ToánLớp 3Chủ đề 12. Cộng, trừ trong phạm vi 100000

Giáo án Bài 64. Phép trừ trong phạm vi 100000

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được cách đặt tính và thực hiện phép trừ hai số trong phạm vi 100000, đặt các chữ số cùng hàng thẳng cột.
Giải thích được cách trừ có nhớ: khi chữ số bị trừ ở hàng nào bé hơn chữ số trừ, đổi 1 đơn vị ở hàng bên trái thành 10 đơn vị của hàng đang trừ và giảm hàng đã đổi đi 1.
Vận dụng được phép tính ngược để kiểm tra kết quả phép trừ (hiệu cộng số trừ bằng số bị trừ; tổng trừ đi một số hạng bằng số hạng kia).
Vận dụng được phép trừ trong phạm vi 100000 để giải bài toán có lời văn trong tình huống thực tế.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích vì sao phải đổi 1 chục thành 10 đơn vị khi chữ số hàng đơn vị bị trừ bé hơn, và vì sao phải giảm hàng chục đi 1.
Mô hình hoá toán học: HS biểu diễn tình huống “có 70042 cây, đã trồng 25318 cây” bằng phép trừ 70042 − 25318.
Giải quyết vấn đề toán học: HS chọn cách kiểm tra kết quả và xử lí được các bài toán có lời văn trong phạm vi 100000.
Giao tiếp toán học: HS đọc, viết đúng các số đến 100000 và trình bày bài giải bằng câu trả lời đầy đủ, có đơn vị.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng bảng vị trí các hàng, bảng con, thẻ số và học liệu số NeoEdu để thực hiện và kiểm tra phép tính.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự thực hiện phép tính theo các bước đã học, tự đối chiếu kết quả với phép tính ngược và tự sửa lỗi khi phát hiện sai.
Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi trong nhóm, trình bày được cách đổi hàng và cách kiểm tra kết quả bằng lời nói hoặc bảng con.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS chọn cách kiểm tra phù hợp (phép tính ngược hoặc tách số theo hàng) và tự đặt đề toán tương tự trong tình huống gần gũi.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS thực hiện đủ các bước đặt tính và kiểm tra cho mỗi phép tính, không bỏ qua số nhớ.
Trách nhiệm: HS hoàn thành nhiệm vụ của nhóm, kiểm tra lại bài làm của bạn trước khi báo cáo.
Trung thực: HS nhận ra kết quả sai của mình qua phép tính ngược và chủ động sửa lại.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc bảng lớp ghi sẵn các phép tính mẫu, bảng vị trí các hàng (chục nghìn, nghìn, trăm, chục, đơn vị).
Thẻ số 0 đến 9 và thẻ hàng để minh hoạt đổi 1 chục thành 10 đơn vị, 1 nghìn thành 10 trăm.
Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 (in cho từng nhóm), bộ thẻ trạm luyện tập.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/3/math/bai-64-phep-tru-trong-pham-vi-100000), dùng để chiếu ví dụ và kiểm tra đáp án ở trạm luyện tập.

2. Học sinh

Bảng con, bút viết bảng, khăn lau.
Vở ghi, bút chì, thước kẻ.
Bộ thẻ số 0 đến 9 của nhóm (nếu có).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Khởi động: Ai tính nhanh hơn?

Mục tiêu

Ôn lại cách đặt tính và trừ có nhớ trong phạm vi 1000 để làm nền cho phép trừ trong phạm vi 100000.

Nội dung

GV đưa ra 4 phép trừ có nhớ trong phạm vi 1000 (ví dụ: $523 - 178$ , $642 - 259$ , $810 - 395$ , $400 - 176$ ). HS viết kết quả lên bảng con trong thời gian ngắn. Sau đó GV hỏi: “Khi nào phải đổi 1 chục thành 10 đơn vị?”

