ToánLớp 4Chủ đề 1. Ôn tập và bổ sung

Giáo án Bài 4. Biểu thức chứa chữ

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được ý nghĩa của biểu thức chứa chữ: chữ biểu thị một số chưa biết, chưa ấn định giá trị.
Thay đúng số vào từng chữ của biểu thức và tính được giá trị biểu thức (ví dụ: với $a=17$ thì $a+25=17+25=42$ ).
Vận dụng được cách tính giá trị biểu thức có hai, ba chữ, giữ nguyên ngoặc và tính theo đúng thứ tự thực hiện phép tính.
Viết được biểu thức chứa chữ để tính chu vi hình chữ nhật $P=(a+b)\times 2$ và biểu thức tính tiền mua $n$ vé.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích vì sao khi chưa biết giá trị của $a$ thì biểu thức $a+25$ chưa có một giá trị cụ thể.
Mô hình hoá toán học: HS chuyển tình huống mua vé và tính chu vi hình chữ nhật thành biểu thức chứa chữ.
Giải quyết vấn đề toán học: HS lựa chọn thứ tự tính đúng khi giá trị biểu thức có ngoặc, ví dụ $(65-15):5$ .
Giao tiếp toán học: HS đọc, viết và nói đúng biểu thức chứa chữ, dùng đúng ký hiệu $a+b$ , $a\times b$ , $(a+b)\times 2$ .

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự thay số vào từng chữ, tự đối chiếu kết quả với đáp án và tự sửa lỗi khi tính sai.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc theo cặp và nhóm 4, giải thích cách thay số và thứ tự tính cho bạn nghe bằng câu hoàn chỉnh.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS biết chọn cách viết biểu thức phù hợp với tình huống thực tế (mua vé, tính chu vi) và kiểm tra tính hợp lí của kết quả.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực tham gia trò chơi và hoàn thành đầy đủ các bài tập trong phiếu.
Trung thực: HS thẳng thắn báo lại kết quả khi tự kiểm tra và không sao chép đáp án của bạn.
Trách nhiệm: HS hoàn thành phần việc được giao trong nhóm và nhiệm vụ về nhà đúng hạn.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc slide ghi biểu thức $a+25$ , $(a+b)\times c$ , $P=(a+b)\times 2$ và bảng giá vé.
Thẻ số và thẻ chữ (a, b, c, m, n) để tổ chức trò chơi.
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm).
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/4/math/bai-4-bieu-thuc-chua-chu.

2. Học sinh

Sách giáo khoa Toán 4, vở ghi, bút chì, bút mực.
Bảng con và bút dạ để ghi kết quả nhanh.
Thước kẻ để vẽ hình chữ nhật minh hoạ (nếu cần).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Trò chơi Đoán số trong biểu thức

Mục tiêu

Tạo hứng thú và gợi nhớ cách thay một số vào chữ để tính kết quả.

Nội dung

GV đưa biểu thức $a+25$ và yêu cầu HS đoán kết quả khi $a=10$ , sau đó đổi giá trị của $a$ để HS tính nhanh trên bảng con.

Sản phẩm dự kiến

HS tính đúng kết quả của biểu thức với ít nhất 3 giá trị khác nhau của $a$ và nêu được cách làm.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết $a+25$ lên bảng và nói: "Nếu $a=10$ thì biểu thức bằng bao nhiêu? Các em viết kết quả vào bảng con."
Học sinh
HS lấy bảng con, tính $10+25=35$ và giơ bảng.
Giáo viên
GV lần lượt đưa $a=17$ , $a=40$ ; yêu cầu HS tính nhanh và hỏi: "Muốn tính được kết quả, các em cần làm gì với chữ $a$ ?"
Học sinh
HS tính $17+25=42$ , $40+25=65$ . Trả lời dự kiến: "Em thay chữ $a$ bằng số rồi cộng."
Giáo viên
GV hỏi: "Nếu chưa biết $a$ là bao nhiêu thì có tính được kết quả không?"
Học sinh
Trả lời dự kiến: "Không tính được, vì $a$ có thể là số nào cũng được."
Giáo viên
GV dẫn vào bài: chữ có thể nhận nhiều giá trị khác nhau, đó là biểu thức chứa chữ.
Học sinh
HS ghi tên bài: Biểu thức chứa chữ.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Thay chữ bằng số để tính giá trị biểu thức

Mục tiêu

HS hiểu biểu thức chứa chữ và biết cách thay số vào chữ để tính giá trị biểu thức.

Nội dung

Nhóm đôi làm Phiếu học tập số 1: tính $a+25$ với $a=17$ ; tính giá trị của biểu thức với các giá trị $a$ khác nhau; nhận xét khi chưa biết giá trị của chữ.

