ToánLớp 3Chủ đề 14. Nhân, chia trong phạm vi 100000

Giáo án Bài 71. Chia số có năm chữ số cho số có một chữ số

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được cách chia số có năm chữ số cho số có một chữ số: chia lần lượt từ trái sang phải, mỗi lượt gồm chia, nhân, trừ rồi hạ chữ số tiếp theo.
Giải thích được vì sao ở mỗi lượt số dư phải bé hơn số chia và khi nào phải viết 0 vào thương.
Kiểm tra được kết quả phép chia bằng công thức thương × số chia + số dư = số bị chia.
Vận dụng được cách chia số có năm chữ số cho số có một chữ số để giải bài toán chia đều trong thực tế.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao chữ số 0 được viết vào thương khi chữ số hạ xuống chưa đủ chia.
Mô hình hoá toán học: HS chuyển bài toán chia đều 84624 quyển vở cho 4 lớp thành phép chia 84624 : 4.
Giải quyết vấn đề toán học: HS xác định được điều đã biết, điều phải tìm và chọn cách kiểm tra phù hợp.
Giao tiếp toán học: HS đọc, viết đúng phép chia, các lượt tính và kết quả bằng kí hiệu toán học.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS dùng bảng vị trí các hàng, bảng con và học liệu số NeoEdu để luyện tập.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự thực hiện từng lượt chia trên bảng con và tự kiểm tra kết quả bằng phép nhân.
Giao tiếp và hợp tác: HS trình bày cách chia theo từng lượt trước nhóm và nhận xét bài làm của bạn trong cặp đôi.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS tìm cách kiểm tra kết quả bằng hai cách khác nhau (phép nhân ngược hoặc tách số theo hàng).

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS luyện tính đủ các lượt chia, không bỏ qua số nhớ hay chữ số hạ xuống trong các bài tập.
Trách nhiệm: HS hoàn thành phần việc được giao trong nhóm trạm và chia sẻ kết quả đúng với các bạn.
Trung thực: HS tự kiểm tra kết quả bằng phép nhân và nhận xét đúng, sai trung thực khi đánh giá bài của bạn.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ kẻ sẵn cột các hàng (chục nghìn, nghìn, trăm, chục, đơn vị) để ghi từng lượt chia.
Thẻ số từ 0 đến 9 để minh hoạ các chữ số hạ xuống.
Máy chiếu hoặc bảng phụ ghi sẵn các phép tính ở hoạt động khởi động và luyện tập.
Phiếu học tập số 1, số 2 và phiếu luyện tập số 3 (in đủ cho các nhóm).
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/3/math/bai-71-chia-so-co-nam-chu-so-cho-so-co-mot-chu-so).

2. Học sinh

Bảng con, bút dạ, khăn lau.
Vở ô li, bút chì, thước kẻ.
Máy tính bảng hoặc điện thoại (nếu nhà trường có) để truy cập học liệu số NeoEdu.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Tính nhanh chia số có hai, ba chữ số

Mục tiêu

Ôn lại phép chia số có hai, ba chữ số cho số có một chữ số để chuẩn bị cho cách chia từ trái sang phải.

Nội dung

Trò chơi 'Ai nhanh hơn': GV chiếu lần lượt các phép tính $84 : 4$ , $848 : 4$ , $8 : 4$ . HS tính nhanh trên bảng con và giơ bảng.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu đúng kết quả $84 : 4 = 21$ , $848 : 4 = 212$ , $8 : 4 = 2$ và giải thích được bằng phép nhân kiểm tra, ví dụ $4 \times 21 = 84$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giới thiệu trò chơi, chiếu lần lượt các phép tính và nêu luật: cả lớp tính trên bảng con, giơ bảng khi có kết quả.
Học sinh
HS lắng nghe luật chơi, chuẩn bị bảng con và bút dạ.
Giáo viên
GV quan sát, hỏi: 'Số 84 chia 4 được bao nhiêu? Làm sao kiểm tra?'
Học sinh
HS tính và giơ bảng. Dự kiến HS trả lời: '84 chia 4 được 21 vì 4 nhân 21 bằng 84.'
Giáo viên
GV mời 2 HS nêu cách tính phép $848 : 4$ và nhận xét.
Học sinh
HS trình bày: '8 chia 4 được 2; 4 chia 4 được 1; 8 chia 4 được 2, vậy kết quả là 212.'
Giáo viên
GV khen ngợi và dẫn vào bài: 'Số có năm chữ số thì chia thế nào? Hôm nay chúng ta học cách chia từ trái sang phải.'
Học sinh
HS lắng nghe và nêu câu hỏi: 'Với số năm chữ số thì làm từng lượt như thế nào?'

