  • Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm).
  • Bộ thẻ sắp xếp 3 bước giải bài 4 (mỗi nhóm một bộ).
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác, địa chỉ neoedu.vn/learn/4/math/bai-5-giai-bai-toan-co-ba-buoc-tinh (dùng ở hoạt động luyện tập 1 để HS kiểm tra đáp án tương tác).

2. Học sinh

  • Vở ghi, sách Toán 4, bút chì, thước kẻ.
  • Bảng con và bút dạ để ghi phép tính khi chơi trò chơi.
  • Giấy nháp để vẽ sơ đồ đoạn thẳng.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Trò chơi “Từ khoá và phép tính”

Mục tiêu

Ôn lại cách chuyển các cụm từ “gấp”, “hơn”, “còn lại” thành phép tính, tạo tâm thế vào bài.

Nội dung

GV đưa lần lượt các thẻ từ khoá: “gấp 3 lần”, “hơn 6 đơn vị”, “còn lại”, “tổng của hai số”. HS giơ bảng con ghi phép tính tương ứng với số liệu GV đọc (ví dụ: sáng bán 20 kg, chiều gấp 3 lần sáng).

Sản phẩm dự kiến

HS nêu đúng phép tính tương ứng với từng từ khoá: “gấp” dùng nhân, “hơn” dùng cộng, “còn lại” dùng trừ.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nói: “Cô sẽ đưa thẻ từ khoá, các em giơ bảng con ghi phép tính tương ứng. Nhớ nhanh và đúng nhé!” GV đọc: “Sáng bán 20 kg, chiều gấp 3 lần sáng.”

    Học sinh

    HS lắng nghe luật chơi, sẵn sàng bảng con và bút dạ.

  2. Giáo viên

    GV đưa thẻ “gấp 3 lần” và các tình huống khác: “Có 50 quyển, lớp 4B có nhiều hơn 6 quyển”, “Có 600 kg, đã bán 375 kg, còn lại bao nhiêu?”. GV quan sát bảng con.

    Học sinh

    HS ghi nhanh: 20×3=6020 \times 3 = 60 (kg); 50+6=5650 + 6 = 56 (quyển); 600−375=225600 - 375 = 225 (kg). HS giơ bảng cho GV kiểm tra.

  3. Giáo viên

    GV hỏi: “Từ khoá nào cho ta phép nhân? Từ khoá nào cho ta phép trừ?”

    Học sinh

    HS trả lời: “Gấp” thì nhân, “hơn” thì cộng, “còn lại” thì trừ.

  4. Giáo viên

    GV dẫn vào bài: “Bài toán hôm nay có ba bước tính, các em sẽ học cách tìm dữ kiện trung gian trước khi trả lời câu hỏi cuối.”

    Học sinh

    HS ghi tên bài “Giải bài toán có ba bước tính” vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Lập kế hoạch giải bài toán ba bước

Mục tiêu

HS hình thành cách đọc câu hỏi cuối trước, xác định dữ kiện trung gian và vẽ sơ đồ khi có “gấp”, “hơn”, “còn lại”.

Nội dung

GV nêu ví dụ: “Cửa hàng có 600 kg cam. Sáng bán 125 kg, chiều bán gấp đôi buổi sáng. Hỏi cửa hàng còn lại bao nhiêu ki-lô-gam cam?” HS hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo cặp đôi, đối chiếu rồi báo cáo.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành: câu hỏi cuối, hai đại lượng trung gian (số kg bán buổi chiều, tổng số kg đã bán) và sơ đồ tóm tắt đúng.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV viết đề bài lên bảng và hỏi: “Câu hỏi cuối của bài toán là gì? Muốn trả lời được câu đó, em cần biết điều gì trước?” GV phát Phiếu học tập số 1 cho các cặp đôi.

    Học sinh

    HS đọc đề và trả lời: “Câu hỏi cuối là còn lại bao nhiêu kg cam. Em cần biết cả ngày đã bán bao nhiêu kg.”

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn: “Cả ngày đã bán gồm buổi sáng và buổi chiều. Vậy buổi chiều bán bao nhiêu? Các em hãy vẽ sơ đồ đoạn thẳng: đoạn sáng 125 kg, đoạn chiều gấp đôi đoạn sáng.” GV đi quan sát các cặp.

    Học sinh

    HS vẽ sơ đồ, nhận ra buổi chiều cần tính trước: 125 × 2 = 250 kg, sau đó tính tổng đã bán. HS điền vào Phiếu học tập số 1.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp báo cáo kế hoạch và hỏi: “Vì sao phải tính buổi chiều trước rồi mới tính cả ngày?”

