ToánLớp 4Chủ đề 7. Ôn tập học kì 1

Giáo án Bài 35. Ôn tập hình học

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được đơn vị đo góc là độ (°) và đo được góc bằng thước đo góc: đặt tâm thước trùng đỉnh, một cạnh trùng vạch 0°, đọc đúng dãy số đi qua cạnh còn lại.
Phân loại được góc nhọn, góc vuông, góc tù, góc bẹt theo số đo: nhọn $<90^\circ$ , vuông $=90^\circ$ , tù giữa $90^\circ$ và $180^\circ$ , bẹt $=180^\circ$ .
Nhận biết được hai đường thẳng vuông góc (cắt nhau tạo bốn góc vuông, kiểm tra bằng ê ke) và hai đường thẳng song song (không cắt nhau; cùng vuông góc với một đường thẳng thứ ba thì song song với nhau).
Nêu được đặc điểm hình bình hành (hai cặp cạnh đối song song và bằng nhau) và hình thoi (bốn cạnh bằng nhau, có hai cặp cạnh đối song song); vận dụng được cách tính chu vi hai hình này.
Tư duy và lập luận toán học: giải thích được vì sao $155^\circ$ là góc tù và vì sao góc AOB là góc bẹt khi OA và OB là hai tia đối nhau.
Mô hình hoá toán học: chuyển hình bình hành và hình thoi thành các cặp cạnh đối, cạnh bằng nhau để lập biểu thức tính chu vi.
Giải quyết vấn đề toán học: chọn cách kiểm tra hai đường thẳng vuông góc bằng ê ke và nhận ra mô tả sai, ví dụ góc phụ thuộc độ dài nét vẽ.
Giao tiếp toán học: đọc và viết đúng kí hiệu góc AOB, đường thẳng AB, CD; diễn đạt bằng lời các tính chất của hình.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: sử dụng đúng thước đo góc, ê ke, thước thẳng để đo, vẽ và kiểm tra.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đo góc trên giấy nháp, tự kiểm tra kết quả bằng ê ke hoặc đối chiếu với thang đo, tự nhận ra lỗi đọc sai dãy số trên thước.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc theo cặp và nhóm 4, trao đổi, thống nhất đáp án và giải thích bằng lời lý do lựa chọn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS phân tích hình vẽ để xác định đỉnh, cạnh, góc vuông, cặp cạnh đối và chọn cách kiểm tra phù hợp để trả lời bài tập.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS luyện đo đủ ba góc khác loại và hoàn thành đầy đủ các phiếu học tập.
Trách nhiệm: HS kiểm tra chéo kết quả đo trong nhóm và chịu trách nhiệm về phần việc được giao.
Trung thực: HS thừa nhận khi đo sai, không đoán đáp án mà dựa vào kết quả đo và lập luận.
Nhân ái: HS giúp bạn còn lúng túng khi đọc thang đo hoặc dùng ê ke, động viên bạn cùng tiến bộ.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Thước đo góc và ê ke cỡ lớn để làm mẫu trên bảng.
Bảng phụ vẽ sẵn: góc AOB đo $60^\circ$ ; các góc nhọn, vuông, tù, bẹt; hai đường thẳng AB và CD cắt nhau tại O; hình chữ nhật EFGH.
Khăn trải bàn hoặc bảng phụ có hình bình hành ABCD và hình thoi MNPQ (vẽ sẵn, đánh dấu các cạnh bằng nhau).
Phiếu học tập số 1 và số 2 (in cho từng nhóm và từng cặp), bút dạ, thước thẳng.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/4/math/bai-35-on-tap-hinh-hoc), dùng ở hoạt động Luyện tập 1 để HS làm nhanh và kiểm tra đáp án.

2. Học sinh

Thước đo góc, ê ke, thước thẳng, bút chì, tẩy.
Bảng con, bút dạ, giấy nháp.
Vở bài tập Toán 4, bút chì màu.
Khăn trải bàn hoặc giấy A3 cho nhóm 4 (hoạt động Khám phá 3).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Đoán góc nhanh

Mục tiêu

Huy động kiến thức cũ về các loại góc và so sánh góc với góc vuông.