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Chia số có năm chữ số từ trái sang phải

Mục tiêu

Hình thành cách chia số có năm chữ số cho số có một chữ số: chia lần lượt từ trái sang phải, mỗi lượt gồm chia, nhân, trừ rồi hạ chữ số tiếp theo.

Nội dung

Tình huống: Có 84624 quyển vở chia đều cho 4 lớp. Mỗi lớp được bao nhiêu quyển? GV hướng dẫn HS thực hiện phép $84624 : 4$ trên bảng phụ theo từng lượt, kết hợp Phiếu học tập số 1 (làm theo nhóm 4 HS).

Sản phẩm dự kiến

HS ghi được các lượt chia của $84624 : 4$ và thương $21156$ ; nêu được quy tắc chia từ trái sang phải trong Phiếu học tập số 1.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu tình huống 84624 quyển vở chia đều cho 4 lớp, ghi phép tính $84624 : 4$ lên bảng. GV phát Phiếu học tập số 1 cho nhóm 4 HS.
Học sinh
HS đọc tình huống, xác định điều đã biết (84624 quyển vở, 4 lớp) và điều cần tìm (mỗi lớp được bao nhiêu quyển).
Giáo viên
GV hướng dẫn lượt 1: 'Lấy 8 chia 4 được mấy? Viết 2 vào thương. 2 nhân 4 bằng mấy? 8 trừ 8 bằng mấy?' Lượt 2: 'Hạ chữ số 4, ta có 4 chia 4 được 1, số dư bằng mấy?' Lượt 3: 'Hạ 6: 6 chia 4 được 1 dư 2; hạ 2 được 22, 22 chia 4 được 5 dư 2; hạ 4 được 24, 24 chia 4 được 6.' Mỗi lượt GV ghi lên bảng phụ.
Dự kiến HS trả lời: lượt 1: 'Chia được 2, dư 0'; lượt 2: 'Chia được 1, dư 0'; lượt 3: 'Chia được 1 dư 2'.
Học sinh
HS làm theo các nhóm trên bảng con, ghi các lượt chia và thương, đối chiếu với bảng phụ. Dự kiến cả nhóm thống nhất được thương là 21156.
Giáo viên
GV mời 1 nhóm trình bày các lượt chia và yêu cầu nhóm khác nhận xét: 'Có lượt nào bỏ sót số nhớ hoặc hạ sai chữ số không?'
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày: 'Lượt 1 chia 8 cho 4 được 2; lượt 2 hạ 4 được 1; lượt 3 hạ 6 được 1 dư 2; lượt 4 hạ 2 được 5 dư 2; lượt 5 hạ 4 được 6. Vậy 84624 : 4 = 21156.' Nhóm khác nhận xét và bổ sung.
Giáo viên
GV chốt: 'Chia lần lượt từ trái sang phải, mỗi lượt gồm chia, nhân, trừ rồi hạ chữ số tiếp theo. Số dư ở mỗi lượt phải bé hơn số chia. Mỗi lớp được 21156 quyển vở.' GV chiếu nội dung ghi nhớ.
Học sinh
HS ghi nhớ quy tắc vào vở và trả lời: 'Mỗi lớp được 21156 quyển vở.'