    Học sinh

    HS trả lời: “Vì cả ngày bằng sáng cộng chiều, mà chiều chưa biết nên phải tính chiều trước.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: “Đọc câu hỏi cuối trước, tìm dữ kiện trung gian, vẽ sơ đồ khi có gấp, hơn, còn lại. Khi làm, chúng ta viết kế hoạch rồi mới tính.”

    Học sinh

    HS ghi kế hoạch ba bước vào vở: (1) tính buổi chiều; (2) tính cả ngày; (3) tính số còn lại.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 10 phút

Thực hiện, trình bày và thử lại kết quả

Mục tiêu

HS giải từng bước, viết câu lời giải có đơn vị và tự kiểm tra kết quả bằng cách thử lại.

Nội dung

GV hướng dẫn thực hiện ba bước của ví dụ: Bước 1: 125×2=250125 \times 2 = 250 (kg); Bước 2: 125+250=375125 + 250 = 375 (kg); Bước 3: 600−375=225600 - 375 = 225 (kg). GV nêu cách thử lại: đã bán cộng còn lại phải bằng số ban đầu. Sau đó GV đưa một lỗi thường gặp để HS nhận xét.

Sản phẩm dự kiến

HS trình bày đủ ba câu lời giải có đơn vị; thử lại được 375+225=600375 + 225 = 600 (kg); nhận ra lỗi “gấp” làm thành “cộng thêm 2 lần”.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nói: “Bây giờ chúng ta thực hiện từng bước theo kế hoạch. Mỗi phép tính phải có câu lời giải và đơn vị.”

    Học sinh

    HS lấy vở, chuẩn bị ghi lời giải theo kế hoạch đã lập.

  2. Giáo viên

    GV viết ba bước lên bảng và hỏi: “Bước 1 là phép tính gì? Vì sao dùng phép nhân?” GV đặt câu hỏi kiểm tra: “Nếu thử lại mà không bằng 600 kg thì em làm gì?”

    Học sinh

    HS trả lời: “Bước 1 là 125×2=250125 \times 2 = 250 (kg), vì chiều bán gấp đôi sáng nên dùng phép nhân.” Nếu sai, HS kiểm tra lại từng bước.

  3. Giáo viên

    GV đưa lời giải sai: “125+125×2=375125 + 125 \times 2 = 375” và hỏi: “Bạn này đã làm đúng chưa? Vì sao?”

    Học sinh

    HS nhận xét: “Đúng kết quả nhưng câu lời giải chưa rõ; buổi chiều là 250 kg, không phải 125 + 2 kg.” Một số HS nhận ra dễ nhầm “gấp” với “cộng thêm”.

  4. Giáo viên

    GV chốt quan niệm sai: “Gấp đôi” dùng nhân 2; “hơn 2” dùng cộng 2. Khi làm xong, luôn thử lại: đã bán + còn lại = ban đầu.

    Học sinh

    HS ghi vào vở cách thử lại: 375+225=600375 + 225 = 600 (kg), đúng với đề bài.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Luyện tập theo nhóm: Kho vở và sắp xếp các bước

Mục tiêu

Củng cố cách lập kế hoạch và giải bài toán ba bước với bài toán về bán vở và sắp xếp thứ tự các bước.

Nội dung

Các nhóm 4 HS làm bài 1 đến 4 trong sách. Bài 1, 2, 3 là ba câu nối tiếp của cùng một tình huống kho vở 480 quyển. Bài 4 là sắp xếp thẻ bước giải theo thứ tự. Sau khi xong, HS dùng học liệu số NeoEdu để kiểm tra tương tác.

Sản phẩm dự kiến

Bài 1: 240 quyển (120 × 2 = 240 (quyển)). Bài 2: 360 quyển (120 + 240 = 360 (quyển)). Bài 3: 120 quyển (480 − 360 = 120 (quyển)). Bài 4: thứ tự đúng là tính số cam bán buổi chiều → tính tổng số cam đã bán → lấy số cam ban đầu trừ tổng số đã bán; các kết quả trung gian là 240 kg, 360 kg và cuối cùng là 240 kg.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chia nhóm 4, phát bộ thẻ bước giải cho bài 4 và nêu yêu cầu: “Nhóm làm bài 1 đến 3 theo thứ tự, sau đó sắp thẻ bài 4. Mỗi bạn kiểm tra kết quả của bạn bên cạnh.”

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ, phân công người đọc đề, người tính, người ghi.

