ToánLớp 3Chủ đề 9. Chu vi, diện tích một số hình phẳng

Giáo án Bài 53. Luyện tập chung

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được cách tính chu vi tam giác, tứ giác, hình chữ nhật và hình vuông bằng cách cộng độ dài các cạnh hoặc áp dụng công thức.
Nêu được cách tính diện tích hình chữ nhật và hình vuông bằng công thức chiều dài × chiều rộng và cạnh × cạnh, đơn vị là xăng-ti-mét vuông.
Giải thích được sự khác nhau giữa chu vi (đường bao quanh hình, đơn vị cm) và diện tích (phần mặt trong hình, đơn vị cm²).
Vận dụng được cách tính chu vi và diện tích để giải các bài toán đơn giản liên quan đến hình đã học.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao chu vi dùng cộng độ dài các cạnh còn diện tích dùng phép nhân các kích thước của hình chữ nhật, hình vuông.
Mô hình hoá toán học: HS chuyển tình huống dây rào, viền khung, mặt ô vuông thành bài toán chu vi hoặc diện tích và chọn phép tính phù hợp.
Giải quyết vấn đề toán học: HS kiểm tra kết quả bằng cách đếm ô vuông, đổi đơn vị về cùng loại và so sánh với đáp án đã cho.
Giao tiếp toán học: HS dùng đúng thuật ngữ chu vi, diện tích, đơn vị cm, cm² khi nêu kết quả và giải thích cách làm.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng thước kẻ, ô vuông 1 cm cắt sẵn và bảng con để đo, phủ ô và kiểm tra kết quả.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự ôn lại công thức, tự làm bài tập độc lập và tự kiểm tra kết quả bằng phép tính ngược hoặc đếm ô vuông.
Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi trong nhóm để hệ thống hoá kiến thức, trình bày lập luận cách làm và nhận xét bài của bạn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS xác định điều đã biết, điều cần tìm, chọn đúng công thức và vận dụng vào tình huống thực tế trong bài Apply.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực làm đủ 10 bài tập trong thời gian quy định và hoàn thành bài tập về nhà.
Trách nhiệm: HS hoàn thành phần việc được giao trong nhóm, kiểm tra kĩ bài của mình trước khi nộp.
Trung thực: HS tự đối chiếu đáp án, ghi đúng kết quả đo đếm và thừa nhận khi làm sai để sửa.
Nhân ái: HS sẵn sàng giúp bạn yếu hơn trong nhóm khi giải thích cách tính chu vi và diện tích.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc bảng trình chiếu ghi công thức chu vi, diện tích và ba hình minh hoạ (tam giác, tứ giác, hình chữ nhật có 2 hàng × 4 ô).
Bộ thẻ đề bài 1 đến 10 đã cắt sẵn, phiếu học tập số 1 đã in cho mỗi nhóm.
Một tấm bìa hình chữ nhật dài 9 cm, rộng 5 cm để minh hoạ phần Apply.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học bài 53 (neoedu.vn/learn/3/math/bai-53-luyen-tap-chung), phần bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác để chiếu và cho HS kiểm tra nhanh.

2. Học sinh

Vở ghi, bút chì, thước kẻ có vạch cm.
Bảng con và bút dạ.
Ô vuông cạnh 1 cm cắt bằng giấy (khoảng 10 ô mỗi nhóm) để phủ hình.
Phiếu học tập số 1 và bút màu.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 3 phút

Ai nhanh hơn? Nhận biết hình và đơn vị

Mục tiêu

Gợi nhớ nhanh các hình đã học và đơn vị dùng để đo chu vi, diện tích.

Nội dung

GV đưa ra ba hình trên bảng: tam giác có cạnh 3 cm, 4 cm, 5 cm; hình vuông có cạnh 2 cm; hình có 6 ô vuông 1 cm². HS giơ bảng con ghi tên hình và đơn vị phù hợp để đo.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu đúng: tam giác và hình vuông đo chu vi bằng cm; hình ô vuông đo diện tích bằng cm².

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV treo ba hình lên bảng và nói: “Các em hãy nhìn nhanh, viết lên bảng con tên hình và đơn vị dùng để đo.”
Học sinh
HS quan sát hình, suy nghĩ ngắn trong khoảng 10 giây.
Giáo viên
GV hỏi: “Hình thứ nhất tính chu vi hay diện tích? Đơn vị là gì?”
Học sinh
HS giơ bảng con. Dự kiến: “Tam giác, tính chu vi, đơn vị cm.”
Giáo viên
GV chốt: chu vi tính bằng cm, diện tích tính bằng cm²; GV nêu mục tiêu bài luyện tập chung.
Học sinh
HS nhắc lại đơn vị đo chu vi và diện tích.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 6 phút

Hệ thống hoá cách tính chu vi

Mục tiêu

HS nhắc lại và hệ thống hoá cách tính chu vi tam giác, tứ giác, hình chữ nhật và hình vuông.

