Giáo án Toán 3
ToánLớp 3Chủ đề 10. Cộng, trừ, nhân, chia trong phạm vi 10000

Giáo án Bài 55. Phép trừ trong phạm vi 10000

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được cách đặt tính trừ với số có bốn chữ số: các chữ số cùng hàng thẳng cột, tính từ phải sang trái.
  • Giải thích được cách trừ có đổi 1 đơn vị (hoặc 1 chục, 1 trăm) thành 10 đơn vị ở hàng đang trừ và giảm hàng đã đổi đi 1.
  • Vận dụng được phép tính ngược để kiểm tra kết quả phép trừ trong phạm vi 10000.
  • Vận dụng được phép trừ trong phạm vi 10000 để giải bài toán có lời văn về số cây đã trồng và chưa trồng.
  • Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích vì sao phải đổi 1 chục thành 10 đơn vị khi chữ số hàng đơn vị bị trừ bé hơn số trừ.
  • Giao tiếp toán học: HS đọc đúng phép tính, dùng đúng thuật ngữ “số bị trừ, số trừ, hiệu” khi trình bày.
  • Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng bảng gài hoặc thẻ chữ số để đặt tính và đổi hàng minh hoạ.
  • Giải quyết vấn đề toán học: HS đặt tính, thực hiện phép trừ và dùng phép tính ngược để kiểm tra kết quả khi giải bài toán thực tế.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự đọc kĩ ví dụ, tự đặt tính và thực hiện phép trừ, tự kiểm tra kết quả bằng phép tính ngược.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp để nêu cách đổi hàng, báo cáo kết quả và nhận xét bài làm của bạn bằng câu có đủ ý.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS chọn cách kiểm tra khác (phép tính ngược hoặc tách số theo hàng) để xác nhận kết quả.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: HS hoàn thành đủ các bài tập, tính cẩn thận từng hàng và kiểm tra lại kết quả.
  • Trách nhiệm: HS tự kiểm tra bài của mình và góp ý cho bạn trong nhóm một cách lịch sự.
  • Trung thực: HS nêu đúng kết quả mình tính được, không sửa đáp án để giống bạn.
  • Nhân ái: HS sẵn sàng giúp bạn khi bạn chưa hiểu cách đổi hàng, khích lệ bạn khi bạn làm sai.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Bảng phụ hoặc slide ghi ví dụ 6042−13276042 - 1327 và các bài tập 1 đến 8.
  • Bộ thẻ chữ số và thẻ hàng (nghìn, trăm, chục, đơn vị) để minh hoạ việc đổi hàng.
  • Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in sẵn cho mỗi nhóm).
  • Học liệu số NeoEdu, trang bài học: neoedu.vn/learn/3/math/bai-55-phep-tru-trong-pham-vi-10000 (bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác).

2. Học sinh

  • Bảng con, bút viết bảng, khăn lau.
  • Vở ghi, bút chì, thước kẻ.
  • Bộ thẻ chữ số 0 đến 9 (nếu có) để sắp xếp các chữ số theo hàng.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 4 phút

Ôn lại cách đặt tính và phép trừ không nhớ

Mục tiêu

Gợi nhớ cách đặt tính và trừ theo hàng, tạo tâm thế vào bài.

Nội dung

GV đưa ra vài phép tính đã học ở các bài trước để HS trừ nhanh trên bảng con: 857−132857 - 132, 966−243966 - 243, 4589−23764589 - 2376 (chỉ yêu cầu đặt tính đúng hàng và nêu thứ tự tính).

Sản phẩm dự kiến

HS đặt tính đúng hàng thẳng cột và nêu được cần tính từ hàng đơn vị sang hàng chục, hàng trăm, hàng nghìn.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV giơ bảng phụ có ba phép tính và nói: “Các em đặt tính rồi tính nhanh trên bảng con. Lưu ý xếp các chữ số cùng hàng thẳng cột.”

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ, lấy bảng con và bút viết bảng ra chuẩn bị.

  2. Giáo viên

    GV quan sát, nhắc HS đặt tính trước khi tính. Hỏi: “Khi đặt tính, các chữ số nào phải thẳng cột với nhau?”

    Học sinh

    HS viết và tính. Dự kiến trả lời: “Các chữ số cùng hàng thẳng cột: đơn vị dưới đơn vị, chục dưới chục, trăm dưới trăm, nghìn dưới nghìn.”