Sản phẩm dự kiến

HS ghi được $a+25=17+25=42$ và giải thích được vì sao biểu thức chứa chữ chưa có giá trị khi chưa biết chữ.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 1, nêu ví dụ $a+25$ với $a=17$ và hướng dẫn: "Thay $a$ bằng 17 rồi tính."
Học sinh
HS nhận phiếu, đọc đề và làm theo cặp đôi.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý: "Chữ $a$ đứng ở đâu trong biểu thức? Em thay số nào vào vị trí đó?"
Học sinh
HS thay số và tính: $17+25=42$ ; với $a=30$ thì $30+25=55$ . HS trao đổi và thống nhất kết quả.
Giáo viên
GV mời 2 cặp báo cáo, yêu cầu nói rõ cách thay số.
Học sinh
Trả lời dự kiến: "Em thay $a$ bằng 17 nên $a+25=17+25=42$ ." Cặp khác bổ sung: "Nếu chưa biết $a$ thì không có một kết quả duy nhất."
Giáo viên
GV chốt: biểu thức chứa chữ có giá trị khác nhau tuỳ theo giá trị của chữ; muốn tính giá trị, thay số vào chữ rồi thực hiện phép tính.
Học sinh
HS ghi vào vở: Thay chữ bằng số đã cho, rồi làm phép tính.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Tính giá trị biểu thức có hai, ba chữ

Mục tiêu

HS biết thay đủ các chữ, giữ nguyên ngoặc và tính đúng theo thứ tự; viết được công thức chu vi hình chữ nhật.

Nội dung

Nhóm 4 làm việc theo kĩ thuật khăn trải bàn: tính $(a+b)\times c$ với $a=3$ , $b=5$ , $c=4$ ; viết biểu thức chu vi $P=(a+b)\times 2$ khi $a$ , $b$ cùng đơn vị. Ghi kết quả vào Phiếu học tập số 1 (mục 2).

Sản phẩm dự kiến

HS ghi được $(3+5)\times 4=32$ và $P=(a+b)\times 2$ ; nêu được vì sao cần tính trong ngoặc trước.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu ví dụ $(a+b)\times c$ với $a=3$ , $b=5$ , $c=4$ và hỏi: "Có cần tính $3+5$ trước không? Vì sao?"
Học sinh
HS đọc đề, nhóm 4 chia việc: mỗi bạn ghi kết quả vào một ô trên khăn trải bàn.
Giáo viên
GV hướng dẫn nhóm thay đủ 3 chữ, rồi tính $(3+5)\times 4=8\times 4=32$ ; sau đó gợi ý cách viết $P=(a+b)\times 2$ cho hình chữ nhật.
Học sinh
HS thảo luận và thống nhất. Trả lời dự kiến: "Phải tính trong ngoặc trước vì có ngoặc." "Chu vi là tổng hai cạnh nhân 2."
Giáo viên
GV chọn 1 nhóm trình bày kết quả, các nhóm khác nhận xét bằng câu hỏi: "Nếu quên ngoặc thì kết quả là bao nhiêu?"
Học sinh
Trả lời dự kiến: "Nếu không có ngoặc thì $3+5\times 4=23$ , kết quả khác."
Giáo viên
GV chốt: với hai, ba chữ phải thay đủ mọi chữ, giữ nguyên ngoặc, tính theo thứ tự thực hiện phép tính.
Học sinh
HS ghi vào vở công thức $P=(a+b)\times 2$ và cách tính $(a+b)\times c$ .

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 20 phút

Luyện tập tính giá trị và chọn đáp án đúng

Mục tiêu

Củng cố việc thay số, tính giá trị biểu thức, nối biểu thức với giá trị và kiểm tra đúng sai.

Nội dung

Làm Phiếu học tập số 2 gồm các bài 1 đến 7; trò chơi tương tác trên NeoEdu để kiểm tra nhanh kết quả. Nội dung và đáp án được ghi trong phần sản phẩm.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (1) $a+36=24+36=60$ . (2) $7\times b=7\times 8=56$ . (3) $(m-15):5=(65-15):5=50:5=10$ . (4) $a\times b+7=12\times 4+7=48+7=55$ . (5) $a+9$ nối với 15; $a\times 9$ nối với 54; $a-3$ nối với 3 (với $a=6$ ). (6) Chọn A: $(a+b)\times 2$ . (7) a) Đúng ( $5+2=7$ ); b) Sai ( $5-2=3$ ); c) Đúng ( $5\times 2=10$ ).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2, nêu yêu cầu: "Thay số đúng vào chữ, tính theo đúng thứ tự, giải thích cách làm."
Học sinh
HS đọc đề và làm bài cá nhân trong 8 phút.
Giáo viên
GV tổ chức cặp đôi kiểm tra chéo, sau đó cho HS làm bài tương tác trên NeoEdu (bài 1, 2, 4) để kiểm tra nhanh.
Học sinh
HS đổi phiếu với bạn, đối chiếu và sửa lỗi. Trả lời dự kiến: "Bài 3 em tính $65-15=50$ trước rồi mới chia cho 5."
Giáo viên
GV mời 3 HS nêu kết quả bài 3, bài 5, bài 7; hỏi: "Vì sao $a-b$ với $a=5$ , $b=2$ không bằng 7?"
Học sinh
Trả lời dự kiến: " $5-2=3$ nên $a-b=7$ là sai."
Giáo viên
GV nhận xét, nhấn mạnh lỗi thường gặp: quên thay số, không giữ ngoặc, coi chữ như tên đơn vị.
Học sinh
HS sửa lại các câu sai trong phiếu bằng bút khác màu.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Tính tiền mua vé và chu vi hình chữ nhật thực tế

