ToánLớp 4Chủ đề 5. Phép cộng và phép trừ

Giáo án Bài 22. Phép cộng các số có nhiều chữ số

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được cách đặt tính khi cộng các số có nhiều chữ số: viết số hạng nọ dưới số hạng kia sao cho các chữ số cùng hàng thẳng cột.
Thực hiện được phép cộng các số có nhiều chữ số từ hàng đơn vị đến hàng cao nhất, nhớ đúng sang hàng kế tiếp khi tổng ở một hàng từ $10$ trở lên.
Giải thích được vì sao phải căn theo hàng đơn vị khi cộng các số có số chữ số khác nhau.
Vận dụng được phép trừ để thử lại kết quả phép cộng và ước lượng để nhận ra kết quả thiếu hoặc thừa một chữ số.
Tư duy và lập luận toán học: giải thích vì sao phải căn thẳng hàng đơn vị và vì sao nhớ số chục sang hàng kế tiếp.
Mô hình hoá toán học: chuyển các tình huống thực tế (xưởng làm bút, trồng cây) thành phép cộng hai số có nhiều chữ số.
Giải quyết vấn đề toán học: tìm được kết quả đúng và kiểm tra kết quả bằng ước lượng và phép trừ thử lại.
Giao tiếp toán học: đọc, viết và trình bày đúng cách đặt tính, cách nhớ và cách thử lại bằng ngôn ngữ toán học.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: sử dụng bảng vị trí các hàng và bảng con để đặt tính, đối chiếu hàng và kiểm tra kết quả.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: tự đặt tính, tự cộng và tự thử lại kết quả bằng phép trừ trong phiếu học tập.
Giao tiếp và hợp tác: trao đổi trong nhóm đôi và nhóm 4 về cách nhớ số, cách căn hàng; trình bày kết quả trước lớp.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: lựa chọn cách ước lượng và thử lại để kiểm tra kết quả trong các bài toán thực tế.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: thực hiện đầy đủ các bước đặt tính, cộng và thử lại cho mỗi bài tập.
Trung thực: tự kiểm tra kết quả bằng phép trừ và thừa nhận khi kết quả sai để sửa lại.
Trách nhiệm: hoàn thành nhiệm vụ nhóm, nhắc nhau kiểm tra việc căn thẳng hàng trước khi tính.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ kẻ bảng vị trí các hàng: hàng trăm nghìn, chục nghìn, nghìn, trăm, chục, đơn vị.
Bảng phụ ghi sẵn ví dụ $278\,465 + 136\,758$ và hai cách đặt tính: căn đúng hàng và căn lệch mép trái.
Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm).
Bảng nhóm, bút dạ, thẻ số các chữ số từ $0$ đến $9$ .
Máy chiếu hoặc bảng tương tác; học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/4/math/bai-22-phep-cong-cac-so-co-nhieu-chu-so (dùng ở hoạt động luyện tập).

2. Học sinh

Sách Toán 4, vở ô li, bút chì, thước kẻ.
Bảng con, bút viết bảng, khăn lau.
Thiết bị hoặc tài khoản truy cập trang NeoEdu (nếu có) để làm bài tập tương tác.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Ghép số đúng hàng

Mục tiêu

Ôn lại giá trị các hàng để HS nhận ra cần căn các chữ số cùng hàng thẳng cột trước khi cộng.

Nội dung

GV đọc lần lượt các số có nhiều chữ số, HS viết vào bảng con và chỉ ra chữ số ở từng hàng. Ví dụ: “Chữ số $5$ trong số $45\,678$ thuộc hàng nào?”, “Chữ số $7$ trong số $3\,270$ có giá trị là bao nhiêu?”.

Sản phẩm dự kiến

HS xác định đúng hàng và giá trị của chữ số trong số có nhiều chữ số; sẵn sàng đặt tính theo hàng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giới thiệu bảng vị trí các hàng và nêu nhiệm vụ: viết số GV đọc vào bảng con, gạch chân chữ số theo yêu cầu.
Học sinh
HS lắng nghe, chuẩn bị bảng con và bút viết.
Giáo viên
GV đọc số $45\,678$ rồi hỏi: “Chữ số $5$ thuộc hàng nào?”. Tiếp tục đọc số $3\,270$ và hỏi: “Chữ số $7$ có giá trị là bao nhiêu?”.
Học sinh
HS viết số vào bảng con, trả lời dự kiến: “Chữ số $5$ thuộc hàng chục nghìn”; “Chữ số $7$ có giá trị là $70$ , vì nó ở hàng chục”.
Giáo viên
GV nhận xét và nhấn mạnh: muốn cộng đúng, các chữ số phải cùng hàng, nên phải căn thẳng cột.
Học sinh
HS nhắc lại: “Các chữ số cùng hàng phải thẳng cột với nhau.”