Sản phẩm dự kiến

HS trả lời đúng các phép tính và nêu được điều kiện cần đổi hàng khi chữ số bị trừ bé hơn chữ số trừ ở cùng hàng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giới thiệu trò chơi “Ai tính nhanh hơn?”, chiếu hoặc ghi 4 phép tính lên bảng và yêu cầu HS viết kết quả lên bảng con trong 1 phút.
Học sinh
HS lắng nghe luật chơi, cầm bảng con và bút viết sẵn sàng.
Giáo viên
GV bao quát, nhắc HS đặt thẳng cột các chữ số cùng hàng. Hỏi: “Trong phép $642 - 259$ , hàng nào phải đổi?”
Học sinh
HS thực hiện phép tính trên bảng con. Dự kiến HS trả lời: “Hàng đơn vị, vì 2 bé hơn 9 nên phải đổi 1 chục thành 10 đơn vị.”
Giáo viên
GV mời 2 HS giơ bảng con đúng nhanh nhất, yêu cầu cả lớp kiểm tra lại bằng cách cộng ngược.
Học sinh
HS giơ bảng con, cả lớp đối chiếu. Dự kiến kết quả: $345$ , $383$ , $415$ , $224$ .
Giáo viên
GV chốt: khi chữ số bị trừ ở một hàng bé hơn chữ số trừ thì phải đổi 1 đơn vị ở hàng bên trái. Dẫn dắt vào bài mới: “Cách làm này cũng áp dụng cho các số lớn hơn 1000, đến 100000.”
Học sinh
HS nhắc lại quy tắc đổi hàng và ghi tên bài vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Đặt tính và trừ có nhớ trong phạm vi 100000

Mục tiêu

Hình thành cách đặt tính và thực hiện phép trừ hai số trong phạm vi 100000, giải thích được việc đổi hàng và giảm hàng đã đổi đi 1.

Nội dung

GV nêu tình huống: “Vườn ươm có 70042 cây giống, đã trồng 25318 cây. Hỏi còn bao nhiêu cây chưa trồng?” GV hướng dẫn HS đặt tính $70042 - 25318$ theo cột, rồi thực hiện từ hàng đơn vị sang trái. Các nhóm 4 HS làm việc với Phiếu học tập số 1 để hoàn thành các ô còn trống, giải thích từng lần đổi hàng.

Sản phẩm dự kiến

Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1, viết được phép tính đặt đúng cột và kết quả $70042 - 25318 = 44724$ , kèm lời giải thích từng lần đổi hàng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu tình huống vườn ươm, hỏi: “Bài toán cho biết gì? Bài toán hỏi gì?” Sau đó phát Phiếu học tập số 1 cho nhóm.
Học sinh
HS đọc đề, trả lời: “Cho biết vườn có 70042 cây và đã trồng 25318 cây. Hỏi còn bao nhiêu cây chưa trồng.”
Giáo viên
GV hướng dẫn trên bảng: đặt $70042$ và $25318$ thẳng cột. Hỏi: “Hàng nào là hàng đơn vị? Hàng nào đầu tiên ta trừ?” Gợi ý: “Đơn vị $2 - 8$ không trừ được, ta làm gì?”. GV yêu cầu nhóm thảo luận các lần đổi hàng: hàng đơn vị, hàng chục, hàng trăm, hàng nghìn, hàng chục nghìn.
Học sinh
HS thảo luận trong nhóm. Dự kiến câu trả lời: “Hàng đơn vị đầu tiên. Vì $2$ bé hơn $8$ nên đổi 1 chục của 4 chục thành 10 đơn vị, hàng chục còn $3$ , đơn vị là $12 - 8 = 4$ .” “Hàng trăm $0$ không trừ được, phải đổi từ hàng nghìn, mà hàng nghìn cũng bằng $0$ nên phải đổi từ hàng chục nghìn.”
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày kết quả, yêu cầu nhóm khác nhận xét lần đổi hàng. Hỏi: “Vì sao phải giảm hàng chục nghìn đi 1?”
Học sinh
HS trình bày. Dự kiến HS trả lời: “Vì đã lấy 1 của hàng chục nghìn đổi xuống hàng nghìn, nên hàng chục nghìn còn lại $6$ .” Kết quả: $44724$ .
Giáo viên
GV chốt cách làm: đặt tính thẳng cột, trừ từ phải sang trái, đổi hàng khi cần, nhớ giảm hàng đã đổi đi 1. Chiếu bảng tổng kết và phần Ghi nhớ trên học liệu số NeoEdu.
Học sinh
HS ghi vào vở: $70042 - 25318 = 44724$ và các bước thực hiện.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 12 phút

Kiểm tra kết quả bằng phép tính ngược

Mục tiêu

Giải thích được cách kiểm tra kết quả phép trừ bằng phép tính ngược và tách số theo hàng.

Nội dung

HS làm việc theo cặp đôi. Cặp đôi kiểm tra kết quả $44724$ bằng hai cách: (1) lấy hiệu cộng số trừ: $44724 + 25318$ ; (2) lấy số bị trừ trừ đi hiệu: $70042 - 44724$ , xem có bằng số trừ $25318$ không. GV nêu thêm: “Tổng trừ đi một số hạng bằng số hạng kia.”