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Viết 0 vào thương và kiểm tra kết quả

Mục tiêu

Giải thích được khi nào phải viết 0 vào thương và kiểm tra được kết quả phép chia bằng phép nhân.

Nội dung

GV đưa ví dụ $84012 : 4$ để HS nhận ra trường hợp chữ số hạ xuống chưa đủ chia và viết 0 vào thương: kết quả $21003$ . Sau đó cặp đôi kiểm tra kết quả bằng công thức thương × số chia = số bị chia, ghi vào Phiếu học tập số 2.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được: khi chữ số hạ xuống chưa đủ chia thì viết 0 vào thương; ghi đúng $84012 : 4 = 21003$ và kiểm tra $21003 \times 4 = 84012$ ; hoàn thành Phiếu học tập số 2.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu phép tính $84012 : 4$ và phát Phiếu học tập số 2. Nêu nhiệm vụ: 'Làm theo cặp đôi, chú ý lượt nào chưa đủ chia.'
Học sinh
HS đọc đề, nhận nhiệm vụ và chuẩn bị bảng con.
Giáo viên
GV hướng dẫn: 'Lượt 1: 8 chia 4 được 2. Lượt 2: hạ 4, 4 chia 4 được 1. Lượt 3: hạ 0, 0 chưa đủ chia 4, ta viết gì vào thương?' GV hỏi tiếp: 'Hạ 1 thì 1 có đủ chia 4 không?' Dự kiến HS trả lời: 'Không đủ, viết 0 vào thương.' 'Hạ 2 thì 12 chia 4 được mấy?' Dự kiến: '12 chia 4 được 3.'
Sau đó GV yêu cầu cặp đôi kiểm tra: 'Lấy 21003 nhân 4 xem có bằng 84012 không?'
Học sinh
HS làm theo hướng dẫn, ghi thương $21003$ và thực hiện phép nhân $21003 \times 4 = 84012$ để kiểm tra. Cặp đôi đổi bài kiểm tra chéo kết quả $84624 : 4 = 21156$ bằng phép nhân $21156 \times 4 = 84624$ .
Giáo viên
GV mời 2 cặp trình bày, hỏi: 'Vì sao phải viết 0 vào thương ở lượt chữ số 0?' Dự kiến HS trả lời: 'Vì 0 và 1 đều bé hơn 4 nên không chia được, phải viết 0 vào thương ở hàng tương ứng.'
Học sinh
Đại diện cặp đôi trình bày cách làm và cách kiểm tra. Các cặp khác nhận xét về cách viết 0 và phép nhân kiểm tra.
Giáo viên
GV chốt: 'Khi hạ một chữ số mà chưa đủ chia thì viết 0 vào thương ở hàng đó. Kiểm tra bằng thương × số chia + số dư = số bị chia; phép chia hết có số dư bằng 0.' GV nhấn mạnh dấu hiệu để tránh sai sót.
Học sinh
HS ghi vào vở: 'Viết 0 vào thương khi chưa đủ chia; kiểm tra bằng phép nhân.'

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 25 phút

Trạm luyện tập chia và kiểm tra

Mục tiêu

Thực hành chia số có năm chữ số cho số có một chữ số, kiểm tra kết quả và giải bài toán chia đều.

Nội dung

Lớp chia thành 3 nhóm, mỗi nhóm làm một trạm trong 6 phút rồi luân chuyển. Trạm 1: bài 1, 2, 3 (đặt tính và tính). Trạm 2: bài 4, 5 (chọn đáp án và điền số). Trạm 3: bài 6, 7 (giải bài toán và đúng, sai). Các bài làm trong Phiếu luyện tập số 3 hoặc trên học liệu số NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

