ToánLớp 3Chủ đề 9. Chu vi, diện tích một số hình phẳng

Giáo án Bài 52. Diện tích hình chữ nhật, diện tích hình vuông

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được quy tắc tính diện tích hình chữ nhật: diện tích bằng chiều dài nhân chiều rộng, cùng đơn vị đo.
Nêu được quy tắc tính diện tích hình vuông: diện tích bằng cạnh nhân cạnh.
Giải thích được vì sao diện tích tính bằng xăng-ti-mét vuông ( $\mathrm{cm}^2$ ) khi các cạnh đo bằng xăng-ti-mét, và đổi đơn vị trước khi nhân khi các cạnh khác đơn vị.
Vận dụng được công thức để tính diện tích hình chữ nhật, hình vuông trong bài tập và tình huống thực tế đơn giản.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích công thức diện tích hình chữ nhật xuất phát từ số hàng và số ô vuông trên hình.
Mô hình hoá toán học: HS chuyển tình huống thực tế (mặt bàn, tờ giấy, hình ghép) thành phép nhân hai kích thước.
Giải quyết vấn đề toán học: HS đọc đề, xác định điều đã biết và điều phải tìm, tính được diện tích phần còn lại khi cắt bỏ một hình.
Giao tiếp toán học: HS nêu đúng đơn vị $\mathrm{cm}^2$ khi trả lời và phân biệt được chu vi với diện tích.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS dùng thước để đo độ dài cạnh và dùng ô vuông $1\ \mathrm{cm}^2$ để đếm, kiểm tra diện tích.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đếm ô vuông, tự kiểm tra lại kết quả nhân và đơn vị đo trước khi kết luận.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc theo cặp, trình bày được cách tính diện tích bằng câu nói đầy đủ có đơn vị đo.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS chọn được cách tính phù hợp với dữ liệu đề bài, biết chuyển đổi dm sang cm khi cần.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực đo, đếm ô vuông và hoàn thành đủ các bài tập trong phiếu.
Trách nhiệm: HS thực hiện đúng nhiệm vụ của nhóm và kiểm tra lại bài làm của mình, bạn mình.
Trung thực: HS nêu đúng kết quả đo và đếm, không ghi đáp số khi chưa kiểm tra.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ vẽ sẵn hình chữ nhật dài 4 cm, rộng 2 cm chia thành các ô vuông $1\ \mathrm{cm}^2$ (2 hàng, mỗi hàng 4 ô).
Bộ hình chữ nhật và hình vuông bằng bìa màu có ghi kích thước (4 cm × 2 cm, 3 cm × 3 cm, 5 cm × 5 cm).
Thước thẳng có vạch cm, phấn màu, bảng phụ ghi đề các bài tập luyện tập.
Máy chiếu hoặc máy tính bảng để mở học liệu số NeoEdu: trang bài học (neoedu.vn/learn/3/math/bai-52-dien-tich-hinh-chu-nhat-dien-tich-hinh-vuong) với bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác.
Phiếu học tập số 1 và số 2 (in đủ cho từng cặp).

2. Học sinh

Sách Toán 3, vở ghi, bút chì, bút màu.
Thước kẻ có vạch cm.
Mảnh bìa hoặc giấy kẻ ô vuông cạnh $1\ \mathrm{cm}$ để đếm ô.
Phiếu học tập số 1 và số 2 (làm theo cặp đôi).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Đố vui phép nhân và đơn vị đo

Mục tiêu

Ôn lại phép nhân trong bảng và đơn vị đo độ dài xăng-ti-mét, tạo tâm thế vào bài.

Nội dung

Trò chơi “Tiếp sức phép nhân”: lớp chia thành 2 đội, mỗi đội cử lần lượt từng bạn lên bảng viết kết quả phép nhân GV đọc, kèm đơn vị đo nếu có. Các câu đố gồm: 3 × 4, 5 × 5, 6 × 2, 4 × 4; và câu hỏi: “1 dm bằng bao nhiêu cm?”.