Nội dung

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi nhóm điền phần chu vi trong Phiếu học tập số 1. Nhóm trao đổi và thống nhất công thức, sau đó đại diện trình bày với hình minh hoạ tam giác 3 cm, 4 cm, 5 cm và hình chữ nhật dài 7 cm, rộng 3 cm.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 phần chu vi được điền đầy đủ: tam giác là cộng 3 cạnh; tứ giác là cộng 4 cạnh; hình chữ nhật là (dài + rộng) × 2; hình vuông là cạnh × 4. Ví dụ: chữ nhật 7 cm, 3 cm có chu vi (7 + 3) × 2 = 20 cm.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 1, yêu cầu nhóm điền phần chu vi theo kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi thành viên viết một công thức vào ô của mình, sau đó thống nhất ở giữa. Hỏi: “Vì sao muốn tính chu vi hình chữ nhật ta cộng dài với rộng rồi nhân 2?”
Học sinh
HS nhận phiếu, mỗi bạn ghi công thức vào một ô, cả nhóm thảo luận. Dự kiến HS trả lời: “Vì chu vi là tổng 4 cạnh, mà có 2 cạnh dài và 2 cạnh rộng nên cộng một cặp rồi nhân 2.”
Giáo viên
GV đi quan sát các nhóm, hỏi: “Hình vuông cạnh 6 cm có chu vi bao nhiêu? Nhóm em tính thế nào?”
Học sinh
HS tính 6 × 4 = 24 (cm) và giải thích: “Hình vuông có 4 cạnh bằng nhau nên lấy cạnh nhân 4.”
Giáo viên
GV mời 1 đến 2 nhóm trình bày, các nhóm khác nhận xét và bổ sung.
Học sinh
Đại diện nhóm đọc công thức và ví dụ chữ nhật 7 cm, 3 cm có chu vi 20 cm; nhóm khác nhận xét.
Giáo viên
GV chốt công thức chu vi trên bảng phụ và nhấn mạnh: chu vi là đường bao quanh hình, tính bằng đơn vị cm.
Học sinh
HS ghi công thức đã chốt vào vở.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 6 phút

Hệ thống hoá cách tính diện tích

Mục tiêu

HS nhắc lại cách đo và tính diện tích hình bằng ô vuông và công thức; phân biệt được chu vi với diện tích.

Nội dung

GV dùng ô vuông cắt sẵn phủ kín một hình chữ nhật có 2 hàng, mỗi hàng 4 ô 1 cm². HS đếm ô, rồi so sánh với phép tính 4 × 2. Sau đó HS điền tiếp phần diện tích trong Phiếu học tập số 1 và trả lời câu hỏi phân biệt chu vi với diện tích.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 phần diện tích được điền đầy đủ: diện tích hình chữ nhật = chiều dài × chiều rộng; diện tích hình vuông = cạnh × cạnh; đơn vị là cm². Hình 2 hàng × 4 ô có diện tích 8 cm². HS nêu được: chu vi là đường bao, diện tích là phần mặt trong hình.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phủ hình chữ nhật bằng 8 ô vuông 1 cm² và hỏi: “Hình này có bao nhiêu ô? Mỗi ô có diện tích bao nhiêu?”
Học sinh
HS đếm 8 ô, mỗi ô 1 cm², cả hình có diện tích 8 cm².
Giáo viên
GV hỏi: “Nếu không đếm ô, làm sao tính nhanh được diện tích? Hình dài 4 cm, rộng 2 cm có diện tích bao nhiêu?”
Học sinh
HS trả lời: 4 × 2 = 8 (cm²). Dự kiến HS nêu: “Có 2 hàng, mỗi hàng 4 ô, nên 4 × 2.”
Giáo viên
GV đặt câu hỏi phân biệt: “Hình chữ nhật dài 7 cm, rộng 3 cm: chu vi tính bằng gì, diện tích tính bằng gì?”
Học sinh
HS trả lời: chu vi là (7 + 3) × 2 = 20 cm, đo đường bao; diện tích là 7 × 3 = 21 cm², đo phần mặt trong.
Giáo viên
GV chốt: một ô vuông cạnh 1 cm có diện tích 1 cm²; các độ dài phải cùng đơn vị trước khi nhân.
Học sinh
HS hoàn thành phần diện tích trong phiếu và kiểm tra chéo với bạn bên cạnh.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 6 phút

Tiếp sức tính chu vi

Mục tiêu

HS vận dụng công thức tính chu vi để giải các bài tập 1, 4, 7, 10 nhanh và đúng.