Đề và đáp án: 1) $84624 : 4 = 21156$ (kiểm tra $21156 \times 4 = 84624$ ). 2) $84628 : 4 = 21157$ (kiểm tra $21157 \times 4 = 84628$ ). 3) $84632 : 4 = 21158$ (kiểm tra $21158 \times 4 = 84632$ ). 4) Kết quả của $84636 : 4$ là B. 21159 (kiểm tra $21159 \times 4 = 84636$ ). 5) $84640 : 4 = 21160$ . 6) Mỗi lớp được $21156$ quyển vở. 7) a) Đúng; b) Sai, vì $84628 : 4 = 21157$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia lớp thành 3 nhóm, giao Phiếu luyện tập số 3, quy định thời gian 6 phút mỗi trạm và luân chuyển theo chiều kim đồng hồ. Nhắc: 'Làm xong phải kiểm tra bằng phép nhân.'
Học sinh
HS nhận phiếu, xác định trạm của nhóm và chuẩn bị bảng con.
Giáo viên
GV quan sát, hỗ trợ các nhóm gặp khó khăn. Nhắc HS chú ý lượt có chữ số 0 hoặc số dư. Ví dụ hỏi nhóm trạm 1: ' $84632 : 4$ , sau khi hạ 3 thì 3 chia 4 được mấy?' Dự kiến HS trả lời: '3 chia 4 không được, ta phải tính tiếp với 32.'
Nhóm trạm 2 được hỏi: 'Vì sao kết quả $84636 : 4$ không phải là 21160?'
Học sinh
Các nhóm làm bài tại từng trạm, ghi đáp án vào phiếu và kiểm tra bằng phép nhân. Sau mỗi 6 phút, nhóm chuyển sang trạm mới.
Giáo viên
GV mời đại diện nhóm trạm 3 trình bày bài 6 và bài 7, yêu cầu các nhóm khác nhận xét đáp án của bài 7b. Dự kiến HS trả lời bài 7b: 'Sai, vì $84628 : 4 = 21157$ , không phải 21158.'
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày: 'Mỗi lớp được 21156 quyển vở. Ý a đúng, ý b sai vì kết quả đúng là 21157.' Các nhóm khác đối chiếu và nhận xét.
Giáo viên
GV nhận xét chung về kết quả các trạm, khen ngợi nhóm làm đúng và kiểm tra cẩn thận; chốt lỗi thường gặp là bỏ sót số dư hoặc không viết 0 vào thương.
Học sinh
HS sửa lại bài sai trong phiếu theo đáp án đúng và ghi chú lỗi cần tránh vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 10 phút

Chia đều và kiểm tra bằng cách khác

Mục tiêu

Vận dụng cách chia số có năm chữ số cho số có một chữ số vào tình huống thực tế và kiểm tra kết quả bằng cách khác.

Nội dung

Cặp đôi thực hiện bài 8: Tính $84624 : 4$ bằng cách đặt tính, rồi dùng một cách khác để kiểm tra (phép tính ngược hoặc tách số theo hàng). Gợi ý chấm theo thang 3 điểm: đặt tính đúng (1 điểm); thực hiện và ghi đúng kết quả (1 điểm); kiểm tra đúng (1 điểm).