Sản phẩm dự kiến

Mỗi cặp đôi viết được hai phép kiểm tra đúng, khẳng định kết quả $44724$ là đúng và nêu được quy tắc của phép tính ngược.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV hỏi: “Làm xong phép trừ, làm sao biết kết quả đúng?” Giới thiệu hai cách kiểm tra và yêu cầu cặp đôi thực hiện.
Học sinh
HS suy nghĩ, trả lời dự kiến: “Phải làm lại bằng phép tính khác.”
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỗ trợ cặp còn lúng túng. Gợi ý: “Nếu $44724 + 25318$ bằng $70042$ thì phép trừ đã đúng.”
Học sinh
HS cộng $44724 + 25318 = 70042$ và trừ $70042 - 44724 = 25318$ , đối chiếu với đề bài.
Giáo viên
GV mời 1 cặp trình bày, hỏi cả lớp: “Nếu kết quả là $44726$ thì kiểm tra thế nào?”
Học sinh
HS trả lời: “Cộng $44726 + 25318 = 70044$ , khác $70042$ nên kết quả sai, phải tính lại.”
Giáo viên
GV chốt: phép trừ đúng khi hiệu cộng số trừ bằng số bị trừ. Nhắc HS luôn kiểm tra bằng phép tính ngược sau khi làm bài.
Học sinh
HS ghi vào vở quy tắc kiểm tra và tự kiểm tra lại phép tính đã làm ở hoạt động trước.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 25 phút

Luyện tập: Trạm tính toán và giải quyết vấn đề

Mục tiêu

Vận dụng cách trừ có nhớ trong phạm vi 100000 để làm các bài tập tính, chọn đáp án, đúng/sai và giải toán có lời văn.

Nội dung

Lớp chia thành 3 nhóm, luân phiên qua 3 trạm trong 7 phút mỗi trạm.
Trạm 1 (Tính): bài 1, 2, 3 (tính $70042 - 25318$ , $70043 - 25318$ , $70044 - 25318$ ).
Trạm 2 (Chọn đáp án): bài 4 và bài 5 (chọn đáp án đúng cho $70045 - 25318$ ; điền số vào $70046 - 25318 = ?$ ).
Trạm 3 (Giải toán): bài 6 (bài toán vườn ươm) và bài 7 (xét đúng/sai hai phép tính).
Bài 8 (đặt tính, kiểm tra bằng cách khác) HS làm cá nhân vào vở và đổi chéo kiểm tra theo thang 3 điểm. GV dùng học liệu số NeoEdu để chiếu đáp án sau mỗi trạm.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: bài 1: $44724$ ; bài 2: $44725$ ; bài 3: $44726$ ; bài 4: B ( $44727$ ); bài 5: $44728$ ; bài 6: $70042 - 25318 = 44724$ , đáp số $44724$ cây; bài 7: a) Đ, b) S (kết quả đúng là $44725$ ); bài 8: đặt tính đúng, thực hiện ra $44724$ , kiểm tra đúng bằng phép tính ngược hoặc tách số theo hàng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giới thiệu luật trạm, phát thẻ trạm và Phiếu học tập số 2 cho mỗi nhóm. Nhắc: “Khi làm bài 4, không được bỏ số nhớ khi đổi hàng.”
Học sinh
HS nhận thẻ trạm, đọc yêu cầu, nhóm trưởng phân công người ghi, người kiểm tra.
Giáo viên
GV quan sát các trạm, đặc biệt chú ý lỗi quên giảm hàng đã đổi đi 1. Hỏi: “Bạn đã giảm hàng chục nghìn đi 1 chưa?”
Học sinh
HS làm bài theo trạm. Dự kiến lỗi: quên giảm hàng đã đổi, dẫn đến kết quả $44734$ ở bài 1; HS sửa lỗi sau khi kiểm tra bằng phép cộng.
Giáo viên
GV mời đại diện mỗi trạm báo cáo đáp án, yêu cầu cả lớp đối chiếu. Với bài 7b, hỏi: “Vì sao phép tính $70043 - 25318 = 44726$ là sai?”
Học sinh
HS báo cáo đáp án. Dự kiến trả lời: “Vì hàng đơn vị $3 - 8$ phải đổi 1 chục, $13 - 8 = 5$ , nên kết quả là $44725$ .”
Giáo viên
GV chốt các lỗi thường gặp: quên đổi hàng, quên giảm hàng đã đổi, đọc nhầm đề. Nhắc HS: đọc kĩ điều đã biết và điều phải tìm, kiểm tra phép tính và đơn vị trước khi kết luận.
Học sinh
HS sửa bài của mình trong vở và ghi lại lỗi đã mắc để tránh lặp lại.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 13 phút

Vận dụng: Người quản lí vườn ươm

Mục tiêu

Vận dụng phép trừ trong phạm vi 100000 để giải quyết bài toán có lời văn gắn với thực tế và tự đặt được đề toán tương tự.