  3. Giáo viên

    GV gọi 2 HS giơ bảng và hỏi: “Bạn tính từ hàng nào trước?”

    Học sinh

    HS giơ bảng và trả lời: “Tính từ hàng đơn vị, sang hàng chục, rồi hàng trăm, hàng nghìn.”

  4. Giáo viên

    GV khen những bạn đặt tính đúng và nhận xét: “Muốn trừ đúng thì phải đặt tính đúng hàng và tính từ phải sang trái.”

    Học sinh

    HS lắng nghe và nhắc lại: “Đặt tính đúng hàng, tính từ phải sang trái.”

Hoạt động 2.1: Khám phá · 10 phút

Đặt tính và trừ có đổi hàng

Mục tiêu

HS hình thành cách trừ có đổi 1 đơn vị (chục, trăm) thành 10 đơn vị ở hàng đang trừ và giảm hàng đã đổi đi 1.

Nội dung

Cả lớp thực hiện ví dụ 6042−13276042 - 1327. GV hướng dẫn HS dùng thẻ hàng để minh hoạ việc đổi hàng, sau đó theo nhóm cặp đôi hoàn thành Phiếu học tập số 1.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được quy tắc đổi hàng khi chữ số trên bé hơn chữ số dưới và tính đúng 6042−1327=47156042 - 1327 = 4715.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV ghi 6042−13276042 - 1327 lên bảng và hỏi: “Số nào là số bị trừ, số nào là số trừ?”

    Học sinh

    HS trả lời: “6042 là số bị trừ, 1327 là số trừ.”

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn đặt tính: “Viết 6042 ở trên, 1327 ở dưới sao cho chữ số 2 thẳng cột với 7, 0 thẳng cột với 3.” Hỏi: “Hàng đơn vị có trừ được 2 cho 7 không? Vì sao?”

    Học sinh

    HS trả lời: “Không trừ được vì 2 bé hơn 7. Phải lấy 1 chục ở hàng chục đổi thành 10 đơn vị.” GV dùng thẻ hàng để HS thấy 4 chục đổi 1 chục, còn 3 chục và 12 đơn vị.

  3. Giáo viên

    GV tiếp tục hỏi: “Hàng trăm có 0 không trừ được 3, ta làm thế nào?” Sau đó GV hướng dẫn đổi 1 nghìn thành 10 trăm, rồi giảm hàng nghìn đi 1.

    Học sinh

    HS trả lời: “Đổi 1 nghìn thành 10 trăm, còn 5 nghìn và 10 trăm, lấy 10 trăm trừ 3 trăm được 7 trăm.” HS tự tính tiếp: 12 − 7 = 5, 3 − 2 = 1, 5 − 1 = 4, được 4715.

  4. Giáo viên

    GV mời 2 cặp báo cáo cách đổi hàng và đưa phép tính đúng lên bảng. Yêu cầu các cặp khác nhận xét.

    Học sinh

    Đại diện cặp nói: “Hàng đơn vị đổi 1 chục thành 10 đơn vị, 12 trừ 7 bằng 5. Hàng chục còn 3, trừ 2 bằng 1. Hàng trăm đổi 1 nghìn thành 10 trăm, được 7 trăm. Hàng nghìn còn 4. Kết quả là 4715.”

  5. Giáo viên

    GV chốt: “Khi chữ số hàng trên bé hơn hàng dưới, ta đổi 1 đơn vị ở hàng bên trái thành 10 đơn vị ở hàng đang trừ, và nhớ giảm hàng đã đổi đi 1.” GV mở trang bài học NeoEdu để HS xem lại ví dụ minh hoạ.

    Học sinh

    HS ghi quy tắc vào vở, nhắc lại theo GV và hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo cặp.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 7 phút

Kiểm tra kết quả bằng phép tính ngược

Mục tiêu

HS nắm cách kiểm tra phép trừ bằng phép cộng ngược lại và hiểu mối quan hệ giữa số bị trừ, số trừ, hiệu.

Nội dung

GV hướng dẫn kiểm tra 6042−1327=47156042 - 1327 = 4715 bằng phép tính ngược: 4715+1327=60424715 + 1327 = 6042. Nêu quy tắc: tổng trừ đi một số hạng được số hạng kia; hiệu cộng số trừ được số bị trừ.

Sản phẩm dự kiến

HS kiểm tra được kết quả phép trừ bằng phép cộng và nêu đúng quy tắc phép tính ngược.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV hỏi: “Làm xong phép trừ, làm sao để biết kết quả đúng?” Gợi ý: “Hãy thử dùng phép cộng.”