  2. Giáo viên

    GV đi quan sát, gợi ý khi nhóm lúng túng: “Câu hỏi cuối của bài 3 là gì? Ta cần biết số đã bán, đã có ở bài nào?”

    Học sinh

    HS làm bài 1: 120 × 2 = 240 (quyển); bài 2: 120 + 240 = 360 (quyển); bài 3: 480 − 360 = 120 (quyển). Bài 4 HS xếp thẻ theo thứ tự và tính: 600 − 360 = 240 (kg). HS nhập đáp án trên NeoEdu để kiểm tra.

  3. Giáo viên

    GV mời một nhóm trình bày bài 4 và hỏi: “Vì sao phải tính tổng số cam đã bán trước khi trừ?”

    Học sinh

    HS trả lời: “Vì câu hỏi cuối cần số còn lại, mà số còn lại bằng số ban đầu trừ tổng đã bán nên cần tổng trước.”

  4. Giáo viên

    GV nhận xét kết quả nhóm, chốt: “Bài toán nhiều bước là chuỗi phép tính nối tiếp, kết quả bước trước là dữ kiện của bước sau.”

    Học sinh

    HS sửa bài (nếu sai) và ghi kết quả vào vở.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Giải bài toán ba bước: Trồng cây, gạo và thư viện

Mục tiêu

Vận dụng cách lập kế hoạch, giải từng bước và thử lại với các bài toán có “hơn”, “gấp”, kiểm tra đúng sai và bài toán tổng hợp.

Nội dung

HS làm cá nhân Phiếu học tập số 2 gồm bài 5, 6, 7, 8 trong sách. Sau đó đổi vở cho bạn cùng bàn để kiểm tra chéo bằng cách thử lại.

Sản phẩm dự kiến

Bài 5: B (24 + 6); Bài 6: 26 cây (24 + 6 = 30; 24 + 30 = 54; 80 − 54 = 26 (cây)); Bài 7: Sai, còn 100 kg (chiều bán 450 kg; cả ngày 600 kg; 700 − 600 = 100 (kg)); Bài 8: 600 quyển (tuần sau 120 + 60 = 180; cho mượn 120 + 180 = 300; còn 900 − 300 = 600 (quyển)).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát Phiếu học tập số 2 và nói: “Các em làm cá nhân trong 8 phút, sau đó đổi vở với bạn cùng bàn để kiểm tra bằng cách thử lại kết quả.”

    Học sinh

    HS đọc đề, gạch dưới câu hỏi cuối và dữ kiện trung gian.

  2. Giáo viên

    GV hỏi gợi ý bài 5: “Chiều trồng hơn sáng 6 cây, vậy cần tìm số cây buổi chiều bằng phép tính nào?” Với bài 7 GV hỏi: “Đề yêu cầu kiểm tra điều gì?”

    Học sinh

    HS làm bài 5: chọn B, 24 + 6 = 30 cây. Bài 6: tính 30, 54 và 26 cây. Bài 7: tính chiều bán 450 kg, cả ngày 600 kg, còn 100 kg nên khẳng định “250 kg” là sai. Bài 8: tính tuần sau 180 quyển, cho mượn 300 quyển, còn 600 quyển.

  3. Giáo viên

    GV mời một HS nêu cách thử lại bài 7 và hỏi: “Nếu còn 250 kg thì tổng đã bán sẽ là bao nhiêu?”

    Học sinh

    HS trả lời: “Nếu còn 250 kg thì đã bán 450 kg, nhưng cả ngày bán 600 kg, nên 700 − 600 = 100 kg, không phải 250 kg.”

  4. Giáo viên

    GV nhận xét chung, khen những HS trình bày đủ câu lời giải và đơn vị, nhắc lại: “Thử lại là bước kiểm tra bắt buộc sau khi giải.”

    Học sinh

    HS đối chiếu, sửa lỗi trong vở và ghi nhớ quy trình ba bước.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 10 phút

Điều tra cửa hàng nhà em

Mục tiêu

HS vận dụng cách giải bài toán ba bước vào tình huống thực tế về mua bán trong gia đình hoặc cửa hàng quen thuộc.