Nội dung

Trò chơi tiếp sức theo nhóm: mỗi nhóm có 4 bạn, lần lượt từng bạn lên bảng giải một bài. Đề bài: (1) Tam giác có ba cạnh 3 cm, 4 cm, 5 cm; chu vi bao nhiêu? (4) Tứ giác có các cạnh 4 cm, 5 cm, 6 cm, 7 cm; chu vi bao nhiêu? (7) Chữ nhật dài 8 cm, rộng 3 cm; chu vi bao nhiêu? (10) Hình vuông cạnh 9 cm; chu vi bao nhiêu? Đáp án: bài 1 là 12 cm (3 + 4 + 5 = 12); bài 4 là 22 cm (4 + 5 + 6 + 7 = 22); bài 7 là 22 cm ((8 + 3) × 2 = 22); bài 10 là 36 cm (9 × 4 = 36).

Sản phẩm dự kiến

Đáp án đúng: bài 1: 12 cm; bài 4: 22 cm; bài 7: 22 cm; bài 10: 36 cm. HS ghi đúng đơn vị cm và nêu được cách làm cho từng bài.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu hoặc viết bốn đề bài lên bảng, hướng dẫn luật chơi: mỗi bạn giải một bài rồi chuyền phấn cho bạn tiếp theo. Nhắc: “Ghi rõ đơn vị cm.”
Học sinh
HS nghe luật chơi, xác định thứ tự lên bảng trong nhóm.
Giáo viên
GV quan sát, nhắc HS kiểm tra lại phép cộng khi tính tứ giác hoặc tam giác. Hỏi: “Vì sao bài 7 có thể làm bằng hai cách?”
Học sinh
HS làm bài: bài 1 là 3 + 4 + 5 = 12 cm; bài 7 có thể làm (8 + 3) × 2 = 22 cm hoặc 8 + 3 + 8 + 3 = 22 cm, HS nhận ra hai cách cho cùng kết quả.
Giáo viên
GV mời một nhóm đọc kết quả, cả lớp đối chiếu với đáp án trên bảng tương tác NeoEdu.
Học sinh
HS đọc đáp án, tự chấm bài của nhóm mình.
Giáo viên
GV nhận xét, nhấn mạnh lỗi thường gặp là quên đơn vị hoặc quên cạnh của tứ giác.
Học sinh
HS sửa lại bài sai (nếu có) trong vở.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 6 phút

Đếm ô và tính diện tích

Mục tiêu

HS vận dụng cách đếm ô và công thức diện tích để giải các bài 2, 3, 5, 6, 8, 9.

Nội dung

HS làm việc cặp đôi: một bạn đọc đề, một bạn ghép ô vuông 1 cm² để kiểm tra, sau đó đổi vai. Đề bài: (2) Hình gồm 7 ô vuông, mỗi ô 1 cm²; diện tích bao nhiêu? (3) Chữ nhật dài 8 cm, rộng 3 cm; diện tích bao nhiêu? (5) Hình có 3 hàng, mỗi hàng 4 ô 1 cm²; diện tích bao nhiêu? (6) Hình vuông cạnh 6 cm; diện tích bao nhiêu? (8) Ô vuông có diện tích 1 cm² có cạnh: A. 1 cm; B. 2 cm; C. 4 cm. (9) Chữ nhật dài 9 cm, rộng 5 cm; diện tích bao nhiêu? Đáp án: bài 2: 7 cm²; bài 3: 24 cm²; bài 5: 12 cm²; bài 6: 36 cm²; bài 8: A; bài 9: 45 cm².

Sản phẩm dự kiến

Đáp án đúng: bài 2: 7 cm²; bài 3: 24 cm²; bài 5: 12 cm²; bài 6: 36 cm²; bài 8: đáp án A (ô vuông 1 cm² có cạnh 1 cm); bài 9: 45 cm². HS ghi đúng đơn vị cm².

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV hướng dẫn cặp đôi đổi vai: một bạn đọc đề và nêu cách làm, bạn còn lại kiểm tra bằng cách đếm ô hoặc đối chiếu công thức. Nhắc: “Nhớ đơn vị là cm².”
Học sinh
HS chia cặp, nhận bộ ô vuông 1 cm và đề bài.
Giáo viên
GV hỏi bài 8: “Vì sao đáp án là A?” và bài 5: “Vì sao 4 × 3 chứ không phải 4 + 3?”
Học sinh
HS trả lời: bài 8, ô vuông diện tích 1 cm² có cạnh 1 cm; bài 5, có 3 hàng, mỗi hàng 4 ô nên diện tích là 4 × 3 = 12 cm².
Giáo viên
GV mời 2 cặp báo cáo kết quả, các cặp khác đối chiếu.
Học sinh
HS đọc đáp án: 7 cm², 24 cm², 12 cm², 36 cm², A, 45 cm².
Giáo viên
GV nhấn mạnh: đếm ô hoặc dùng công thức đều cho cùng kết quả; diện tích không có đơn vị cm mà phải là cm².
Học sinh
HS sửa lỗi đơn vị nếu có và ghi nhớ quy tắc.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 8 phút

Viền khung ảnh và phủ bìa

Mục tiêu

HS vận dụng chu vi và diện tích để giải quyết tình huống thực tế: viền khung bằng ruy băng và phủ bìa bằng ô vuông.