Nội dung

GV treo bảng phụ có bốn đến năm góc chưa ghi số đo. HS giơ thẻ hoặc viết chữ (nhọn, vuông, tù, bẹt) lên bảng con theo yêu cầu của GV.

Sản phẩm dự kiến

HS gọi đúng tên từng loại góc và giải thích được bằng cách so với góc vuông.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nói: “Cô sẽ chỉ từng góc trên bảng. Các em giơ thẻ nhọn, vuông, tù hay bẹt nhé!”. GV hướng dẫn HS viết nhanh chữ tương ứng lên bảng con.
Học sinh
HS lấy bảng con và bút dạ, sẵn sàng quan sát.
Giáo viên
GV chỉ lần lượt từng góc và hỏi: “Góc này là góc gì?”.
Học sinh
HS giơ thẻ. Trả lời dự kiến: “Góc này nhọn vì nhỏ hơn góc vuông.”; “Góc này tù vì lớn hơn góc vuông nhưng nhỏ hơn góc bẹt.”
Giáo viên
GV hỏi: “Không có thước, làm sao biết góc tù hay nhọn?”. GV chốt và dẫn vào bài.
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “So với góc vuông: nhỏ hơn là nhọn, lớn hơn là tù; góc bẹt gồm hai góc vuông.”

Hoạt động 2.1: Khám phá · 12 phút

Đo góc và phân loại góc

Mục tiêu

Hệ thống hoá cách đo góc bằng thước đo góc và cách phân loại góc theo số đo.

Nội dung

GV ôn về hai tia chung gốc, đỉnh và cạnh của góc; làm mẫu đo góc AOB có số đo $60^\circ$ . HS đo ba góc trên giấy nháp (một góc nhọn, một góc tù, một góc bẹt) và ghi kết quả vào Phiếu học tập số 1.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 được điền đầy đủ số đo và loại góc; HS nêu được ba bước đo góc đúng cách.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV vẽ góc AOB lên bảng và hỏi: “Hai tia OA, OB gọi là gì? Điểm O gọi là gì?”. GV nhắc: đơn vị đo góc là độ, kí hiệu °; góc vuông bằng $90^\circ$ .
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “OA và OB là hai tia chung gốc; O là đỉnh; OA, OB là hai cạnh của góc.”
Giáo viên
GV làm mẫu đo: đặt tâm thước trùng đỉnh O, vạch 0 trùng cạnh OA, đọc số trên thang đi qua cạnh OB. Hỏi: “Vì sao chúng ta đọc số $60^\circ$ chứ không đọc $120^\circ$ ?”. Sau đó HS đo trên giấy nháp, bạn cùng bàn kiểm tra.
Học sinh
HS đo và trả lời dự kiến: “Vì cạnh OA trùng vạch 0 nên đọc theo dãy số bắt đầu từ 0 ở cạnh OA.” HS đo ba góc và ghi số đo vào phiếu.
Giáo viên
GV mời 2 đến 3 nhóm báo cáo số đo và loại góc; kiểm tra nhanh bằng cách chỉ vào số đo, yêu cầu HS giải thích.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày theo mẫu: “Góc thứ nhất có số đo nhỏ hơn $90^\circ$ nên là góc nhọn.”
Giáo viên
GV chốt: nhọn $<90^\circ$ ; vuông $=90^\circ$ ; tù giữa $90^\circ$ và $180^\circ$ ; bẹt $=180^\circ$ . GV nhấn mạnh: không chọn tùy ý một dãy số trên thước và góc bẹt không phải góc tù.
Học sinh
HS ghi nhớ và sửa lại phiếu nếu còn sai.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 8 phút

Đường thẳng vuông góc và đường thẳng song song

Mục tiêu

Nhận biết hai đường thẳng vuông góc và hai đường thẳng song song bằng hình vẽ và dụng cụ.

Nội dung

GV vẽ hai đường thẳng AB và CD cắt nhau tại O; HS dùng ê ke kiểm tra góc tạo thành. Sau đó GV hỏi về hai đường không cắt nhau và hình chữ nhật EFGH (các cạnh đối song song).