Hoạt động 2.1: Khám phá · 14 phút

Cách cộng các số có nhiều chữ số

Mục tiêu

HS nắm được quy trình đặt tính, cộng từ phải sang trái và nhớ số khi tổng ở một hàng từ $10$ trở lên.

Nội dung

GV nêu tình huống: kho thứ nhất có $278\,465$ cái bút, kho thứ hai có $136\,758$ cái bút; tính tổng số bút. HS làm việc theo nhóm đôi với Phiếu học tập số 1 để khám phá quy trình đặt tính và cộng từ phải sang trái.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 đã hoàn thành; HS trình bày được cách đặt tính và kết quả $278\,465 + 136\,758 = 415\,223$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu tình huống và chiếu bảng phụ ghi sẵn $278\,465 + 136\,758$ . Phát Phiếu học tập số 1 cho từng nhóm đôi, yêu cầu đọc thầm và thảo luận các câu hỏi.
Học sinh
HS đọc tình huống, nhận Phiếu học tập số 1 và xác định nhiệm vụ.
Giáo viên
GV hướng dẫn: đặt số $136\,758$ dưới số $278\,465$ sao cho các chữ số cùng hàng thẳng cột, rồi cộng lần lượt từ hàng đơn vị. GV hỏi: “Vì sao ta bắt đầu cộng từ hàng đơn vị?”. Các nhóm cùng làm, GV đi quan sát và gợi ý khi nhóm gặp khó khăn ở chỗ nhớ.
Học sinh
HS đặt tính, cộng: hàng đơn vị $5 + 8 = 13$ , viết $3$ , nhớ $1$ ; hàng chục $6 + 5 + 1 = 12$ , viết $2$ , nhớ $1$ ; hàng trăm $4 + 7 + 1 = 12$ , viết $2$ , nhớ $1$ ; hàng nghìn $8 + 6 + 1 = 15$ , viết $5$ , nhớ $1$ ; hàng chục nghìn $7 + 3 + 1 = 11$ , viết $1$ , nhớ $1$ ; hàng trăm nghìn $2 + 1 + 1 = 4$ . Trả lời dự kiến: “Vì hàng đơn vị được cộng trước, nếu có nhớ thì nhớ sang hàng chục.”
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày kết quả và cách nhớ, yêu cầu nhóm khác nhận xét.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày: “Kết quả là $415\,223$ . Hàng đơn vị $5 + 8 = 13$ nên viết $3$ và nhớ $1$ sang hàng chục.”
Giáo viên
GV chốt quy trình: (1) đặt tính căn thẳng hàng; (2) cộng từ phải sang trái; (3) tổng ở một hàng từ $10$ trở lên thì viết chữ số hàng đơn vị và nhớ số chục sang hàng kế tiếp.
Học sinh
HS ghi quy trình vào vở và nhắc lại theo GV.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 14 phút

Căn thẳng hàng và thử lại kết quả

Mục tiêu

HS giải thích được vì sao phải căn theo hàng đơn vị và biết dùng ước lượng và phép trừ để kiểm tra kết quả.

Nội dung

Tình huống: một trường có $45\,678$ quyển sách bổ sung đợt một và $9\,362$ quyển sách bổ sung đợt hai. HS làm Phiếu học tập số 2: (1) so sánh hai cách đặt tính, cách căn lệch mép trái và căn đúng hàng đơn vị; (2) ước lượng tổng; (3) thử lại bằng phép trừ.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 đã hoàn thành: HS nêu được vì sao phải căn đúng hàng đơn vị, tính đúng $45\,678 + 9\,362 = 55\,040$ và thử lại đúng $55\,040 - 9\,362 = 45\,678$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu hai cách đặt tính: một cách căn lệch mép trái, một cách căn đúng hàng đơn vị. Phát Phiếu học tập số 2 và yêu cầu các nhóm thảo luận.
Học sinh
HS quan sát hai cách đặt tính và nhận Phiếu học tập số 2.
Giáo viên
GV hỏi: “Cách nào cho kết quả đúng? Vì sao?”. Hướng dẫn HS ước lượng: làm tròn $45\,678$ thành $46\,000$ và $9\,362$ thành $9\,000$ để đoán tổng khoảng $55\,000$ . Sau đó HS tính đúng và dùng phép trừ thử lại.
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Cách căn đúng hàng đơn vị cho kết quả đúng vì các chữ số cùng hàng được cộng với nhau.” HS ước lượng khoảng $55\,000$ , tính được $55\,040$ , thử lại $55\,040 - 9\,362 = 45\,678$ nên kết quả đúng.
Giáo viên
GV mời một nhóm trình bày cách thử lại và cách ước lượng, nhóm khác nhận xét; GV nhận xét và gợi ý nếu kết quả ước lượng khác xa kết quả tính thì cần kiểm tra lại.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày; các nhóm khác lắng nghe và bổ sung.
Giáo viên
GV chốt: căn thẳng hàng đơn vị là điều kiện để cộng đúng; ước lượng giúp phát hiện kết quả thiếu hoặc thừa một chữ số; lấy tổng trừ một số hạng phải bằng số hạng kia.
Học sinh
HS ghi nhớ ba ý chính vào vở.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Luyện tập đặt tính và tính

Mục tiêu

HS vận dụng quy trình cộng có nhớ, căn hàng và so sánh kết quả với đáp án để tự kiểm tra.