Nội dung

Nhóm 4 HS đóng vai “người quản lí vườn ươm”. Nhóm nhận tình huống: vườn có 85460 cây giống, đã trồng 36275 cây. Nhóm tính số cây còn lại, kiểm tra bằng phép tính ngược và ghi bài giải đầy đủ. Sau đó mỗi nhóm tự đặt một bài toán trừ có nhớ hai hàng, đổi cho nhóm khác giải.

Sản phẩm dự kiến

Bài giải đúng: $85460 - 36275 = 49185$ , đáp số $49185$ cây; có phép kiểm tra đúng ( $49185 + 36275 = 85460$ ). Mỗi nhóm có một đề toán mới và đáp án đã kiểm tra.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu tình huống vườn ươm mới, yêu cầu nhóm đọc đề, tìm điều đã biết và điều phải tìm trước khi tính.
Học sinh
HS đọc đề, trả lời: “Đã biết: 85460 cây giống, đã trồng 36275 cây. Phải tìm: số cây chưa trồng.”
Giáo viên
GV đi quanh các nhóm, gợi ý nhóm dùng phép tính ngược để kiểm tra. Hỏi: “Nếu đã trồng 36275 cây thì cộng lại phải được bao nhiêu?”
Học sinh
HS đặt tính, tính $85460 - 36275 = 49185$ , kiểm tra $49185 + 36275 = 85460$ , viết bài giải đầy đủ. Sau đó nhóm đặt đề toán và đổi cho nhóm khác.
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày bài giải và đề toán tự đặt, yêu cầu cả lớp kiểm tra đáp số.
Học sinh
HS trình bày bài giải, cả lớp nhận xét và đối chiếu kết quả $49185$ .
Giáo viên
GV khen ngợi những nhóm đặt đề rõ ràng, đúng đơn vị. Nhắc HS về nhà vận dụng phép trừ vào tình huống trong gia đình.
Học sinh
HS ghi bài giải và đề toán hay vào vở, lắng nghe nhận xét của GV.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Dùng cho hoạt động “Đặt tính và trừ có nhớ trong phạm vi 100000”.

Tình huống: Vườn ươm có 70042 cây giống, đã trồng 25318 cây. Hỏi còn bao nhiêu cây chưa trồng?

Đặt tính rồi tính: $70042 - 25318$ .
Điền vào chỗ trống:

Hàng đơn vị: $2 - 8$ không trừ được, phải đổi 1 chục thành ........ đơn vị. Hàng chục còn lại ........
Hàng trăm: $0 - 3$ không trừ được, phải đổi từ hàng nghìn. Hàng nghìn bằng $0$ nên phải đổi từ hàng ........

Kết quả: $70042 - 25318 =$ ........
Giải thích vì sao phải giảm hàng chục nghìn đi 1: ........

Phiếu học tập số 2

Dùng cho hoạt động “Trạm tính toán và giải quyết vấn đề”.

Trạm 1 (Tính): Tính $70042 - 25318$ ; $70043 - 25318$ ; $70044 - 25318$ .

Trạm 2 (Chọn đáp án): Kết quả của $70045 - 25318$ là:
A. $44728$ ; B. $44727$ ; C. $44726$ .
Điền số vào: $70046 - 25318 =$ ........

Trạm 3 (Giải toán): Có $70042$ cây giống, đã trồng $25318$ cây. Còn bao nhiêu cây chưa trồng?

Xét các kết quả: a) $70042 - 25318 = 44724$ (Đ/S); b) $70043 - 25318 = 44726$ (Đ/S).

Bài 8 (cá nhân): Tính $70042 - 25318$ bằng cách đặt tính, rồi kiểm tra bằng một cách khác.

Hướng dẫn về nhà

Thực hiện lại các phép tính trong Phiếu học tập số 1 và kiểm tra từng kết quả bằng phép tính ngược.
Làm thêm 3 phép trừ trong phạm vi 100000 có nhớ ở hai hoặc ba hàng, ví dụ $85460 - 36275$ , $60000 - 12345$ , $98765 - 43210$ , rồi kiểm tra bằng phép cộng.
Hỏi người thân một tình huống thực tế có dùng phép trừ với số lớn (ví dụ số người, số tiền, số hàng hoá), viết một bài toán và bài giải vào vở.
Truy cập học liệu số NeoEdu (neoedu.vn/learn/3/math/bai-64-phep-tru-trong-pham-vi-100000) để luyện thêm các bài tập tương tác và tự kiểm tra đáp án.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.