Sản phẩm dự kiến

HS phát biểu được: cắt nhau tạo bốn góc vuông thì vuông góc; không cắt nhau thì song song; cùng vuông góc với đường thứ ba thì song song.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chỉ hình AB và CD cắt nhau tại O, hỏi: “Hai đường này có vuông góc không? Làm sao kiểm tra?”.
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Đặt góc vuông của ê ke trùng với một góc tạo bởi hai đường; nếu khớp thì vuông góc.”
Giáo viên
GV hướng dẫn HS dùng ê ke kiểm tra trên hình; hỏi tiếp: “Hai đường thẳng không cắt nhau dù kéo dài mãi, chúng có gì đặc biệt?”.
Học sinh
HS dùng ê ke kiểm tra và trả lời: “Chúng song song với nhau.”
Giáo viên
GV chỉ hình chữ nhật EFGH và yêu cầu HS nêu hai cặp cạnh đối song song.
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “EF song song GH; FG song song EH; bốn góc tại E, F, G, H đều là góc vuông.”
Giáo viên
GV chốt kiến thức và nhấn mạnh quan niệm sai: hai đường cắt nhau chưa đủ kết luận vuông góc nếu chưa kiểm tra góc; hình vẽ nghiêng không đủ để kết luận hình thoi.
Học sinh
HS ghi vào vở: vuông góc là cắt nhau tạo bốn góc $90^\circ$ ; song song là không cắt nhau.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 10 phút

Hình bình hành và hình thoi

Mục tiêu

So sánh đặc điểm hình bình hành và hình thoi qua đo cạnh và quan sát cặp cạnh đối.

Nội dung

Nhóm 4 HS làm việc trên khăn trải bàn có hình bình hành ABCD và hình thoi MNPQ. Nhiệm vụ: đo từng cạnh, ghi cặp cạnh đối song song và bằng nhau, nhận xét bốn cạnh của hình thoi.

Sản phẩm dự kiến

Sơ đồ so sánh hai hình ghi đủ đặc điểm: hình bình hành có hai cặp cạnh đối song song và bằng nhau; hình thoi có bốn cạnh bằng nhau và là hình bình hành đặc biệt.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát khăn trải bàn hoặc bảng phụ cho từng nhóm, giao nhiệm vụ: đo cạnh, ghi cặp cạnh đối song song, bằng nhau; nhận xét bốn cạnh của hình thoi.
Học sinh
Nhóm nhận nhiệm vụ, phân công người đo, người ghi, người kiểm tra.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý: “Các cạnh đối nhau có bằng nhau không? Hình thoi có cạnh nào khác các cạnh còn lại không?”.
Học sinh
HS đo và trả lời dự kiến: “Hai cạnh đối AB và CD bằng nhau, AD và BC bằng nhau; bốn cạnh MN, NP, PQ, QM đều bằng nhau.”
Giáo viên
GV mời một nhóm trình bày, các nhóm khác bổ sung.
Học sinh
Đại diện nhóm nói: “Hình bình hành có AB song song CD, AD song song BC; hình thoi có bốn cạnh bằng nhau và cũng có hai cặp cạnh đối song song.”
Giáo viên
GV chốt: hình thoi là hình bình hành đặc biệt. GV nhắc quan niệm sai: hình vẽ nghiêng chưa đủ để kết luận đó là hình thoi, phải dựa vào số đo cạnh.
Học sinh
HS hoàn thiện sơ đồ so sánh vào vở.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Đúng hay sai và chọn đáp án đúng

Mục tiêu

Vận dụng kiến thức về góc, đường vuông góc và đường song song để trả lời nhanh các câu hỏi trắc nghiệm và đúng sai.