Nội dung

HS làm các bài tập: (1) Tính $236\,415 + 142\,362$ . (2) Tính $478\,695 + 235\,748$ , thử lại bằng phép trừ. (3) Tính $3\,705\,206 + 824\,795$ . (5) Khoanh Đúng hoặc Sai: $499\,999 + 1 = 500\,000$ . (6) Nối phép cộng với tổng. Sau đó HS luyện tương tác trên trang NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án đúng: (1) $378\,777$ (cộng từng hàng, không có nhớ); (2) $714\,443$ , thử đúng $714\,443 - 235\,748 = 478\,695$ ; (3) $4\,530\,001$ ; (5) Đúng, vì thêm $1$ làm các chữ số $9$ ở hàng đơn vị đến hàng trăm nghìn đều thành $0$ , hàng trăm nghìn tăng thêm $1$ ; (6) $120\,000 + 35\,000 = 155\,000$ ; $700\,000 + 25\,000 = 725\,000$ ; $60\,000 + 8\,000 = 68\,000$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu các đề bài (1), (2), (3), (5), (6). Yêu cầu HS làm bảng con trước, sau đó đối chiếu trong nhóm 4.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, chuẩn bị bảng con và đặt tính.
Giáo viên
GV đi quan sát, nhắc HS căn thẳng hàng trước khi cộng; khi có nhóm làm sai ở bài (2), GV yêu cầu các em thử lại bằng phép trừ. Hướng dẫn HS sử dụng NeoEdu để kiểm tra nhanh.
Học sinh
HS đặt tính và tính. Trả lời dự kiến: “Bài (1) cộng từng hàng không có nhớ, được $378\,777$ .” “Bài (5) đúng vì $499\,999 + 1$ bằng $500\,000$ .” HS làm tương tác trên NeoEdu và báo kết quả.
Giáo viên
GV mời 2 HS lên bảng làm bài (2) và bài (3); GV yêu cầu HS dưới lớp giơ bảng con đối chiếu kết quả.
Học sinh
HS lên bảng trình bày, cả lớp đối chiếu và sửa lỗi nếu có.
Giáo viên
GV tổng kết các lỗi thường gặp: không bỏ số nhớ, đặt lệch hàng khi số chữ số khác nhau. Yêu cầu HS luôn thử lại kết quả.
Học sinh
HS ghi lại lỗi cần tránh vào vở.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 12 phút

Luyện tập tìm số hạng và giải bài toán

Mục tiêu

HS vận dụng phép cộng và phép trừ để tìm số hạng chưa biết và giải bài toán thực tế có kiểm tra kết quả.

Nội dung

HS làm các bài tập: (4) Điền số thích hợp vào ô trống: ☐ $+ 125\,000 = 425\,000$ . (7) Tháng trước xưởng làm $125\,450$ chiếc bút, tháng này làm nhiều hơn $8\,750$ chiếc. Tính số bút tháng này. (8) Hai thôn trồng lần lượt $138\,560$ cây và $146\,785$ cây. Tính tổng số cây và nêu cách thử lại.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (4) $300\,000$ , vì $425\,000 - 125\,000 = 300\,000$ ; (7) $134\,200$ chiếc, vì $125\,450 + 8\,750 = 134\,200$ ; (8) $285\,345$ cây, thử lại $285\,345 - 146\,785 = 138\,560$ là đúng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu bài (4) và hỏi: “Ô trống là số hạng hay tổng?”. Chiếu đề bài (7) và (8), yêu cầu HS đọc kỹ, tóm tắt bằng lời hoặc bằng sơ đồ đoạn thẳng.
Học sinh
HS đọc đề, trả lời: “Ô trống là số hạng chưa biết.”
Giáo viên
GV gợi ý: bài (4) lấy tổng trừ số hạng đã biết; bài (7) cộng số bút tháng trước với số bút nhiều hơn; bài (8) cộng hai số rồi thử lại bằng trừ. Nhóm 4 làm trên bảng nhóm.
Học sinh
HS tính: “Bài (4): $425\,000 - 125\,000 = 300\,000$ .” “Bài (7): $125\,450 + 8\,750 = 134\,200$ chiếc.” “Bài (8): $138\,560 + 146\,785 = 285\,345$ cây; thử lại $285\,345 - 146\,785 = 138\,560$ .”
Giáo viên
GV mời một nhóm trình bày bài (8), yêu cầu nhóm trình bày rõ cách thử lại.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày lời giải đầy đủ: câu trả lời, phép tính và cách thử lại.
Giáo viên
GV nhận xét và chốt: muốn tìm số hạng chưa biết thì lấy tổng trừ số hạng đã biết; bài toán có lời văn cần viết câu trả lời có đơn vị.
Học sinh
HS nhắc lại cách tìm số hạng và cách viết câu trả lời.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 10 phút