Mục tiêu

HS vận dụng biểu thức chứa chữ để giải quyết tình huống thực tế: tính tiền mua vé và chu vi.

Nội dung

Bài 8: Mỗi vé tham quan giá 15 000 đồng. Viết biểu thức tính tiền mua $n$ vé, rồi tính khi $n=4$ . Đóng vai người bán vé và khách mua. Thử thách nhỏ: một bảng học có chiều dài $a$ cm, chiều rộng $b$ cm, viết biểu thức tính chu vi bảng.

Sản phẩm dự kiến

Biểu thức tiền vé: $15\,000\times n$ (đồng); với $n=4$ : $15\,000\times 4=60\,000$ đồng. Biểu thức chu vi bảng: $(a+b)\times 2$ (cm).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đưa bảng giá vé 15 000 đồng/vé và nêu tình huống: "Có $n$ khách mua vé, em viết biểu thức tính số tiền."
Học sinh
HS đọc tình huống, suy nghĩ cá nhân.
Giáo viên
GV tổ chức đóng vai người bán vé và khách mua, yêu cầu tính khi $n=4$ ; hỏi: "Nếu 6 bạn mua thì phải trả bao nhiêu?"
Học sinh
HS đóng vai, viết biểu thức $15\,000\times n$ và tính $15\,000\times 6=90\,000$ đồng.
Giáo viên
GV yêu cầu một nhóm trình bày biểu thức chu vi bảng học và giải thích từng chữ.
Học sinh
Trả lời dự kiến: " $a$ là chiều dài, $b$ là chiều rộng, nên chu vi là $(a+b)\times 2$ ."
Giáo viên
GV chốt: biểu thức chứa chữ giúp viết công thức cho nhiều tình huống; chỉ thay số khi đã biết giá trị của chữ.
Học sinh
HS ghi vào vở: Biểu thức tiền vé $15\,000\times n$ ; chu vi $(a+b)\times 2$ .

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Tính giá trị của biểu thức $a+25$ khi:

$a=17$ : $a+25=\ldots$
$a=30$ : $a+25=\ldots$

Cho $(a+b)\times c$ với $a=3$ , $b=5$ , $c=4$ . Tính: $(3+5)\times 4=\ldots$
Viết biểu thức tính chu vi hình chữ nhật có chiều dài $a$ cm, chiều rộng $b$ cm: $P=\ldots$
Khi chưa biết giá trị của $a$ , biểu thức $a+25$ có một giá trị duy nhất hay không? Vì sao?

Phiếu học tập số 2

Tính $a+36$ với $a=24$ .
Tính $7\times b$ với $b=8$ .
Tính $(m-15):5$ với $m=65$ .
Với $a=12$ , $b=4$ , điền số vào chỗ trống: $a\times b+7=\ldots$
Với $a=6$ , nối mỗi biểu thức với giá trị tương ứng:

$a+9$ — 15
$a\times 9$ — 54
$a-3$ — 3

Một hình chữ nhật dài $a$ cm, rộng $b$ cm. Biểu thức tính chu vi là:
A. $(a+b)\times 2$
B. $a+b$
C. $a\times b$
D. $a+b\times 2$
Với $a=5$ , $b=2$ , ghi Đ (đúng) hoặc S (sai):
a) $a+b=7$ ...
b) $a-b=7$ ...
c) $a\times b=10$ ...

Hướng dẫn về nhà

Tính giá trị các biểu thức sau: $a\times 3+5$ với $a=4$ ; $(b+6):2$ với $b=10$ .
Viết biểu thức tính số tiền mua $n$ quyển vở, biết mỗi quyển vở giá $5\,000$ đồng; tính số tiền khi $n=6$ .
Đo chiều dài và chiều rộng của một cuốn sách (cùng đơn vị cm), viết biểu thức tính chu vi cuốn sách theo $a$ , $b$ rồi tính kết quả với số đo vừa đo được.
Truy cập neoedu.vn/learn/4/math/bai-4-bieu-thuc-chua-chu để luyện thêm các bài tập tương tác của bài học.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.