Nội dung

Tình huống: Lan có một tấm bìa hình chữ nhật dài 9 cm, rộng 5 cm. Bạn muốn viền quanh tấm bìa một đường ruy băng và dán giấy màu phủ kín mặt bìa bằng các ô vuông 1 cm². Hỏi: (a) Cần bao nhiêu xăng-ti-mét ruy băng? (b) Mặt bìa có diện tích bao nhiêu xăng-ti-mét vuông? Bạn Minh giải: (a) (9 + 5) × 2 = 28 cm; (b) 9 × 5 = 45 cm². GV yêu cầu HS giải thích vì sao câu (a) dùng chu vi, câu (b) dùng diện tích.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (a) 28 cm ruy băng; (b) 45 cm² giấy màu. HS giải thích được: viền quanh là đường bao nên tính chu vi; phủ kín mặt bìa là phần mặt trong nên tính diện tích.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đặt tấm bìa lên bàn mẫu, đọc tình huống và hỏi: “Viền ruy băng là tính đường bao hay phần mặt trong?”
Học sinh
HS suy nghĩ, trả lời: viền ruy băng là đường bao nên tính chu vi.
Giáo viên
GV yêu cầu HS làm cá nhân vào vở, sau đó trao đổi với bạn cùng bàn để kiểm tra. Hỏi: “Làm sao kiểm tra lại kết quả 45 cm²?”
Học sinh
HS tính (9 + 5) × 2 = 28 cm và 9 × 5 = 45 cm²; trả lời kiểm tra bằng cách đếm ô hoặc tính ngược 45 : 9 = 5.
Giáo viên
GV mời 2 HS trình bày lời giải, nhận xét về cách dùng từ ‘đường bao’ và ‘mặt trong’.
Học sinh
HS đọc lời giải, giải thích: 28 cm là độ dài đường bao; 45 cm² là số ô vuông 1 cm² phủ kín mặt bìa.
Giáo viên
GV khen ngợi, chốt: chu vi cho biết đường bao, diện tích cho biết phần mặt trong; cần chọn đúng đại lượng trước khi tính.
Học sinh
HS ghi nhớ và nêu lại một tình huống thực tế khác (ví dụ dây rào quanh vườn, lát gạch mặt sân).

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhóm: ............ Thành viên: ............

Phần A. Chu vi

Tam giác có ba cạnh a, b, c: chu vi = .............
Tứ giác có bốn cạnh: chu vi = .............
Hình chữ nhật dài a, rộng b: chu vi = .............
Hình vuông cạnh a: chu vi = .............
Ví dụ: hình chữ nhật dài 7 cm, rộng 3 cm có chu vi = .............

Phần B. Diện tích

Hình chữ nhật dài a, rộng b: diện tích = .............
Hình vuông cạnh a: diện tích = .............
Một ô vuông cạnh 1 cm có diện tích = ............. (đơn vị)
Hình gồm 2 hàng, mỗi hàng 4 ô 1 cm²: diện tích = ............. (đơn vị)

Phần C. So sánh

Chu vi là ........................................................
Diện tích là ........................................................
Bạn nhớ: đơn vị chu vi là ............., đơn vị diện tích là .............

Phần D. Tự kiểm tra

Đã đổi các độ dài về cùng đơn vị trước khi tính chưa? [ ] Rồi [ ] Chưa
Đáp án có ghi đúng đơn vị không? [ ] Đúng [ ] Chưa

Hướng dẫn về nhà

Em hãy lấy một cuốn vở, một quyển sách hoặc một tấm thẻ hình chữ nhật trong nhà, dùng thước đo chiều dài và chiều rộng (làm tròn đến cm).
Tính chu vi và diện tích của vật đó theo công thức đã học, ghi rõ đơn vị cm cho chu vi và cm² cho diện tích.
Kiểm tra lại kết quả bằng cách đếm ô vuông trên giấy kẻ ô li hoặc đối chiếu với bài làm của bạn cùng bàn.
Làm thêm 2 bài tập trong trang bài học bài 53 của NeoEdu (neoedu.vn/learn/3/math/bai-53-luyen-tap-chung) và ghi lại đáp án vào vở.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.