Vận dụng kiểm tra số liệu cửa hàng sách

Mục tiêu

HS vận dụng phép cộng các số có nhiều chữ số và cách thử lại vào tình huống thực tế.

Nội dung

Tình huống: Cửa hàng sách bán được $186\,540$ quyển sách trong tháng 1 và $205\,318$ quyển sách trong tháng 2. Tính tổng số sách bán được trong hai tháng, ước lượng trước và thử lại kết quả. Bài này có thể giao về nhà để HS hỏi người thân về một số liệu thực tế (ví dụ số học sinh, số cây trong vườn) và tự làm tương tự.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được $186\,540 + 205\,318 = 391\,858$ quyển; ước lượng khoảng $395\,000$ ; thử lại $391\,858 - 205\,318 = 186\,540$ là đúng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu tình huống cửa hàng sách và yêu cầu HS làm theo thứ tự: ước lượng, đặt tính, tính, thử lại.
Học sinh
HS đọc tình huống và xác định cần tính tổng số sách trong hai tháng.
Giáo viên
GV đi quan sát, hỏi: “Ước lượng của em là bao nhiêu? Kết quả tính có gần với ước lượng không?”.
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Làm tròn thành $190\,000 + 205\,000 = 395\,000$ , nên kết quả khoảng $395\,000$ .” “Tính được $391\,858$ , gần với ước lượng.” “Thử lại $391\,858 - 205\,318 = 186\,540$ nên đúng.”
Giáo viên
GV mời 2 HS trình bày kết quả và cách thử lại; khuyến khích HS kể một tình huống tương tự trong cuộc sống.
Học sinh
HS trình bày, kể ví dụ thực tế như số lượng học sinh hai lớp, số cây hai đội trồng.
Giáo viên
GV tổng kết bài học: căn thẳng hàng, cộng từ phải sang trái, nhớ đúng; thử lại bằng phép trừ. GV giao bài tập về nhà.
Học sinh
HS ghi nhớ nội dung ghi nhớ và nhận nhiệm vụ về nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Tình huống: Kho thứ nhất có $278\,465$ cái bút, kho thứ hai có $136\,758$ cái bút.

Câu 1: Viết hai số trên vào bảng vị trí các hàng sao cho các chữ số cùng hàng thẳng cột.
Câu 2: Điền vào bảng sau.
Hàng đơn vị: $5 + 8 =$ ☐; viết ☐; nhớ ☐.
Hàng chục: $6 + 5 +$ ☐ $=$ ☐; viết ☐; nhớ ☐.
Hàng trăm: $4 + 7 +$ ☐ $=$ ☐; viết ☐; nhớ ☐.
Hàng nghìn: $8 + 6 +$ ☐ $=$ ☐; viết ☐; nhớ ☐.
Hàng chục nghìn: $7 + 3 +$ ☐ $=$ ☐; viết ☐; nhớ ☐.
Hàng trăm nghìn: $2 + 1 +$ ☐ $=$ ☐.
Câu 3: Tổng số bút là bao nhiêu?
Câu 4: Vì sao ta phải cộng từ hàng đơn vị trước?

Phiếu học tập số 2

Tình huống: Trường có $45\,678$ quyển sách đợt một và $9\,362$ quyển sách đợt hai.

Câu 1: Trong hai cách đặt tính (căn lệch mép trái và căn đúng hàng đơn vị), cách nào cho kết quả đúng? Vì sao?
Câu 2: Ước lượng tổng số sách bằng cách làm tròn: $45\,678 \approx$ ☐; $9\,362 \approx$ ☐; tổng khoảng ☐.
Câu 3: Đặt tính và tính $45\,678 + 9\,362 =$ ☐.
Câu 4: Thử lại bằng phép trừ: ☐ $-$ ☐ $=$ ☐.
Câu 5: Kết quả ước lượng và kết quả tính có chênh lệch lớn không? Nêu nhận xét.

Hướng dẫn về nhà

Làm bài tập: tính $139\,826 + 74\,518$ rồi thử lại bằng phép trừ; ghi lại từng bước nhớ.
Hỏi người thân hai số liệu thực tế có nhiều chữ số (ví dụ số người đọc sách, số ki-lô-gam gạo), đặt tính, tính tổng và thử lại kết quả; viết kết quả vào vở.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.