Sản phẩm dự kiến

HS ghi đúng bài làm $84624 : 4 = 21156$ kèm cách kiểm tra bằng phép nhân $21156 \times 4 = 84624$ hoặc bằng cách tách số theo hàng; tự chấm điểm theo thang 3 điểm.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu yêu cầu bài 8 và nhắc: 'Trước khi nộp, các em phải kiểm tra bằng một cách khác với cách đã đặt tính.'
Học sinh
HS đọc đề, chọn cặp đôi và chuẩn bị vở, bảng con.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý: 'Nếu dùng phép nhân để kiểm tra, em nhân thương với số nào?' Dự kiến HS trả lời: 'Nhân thương 21156 với 4.' GV gợi ý thêm cách tách số: '84624 = 84000 + 624'.
Học sinh
Cặp đôi đặt tính, thực hiện và kiểm tra. Dự kiến HS trả lời: 'Kiểm tra: 21156 nhân 4 bằng 84624, đúng là phép chia chính xác.'
Giáo viên
GV mời 2 cặp trình bày cách kiểm tra khác nhau và đánh giá bằng thang 3 điểm. Hỏi: 'Vì sao cách kiểm tra này đảm bảo kết quả đúng?'
Học sinh
Cặp đôi trình bày và tự chấm điểm; các cặp khác nhận xét theo thang điểm.
Giáo viên
GV chốt: 'Chia số có năm chữ số cho số có một chữ số là chia lần lượt từ trái sang phải; luôn kiểm tra kết quả bằng phép nhân. GV giao bài tập về nhà.'
Học sinh
HS ghi nhận nhiệm vụ về nhà và tự đánh giá kết quả học tập của mình.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Tình huống: Có 84624 quyển vở chia đều cho 4 lớp. Mỗi lớp được bao nhiêu quyển vở?
Điền vào các ô trống trong bảng chia theo từng lượt:

Lượt 1: lấy 8 chia 4 được ..., viết ... vào thương; 8 trừ 8 bằng ...
Lượt 2: hạ 4, 4 chia 4 được ..., số dư bằng ...
Lượt 3: hạ 6, 6 chia 4 được ..., số dư bằng ...
Lượt 4: hạ 2, 22 chia 4 được ..., số dư bằng ...
Lượt 5: hạ 4, 24 chia 4 được ..., số dư bằng ...
Kết luận: $84624 : 4 = ...$ . Mỗi lớp được ... quyển vở.
Trả lời: Theo cách chia từ trái sang phải, em hãy nêu các bước của mỗi lượt chia.

Phiếu học tập số 2

Đề: Tính $84012 : 4$ .

Lượt 1: 8 chia 4 được ..., viết ... vào thương.
Lượt 2: hạ 4, 4 chia 4 được ...
Lượt 3: hạ 0, 0 chia 4 được ..., viết ... vào thương.
Lượt 4: hạ 1, 1 có đủ chia 4 không? ... Viết ... vào thương.
Lượt 5: hạ 2, 12 chia 4 được ...
Kết quả: $84012 : 4 = ...$
Kiểm tra: $... \times 4 = 84012$
Câu hỏi: Vì sao phải viết 0 vào thương ở lượt có chữ số 0 và lượt có chữ số 1?

Phiếu luyện tập số 3

Trạm 1: Đặt tính rồi tính.

$84624 : 4 = ...$
$84628 : 4 = ...$
$84632 : 4 = ...$
Kiểm tra từng kết quả bằng phép nhân.

Trạm 2: Khoanh tròn đáp án đúng và điền số.

Kết quả của $84636 : 4$ là: A. 21160; B. 21159; C. 21158
$84640 : 4 = ...$

Trạm 3: Giải toán và đúng, sai.

Có 84624 quyển vở chia đều cho 4 lớp. Mỗi lớp được bao nhiêu quyển vở?
Xét các kết quả: a) $84624 : 4 = 21156$ (Đ/S); b) $84628 : 4 = 21158$ (Đ/S). Giải thích lựa chọn của em.

Hướng dẫn về nhà

Làm lại bài 1, 2, 3 trong sách giáo khoa và kiểm tra từng kết quả bằng phép nhân.
Tính $84624 : 4$ bằng cách đặt tính, sau đó kiểm tra bằng cách tách số theo hàng (ví dụ $84624 = 84000 + 624$ ) và ghi lại cách làm vào vở.
Tự nghĩ ra một tình huống chia đều thực tế có số bị chia gồm năm chữ số và số chia là 4, viết phép tính và kiểm tra kết quả; có thể trao đổi với người thân ở nhà.
Truy cập học liệu số NeoEdu (neoedu.vn/learn/3/math/bai-71-chia-so-co-nam-chu-so-cho-so-co-mot-chu-so) để ôn lại bài giảng và làm thêm các bài tập tương tác.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.