Nội dung

Bài tập: (1) Góc $155^\circ$ là góc gì? A. nhọn; B. vuông; C. tù; D. bẹt. (2) Trong hình, A, O, B thẳng hàng. Góc AOB là góc gì? A. nhọn; B. vuông; C. tù; D. bẹt. (3) Hai đường thẳng không cắt nhau khi kéo dài mãi thì song song: Đúng hay sai? (4) Góc có hai cạnh vẽ dài 10 cm luôn lớn hơn góc có hai cạnh vẽ dài 5 cm: Đúng hay sai? (5) Trong các góc $30^\circ$ , $90^\circ$ , $105^\circ$ , $150^\circ$ , $180^\circ$ , có bao nhiêu góc không nhọn và không bẹt? HS làm trên bảng con hoặc bài tập tương tác NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (1) C, góc tù vì $90^\circ < 155^\circ < 180^\circ$ . (2) D, góc bẹt vì OA và OB là hai tia đối nhau. (3) Đúng. (4) Sai, số đo góc phụ thuộc độ mở, không phụ thuộc độ dài nét vẽ. (5) 3 góc: $90^\circ$ , $105^\circ$ , $150^\circ$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu hoặc đưa câu hỏi lên bảng; hướng dẫn HS mở trang bài tập tương tác NeoEdu nếu có thiết bị, hoặc viết đáp án lên bảng con.
Học sinh
HS đọc câu hỏi và suy nghĩ cá nhân khoảng 1 phút.
Giáo viên
GV tổ chức trò chơi “Giơ đáp án”: GV đọc câu hỏi, HS giơ bảng con; GV ghi nhanh kết quả cả lớp.
Học sinh
HS giơ bảng con: “C”, “D”, “Đúng”, “Sai”, “3”.
Giáo viên
GV yêu cầu HS giải thích ít nhất hai câu, ví dụ câu 1 và câu 4.
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Góc 155° là tù vì lớn hơn 90° nhưng nhỏ hơn 180°.”; “Độ dài nét vẽ không quyết định số đo góc.”
Giáo viên
GV nhận xét, chốt lại các lỗi thường gặp: nhầm góc bẹt với góc tù, nhầm độ dài cạnh với độ mở góc.
Học sinh
HS sửa đáp án sai nếu có và ghi lại lỗi cần tránh.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Tính chu vi và nối mô tả với tên hình

Mục tiêu

Vận dụng tính chất hình bình hành, hình thoi để tính chu vi và nhận biết các quan hệ giữa hai đường thẳng.

Nội dung

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 2: (1) Một hình bình hành có hai cạnh kề 14 cm và 9 cm. Chu vi bằng bao nhiêu? (2) Một hình thoi có chu vi 68 cm. Cạnh hình thoi bằng bao nhiêu? (3) Nối mỗi mô tả với tên phù hợp: cắt nhau tạo bốn góc $90^\circ$ – hai đường vuông góc; không cắt nhau dù kéo dài – hai đường song song; bốn cạnh bằng nhau – hình thoi. (4) Trong hình MNPQ là hình thoi, cạnh nào bằng MN?

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (1) $(14 + 9) \times 2 = 46$ cm. (2) $68 : 4 = 17$ cm. (3) Cắt nhau tạo bốn góc $90^\circ$ – hai đường vuông góc; không cắt nhau dù kéo dài – hai đường song song; bốn cạnh bằng nhau – hình thoi. (4) Đáp án C: NP, PQ và QM.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu nhiệm vụ, nhắc HS dùng công thức chu vi hình bình hành $(a + b) \times 2$ và cạnh hình thoi bằng chu vi chia 4.
Học sinh
Cặp đôi nhận Phiếu học tập số 2, đọc đề và nháp phép tính.
Giáo viên
GV đi kiểm tra từng cặp, gợi ý: “Hình thoi có mấy cạnh bằng nhau?”.
Học sinh
HS làm bài. Trả lời dự kiến: “Hình thoi có 4 cạnh bằng nhau nên lấy 68 chia 4 bằng 17 cm.”
Giáo viên
GV mời một cặp đọc đáp án bài 1 và bài 2, một cặp khác trình bày phần nối.
Học sinh
HS báo cáo kết quả và giải thích cách làm.
Giáo viên
GV chốt công thức tính chu vi hình bình hành và hình thoi, nhắc HS kiểm tra lại đơn vị cm.
Học sinh
HS ghi công thức và đáp án đúng vào phiếu.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Thợ tìm hình quanh lớp học

Mục tiêu

Nhận ra góc vuông, đường vuông góc, đường song song, hình bình hành và hình thoi trong đồ vật, kiến trúc quanh em.