    Học sinh

    HS suy nghĩ và trả lời dự kiến: “Lấy hiệu cộng với số trừ xem có bằng số bị trừ không.”

  2. Giáo viên

    GV viết lên bảng 4715+1327=?4715 + 1327 = ? và hướng dẫn HS đặt tính cộng, nhắc “đủ 10 đơn vị thì đổi 1 chục”.

    Học sinh

    HS đặt tính và tính: 4715+1327=60424715 + 1327 = 6042, so sánh với số bị trừ 6042.

  3. Giáo viên

    GV hỏi: “Kết quả 6042 có bằng số bị trừ không? Vậy phép trừ đã đúng chưa?”

    Học sinh

    HS trả lời: “Bằng 6042, nên phép trừ 6042−1327=47156042 - 1327 = 4715 là đúng.”

  4. Giáo viên

    GV ghi quy tắc: “Tổng trừ đi một số hạng được số hạng kia. Hiệu cộng số trừ được số bị trừ.” Nhấn mạnh: kiểm tra bằng phép tính ngược giúp phát hiện sai sót khi đổi hàng.

    Học sinh

    HS ghi quy tắc vào vở và nhắc lại theo GV.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 9 phút

Luyện tập đặt tính, đổi hàng và kiểm tra

Mục tiêu

HS vận dụng cách trừ có đổi hàng để làm các bài tập trắc nghiệm, điền số, đúng sai và bài toán có lời văn.

Nội dung

HS làm Phiếu học tập số 2 theo nhóm 4: bài 1 đến 3 tính nhanh các phép trừ liên tiếp, bài 4 chọn đáp án, bài 5 điền số, bài 6 giải bài toán, bài 7 đúng sai, bài 8 đặt tính và kiểm tra bằng cách khác. GV kiểm tra nhanh bằng bảng nhóm.

Sản phẩm dự kiến

Đề và đáp án:

  • Bài 1: Tính 6042−1327=47156042 - 1327 = 4715.
  • Bài 2: Tính 6043−1327=47166043 - 1327 = 4716.
  • Bài 3: Tính 6044−1327=47176044 - 1327 = 4717.
  • Bài 4: Kết quả của 6045−13276045 - 1327 là A. 4719; B. 4718; C. 4717. Đáp án: B (4718).
  • Bài 5: 6046−1327=6046 - 1327 = điền 4719.
  • Bài 6: Có 6042 cây giống, đã trồng 1327 cây. Còn lại 6042−1327=47156042 - 1327 = 4715 cây.
  • Bài 7: a) 6042−1327=47156042 - 1327 = 4715 là Đúng; b) 6043−1327=47176043 - 1327 = 4717 là Sai (kết quả đúng là 4716).
  • Bài 8: Đặt tính và thực hiện được 4715, kiểm tra bằng phép cộng 4715+1327=60424715 + 1327 = 6042. Thang chấm: đặt tính đúng (1 điểm), thực hiện và ghi đúng kết quả (1 điểm), kiểm tra đúng (1 điểm).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát Phiếu học tập số 2 và nói: “Nhóm 4 bạn làm từng bài, bài nào khó thì thảo luận. Nhớ kiểm tra bằng phép tính ngược.”

    Học sinh

    HS nhận phiếu, phân công người đọc đề, người tính, người kiểm tra và người ghi.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, hỏi nhóm đang làm bài 4: “Vì sao không chọn đáp án 4719?” Gợi ý HS kiểm tra lại việc đổi hàng.

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Vì 6045 − 1327 = 4718, nếu chọn 4719 là bạn đã làm sai ở hàng đơn vị.”

  3. Giáo viên

    GV mời một nhóm trình bày bài 7 và bài 8. Hỏi: “Vì sao câu b là Sai?”

    Học sinh

    HS trả lời: “Vì 6043 − 1327 = 4716, không phải 4717. Phép tính ngược: 4717 + 1327 = 6044, không bằng 6043.”

  4. Giáo viên

    GV chiếu đáp án trên bảng phụ hoặc trang bài tập tương tác NeoEdu cho HS tự đối chiếu. Nhận xét chung về lỗi thường gặp: quên giảm hàng đã đổi đi 1, quên số nhớ.