Nội dung

GV giao nhiệm vụ: HS quan sát hoặc hỏi người thân về số lượng hàng bán trong hai buổi (hoặc hai ngày) và số lượng còn lại của một mặt hàng. Từ số liệu đó, HS tự đặt một bài toán có ba bước tính, giải và thử lại, rồi đổi bài cho bạn cùng nhóm kiểm tra.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi HS có một bài toán ba bước hoàn chỉnh gồm đề bài, kế hoạch, lời giải có đơn vị và phần thử lại; bài được bạn kiểm tra và nhận xét.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu nhiệm vụ: “Các em hãy chọn một mặt hàng quen thuộc ở nhà hoặc ở cửa hàng gần nhà, đặt bài toán có ba bước tính và giải theo đúng kế hoạch đã học.”

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ vào vở và chọn đối tượng điều tra, ví dụ: bán trứng, bán rau, bán sách.

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn cách đặt đề: có câu hỏi cuối, có “gấp” hoặc “hơn”, có “còn lại”. Gợi ý HS đọc câu hỏi cuối trước khi viết kế hoạch.

    Học sinh

    HS viết đề bài nháp, ví dụ: “Cửa hàng có 300 quả trứng, sáng bán 80 quả, chiều bán gấp 2 lần sáng. Hỏi còn lại bao nhiêu quả?” HS giải và thử lại: 80 + 160 = 240; 300 − 240 = 60 (quả).

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS đọc bài toán của mình và hỏi bạn: “Bạn đã thử lại kết quả như thế nào?”

    Học sinh

    HS đọc bài, bạn nhận xét và kiểm tra lại phép tính, đối chiếu đã bán + còn lại bằng số ban đầu.

  4. Giáo viên

    GV tổng kết: “Bài toán có ba bước tính xuất hiện rất nhiều trong cuộc sống. Đọc câu hỏi cuối, tìm dữ kiện trung gian, giải từng bước và thử lại là cách làm đúng.”

    Học sinh

    HS ghi ghi nhớ của bài vào vở: Từ câu hỏi cuối, tìm dữ kiện trung gian; giải từng bước và thử lại.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đề bài: Cửa hàng có 600 kg cam. Buổi sáng bán 125 kg, buổi chiều bán gấp đôi buổi sáng. Hỏi cửa hàng còn lại bao nhiêu ki-lô-gam cam?

  • Câu hỏi cuối của bài toán là gì?
  • Muốn trả lời câu hỏi cuối, em cần biết những đại lượng trung gian nào?
  • Vẽ sơ đồ đoạn thẳng: đoạn biểu diễn buổi sáng và đoạn biểu diễn buổi chiều.
  • Kế hoạch giải (điền vào chỗ trống):
    • Bước 1: Tính số cam bán buổi chiều: ……………………
    • Bước 2: Tính tổng số cam đã bán trong ngày: ……………………
    • Bước 3: Tính số cam còn lại: ……………………
  • Thử lại: đã bán + còn lại = ……… (kg), có bằng số cam ban đầu không?

Phiếu học tập số 2

Bài 5: Sáng trồng 24 cây, chiều trồng hơn sáng 6 cây; dự định trồng 80 cây. Phép tính đầu tiên là:

  • A. 24 × 6
  • B. 24 + 6
  • C. 80 − 24
  • D. 80 : 6

Bài 6: Sáng trồng 24 cây, chiều nhiều hơn sáng 6 cây. So với kế hoạch 80 cây, còn phải trồng bao nhiêu cây? Ghi rõ từng bước.

Bài 7: Có 700 kg gạo; sáng bán 150 kg, chiều bán gấp 3 lần sáng. Còn lại 250 kg. Kết luận trên đúng hay sai? Vì sao? Viết lại kết quả đúng nếu sai.

Bài 8: Thư viện có 900 quyển sách. Tuần đầu cho mượn 120 quyển, tuần sau cho mượn nhiều hơn tuần đầu 60 quyển. Chưa có sách trả lại. Hỏi còn bao nhiêu quyển trong thư viện? Trình bày: tuần sau, tổng cho mượn, số còn và đáp số.

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn thành bài toán ba bước về cửa hàng nhà em theo nhiệm vụ đã giao: đặt đề, lập kế hoạch, giải từng bước có đơn vị và thử lại kết quả.
  • Làm lại bài 6 và bài 8 trong sách Toán 4; với mỗi bài, viết ra ba bước và phần thử lại.
  • Luyện thêm trên trang bài học số NeoEdu (neoedu.vn/learn/4/math/bai-5-giai-bai-toan-co-ba-buoc-tinh) phần bài tập tương tác để tự kiểm tra đáp án.
  • Nhắc nhở: khi làm bài, đọc câu hỏi cuối trước; gặp “gấp” thì nhân, gặp “hơn” thì cộng, gặp “còn lại” thì trừ, và luôn thử lại kết quả.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.