Nội dung

Mỗi nhóm 4 HS quan sát lớp học và các đồ vật xung quanh, tìm ít nhất: một góc vuông, một cặp đường thẳng song song, một cặp đường vuông góc, một vật có dạng hình bình hành hoặc hình thoi. Nhóm ghi tên vật, vị trí và dùng ê ke kiểm tra nếu cần.

Sản phẩm dự kiến

Bảng ghi chép của nhóm gồm ít nhất bốn vật thật, mỗi vật kèm lý do nhận biết (ví dụ: mép bảng và mép bàn song song; góc giữa mép bảng và mép tường là góc vuông).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu nhiệm vụ và thời gian; nhắc HS không chạm mạnh vào đồ vật, di chuyển nhẹ nhàng.
Học sinh
Nhóm nhận nhiệm vụ, chia việc: người quan sát, người đo bằng ê ke, người ghi chép.
Giáo viên
GV hỏi thăm từng nhóm: “Các em kiểm tra góc này bằng gì?”; gợi ý nhóm chưa tìm được hình thoi quan sát khung cửa, hàng rào, mặt bàn.
Học sinh
HS quan sát, dùng ê ke kiểm tra góc, ghi tên vật và lý do. Trả lời dự kiến: “Mép cửa sổ và mép tường tạo góc vuông vì ê ke khớp.”
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày bảng ghi chép, các nhóm khác nhận xét lý do có đúng về mặt toán học không.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày, nhóm khác đặt câu hỏi phản biện.
Giáo viên
GV khen ngợi những phát hiện sáng tạo, chốt rằng hình học xuất hiện khắp nơi trong cuộc sống quanh em.
Học sinh
HS lắng nghe và tự đánh giá phần việc của nhóm.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đo và phân loại góc

Nhiệm vụ 1: Đo ba góc em vẽ trên giấy nháp (một góc nhọn, một góc tù, một góc bẹt). Ghi số đo và loại góc.
Góc thứ nhất: số đo ...°; loại góc: ...
Góc thứ hai: số đo ...°; loại góc: ...
Góc thứ ba: số đo ...°; loại góc: ...
Nhiệm vụ 2: Nêu ba bước đo góc bằng thước đo góc.
- Bước 1: ...
- Bước 2: ...
- Bước 3: ...
Nhiệm vụ 3: Điền dấu “<”, “=”, “>” vào chỗ chấm: góc nhọn ... $90^\circ$ ; góc vuông ... $90^\circ$ ; góc bẹt ... $180^\circ$ ; góc tù ... $180^\circ$ .

Phiếu học tập số 2

Chu vi hình bình hành, hình thoi và quan hệ giữa hai đường thẳng

Câu 1: Hình bình hành có hai cạnh kề là 14 cm và 9 cm. Tính chu vi hình bình hành. Bài làm: ...
Câu 2: Hình thoi có chu vi 68 cm. Tính độ dài một cạnh. Bài làm: ...
Câu 3: Nối mỗi mô tả với tên phù hợp.
- Cắt nhau tạo bốn góc $90^\circ$ ...
- Không cắt nhau dù kéo dài ...
- Bốn cạnh bằng nhau ...
  Tên: hai đường vuông góc / hai đường song song / hình thoi.
Câu 4: Hình MNPQ là hình thoi. Cạnh nào bằng cạnh MN? A. chỉ NP; B. chỉ PQ; C. NP, PQ và QM.

Hướng dẫn về nhà

Đo lại bằng thước đo góc ba góc trong sách Toán hoặc trong đồ dùng học tập ở nhà; ghi số đo và loại góc vào vở.
Tìm trong nhà ít nhất hai vật có dạng hình bình hành hoặc hình thoi, chụp ảnh hoặc vẽ lại vào vở; ghi rõ cặp cạnh đối song song và các cạnh bằng nhau.
Hoàn thành Bài 35 trong Vở bài tập Toán 4; ôn lại cách dùng ê ke kiểm tra hai đường thẳng vuông góc để chuẩn bị bài kiểm tra học kì 1.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.