    Học sinh

    HS đối chiếu đáp án, sửa lỗi trong phiếu bằng bút khác màu và ghi chú lỗi đã mắc.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 5 phút

Giải bài toán thực tế với phép trừ

Mục tiêu

HS vận dụng phép trừ trong phạm vi 10000 để giải quyết tình huống thực tế và tự kiểm tra kết quả.

Nội dung

GV nêu tình huống: “Trường em có 6042 cây giống. Lớp 3A đã trồng 1327 cây. Hỏi còn bao nhiêu cây chưa trồng?” HS nêu điều đã biết, điều phải tìm, viết phép tính, trả lời và kiểm tra bằng phép tính ngược. Bài này có thể giao về nhà để HS đặt thêm một tình huống tương tự với số liệu của gia đình hoặc trường học.

Sản phẩm dự kiến

HS viết đúng câu trả lời: “Còn lại 4715 cây chưa trồng.” Có phép tính 6042−1327=47156042 - 1327 = 4715 và phép kiểm tra 4715+1327=60424715 + 1327 = 6042.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc đề và hỏi: “Bài toán cho biết gì? Bài toán hỏi gì?”

    Học sinh

    HS trả lời: “Cho biết có 6042 cây giống, đã trồng 1327 cây. Hỏi còn bao nhiêu cây chưa trồng.”

  2. Giáo viên

    GV hỏi: “Muốn tìm số cây chưa trồng ta làm phép tính gì?” Yêu cầu HS viết phép tính và đặt tính trên bảng con.

    Học sinh

    HS trả lời: “Phép trừ 6042−13276042 - 1327.” HS đặt tính và tính ra 4715.

  3. Giáo viên

    GV gọi 2 HS đọc câu trả lời đầy đủ và yêu cầu kiểm tra bằng phép tính ngược.

    Học sinh

    HS đọc: “Số cây chưa trồng là 4715 cây.” HS kiểm tra: 4715+1327=60424715 + 1327 = 6042, đúng.

  4. Giáo viên

    GV chốt: “Bài toán về ‘còn lại’ thường dùng phép trừ. Sau khi làm xong, nên kiểm tra lại bằng phép tính ngược.” GV giao bài tập về nhà.

    Học sinh

    HS ghi vào vở câu trả lời có đơn vị “cây”, lắng nghe và nhận bài về nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đặt tính rồi tính: 6042−13276042 - 1327.
Trả lời các câu hỏi:

  • Hàng đơn vị: 2 có trừ được 7 không? Vì sao?
  • Ta đổi 1 chục ở hàng chục thành mấy đơn vị? Hàng chục còn lại bao nhiêu chục?
  • Hàng trăm: 0 có trừ được 3 không? Ta đổi 1 nghìn thành mấy trăm?
  • Hàng nghìn sau khi đổi còn bao nhiêu nghìn?
    Điền kết quả: 6042−1327=6042 - 1327 = ..........
    Ghi quy tắc đổi hàng bằng một câu của em: ...........

Phiếu học tập số 2

Bài 1. Tính: 6042−1327=6042 - 1327 = ..........
Bài 2. Tính: 6043−1327=6043 - 1327 = ..........
Bài 3. Tính: 6044−1327=6044 - 1327 = ..........
Bài 4. Kết quả của 6045−13276045 - 1327 là:
A. 4719 B. 4718 C. 4717
Bài 5. Điền số vào chỗ chấm: 6046−1327=6046 - 1327 = ..........
Bài 6. Có 6042 cây giống, đã trồng 1327 cây. Còn bao nhiêu cây chưa trồng?
Bài 7. Đúng ghi Đ, sai ghi S:
a) 6042−1327=47156042 - 1327 = 4715 ..........
b) 6043−1327=47176043 - 1327 = 4717 ..........
Bài 8. Đặt tính rồi tính 6042−13276042 - 1327. Kiểm tra kết quả bằng một cách khác (phép tính ngược hoặc tách số theo hàng).

Hướng dẫn về nhà

  • Làm lại bài tập 1 đến 3 trong Phiếu học tập số 2 và kiểm tra từng kết quả bằng phép tính ngược.
  • Vào trang NeoEdu bài 55 (neoedu.vn/learn/3/math/bai-55-phep-tru-trong-pham-vi-10000) xem lại ví dụ và làm bài tập tương tác.
  • Hỏi người thân một con số thực tế (ví dụ số học sinh, số quyển sách, số tiền), đặt một bài toán trừ trong phạm vi 10000 rồi giải và kiểm tra bằng phép tính ngược. Ghi kết quả vào vở.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.