Sản phẩm dự kiến

HS đọc đúng kết quả các phép nhân và nêu được $1\ \mathrm{dm} = 10\ \mathrm{cm}$ ; đội thắng cuộc được khen ngợi.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia lớp thành 2 đội, phổ biến luật chơi: mỗi lượt một bạn lên bảng, viết kết quả rồi chuyển phấn cho bạn tiếp theo. GV hỏi: “Các em đã biết cách tính diện tích hình nào rồi?”
Học sinh
HS lắng nghe luật chơi, chuẩn bị tinh thần thi đua. Trả lời dự kiến: “Dạ, em đã học tính chu vi hình chữ nhật, hình vuông ạ.”
Giáo viên
GV đọc lần lượt các phép tính: 3 × 4; 5 × 5; 6 × 2; 4 × 4. Sau đó hỏi: “1 dm bằng bao nhiêu cm?”
Học sinh
Đại diện mỗi đội lên bảng viết kết quả. Dự kiến: 12; 25; 12; 16. Trả lời: “1 dm bằng 10 cm ạ.”
Giáo viên
GV nhận xét, tuyên dương đội thắng. Dẫn vào bài: “Hôm nay chúng ta học cách tính diện tích, tức là phần mặt trong của hình.”
Học sinh
HS lắng nghe, nhắc lại tên bài: “Diện tích hình chữ nhật, diện tích hình vuông”.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 10 phút

Khám phá diện tích hình chữ nhật

Mục tiêu

HS giải thích được công thức diện tích hình chữ nhật bằng cách đếm số ô vuông $1\ \mathrm{cm}^2$ rồi rút ra phép nhân.

Nội dung

Nhóm cặp đôi quan sát hình chữ nhật dài 4 cm, rộng 2 cm gồm 2 hàng, mỗi hàng 4 ô $1\ \mathrm{cm}^2$ . Các cặp đếm số ô, viết phép nhân, hoàn thành Phiếu học tập số 1. GV mở trang bài học NeoEdu để đối chiếu phần khám phá của sách số.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được: hình chữ nhật dài 4 cm, rộng 2 cm có 8 ô vuông $1\ \mathrm{cm}^2$ , diện tích $4 \times 2 = 8\ (\mathrm{cm}^2)$ ; rút ra quy tắc “chiều dài × chiều rộng”. Hoàn thành Phiếu học tập số 1.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV treo bảng phụ hình chữ nhật dài 4 cm, rộng 2 cm đã chia ô vuông. Nêu câu hỏi: “Hình này có bao nhiêu ô vuông $1\ \mathrm{cm}^2$ ? Làm sao đếm nhanh mà không phải đếm từng ô?”
Học sinh
HS quan sát, đếm thử. Trả lời dự kiến: “Có 2 hàng, mỗi hàng 4 ô nên có 8 ô ạ.”
Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 1, yêu cầu cặp đôi thảo luận: “Số hàng và số ô trong mỗi hàng liên quan thế nào đến chiều dài và chiều rộng?”. GV đi quan sát, gợi ý các cặp chưa rõ.
Học sinh
Các cặp đếm số ô, điền bảng vào phiếu, thảo luận. Dự kiến: “Chiều dài 4 cm là số ô trong một hàng, chiều rộng 2 cm là số hàng, nên lấy 4 × 2 = 8 ô.”
Giáo viên
GV mời 2 cặp báo cáo, các cặp khác nhận xét. GV mở trang bài học NeoEdu, cho HS xem phần minh hoạ để đối chiếu.
Học sinh
Đại diện cặp trình bày: “Hình có 8 ô vuông $1\ \mathrm{cm}^2$ , diện tích là 4 × 2 = 8 $\mathrm{cm}^2$ .” Các cặp khác bổ sung.
Giáo viên
GV chốt: “Diện tích hình chữ nhật bằng chiều dài nhân chiều rộng, cùng đơn vị đo. Chu vi là đường bao, còn diện tích là phần mặt trong.” GV ghi công thức lên bảng.
Học sinh
HS ghi vở công thức và phân biệt chu vi với diện tích.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 7 phút

Diện tích hình vuông và đổi đơn vị

Mục tiêu

HS nêu được công thức diện tích hình vuông và biết đổi đơn vị trước khi nhân khi các cạnh khác đơn vị.

Nội dung

Từ hình chữ nhật có hai cạnh bằng nhau, HS nhận ra hình vuông là trường hợp đặc biệt. Cặp đôi tính diện tích hình vuông cạnh 3 cm và một hình chữ nhật dài 1 dm, rộng 4 cm (đổi 1 dm = 10 cm). Hoàn thành Phiếu học tập số 2.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được: diện tích hình vuông = cạnh × cạnh; hình vuông cạnh 3 cm có diện tích $3 \times 3 = 9\ (\mathrm{cm}^2)$ ; hình chữ nhật 1 dm × 4 cm có diện tích $10 \times 4 = 40\ (\mathrm{cm}^2)$ . Hoàn thành Phiếu học tập số 2.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV hỏi: “Hình vuông có gì đặc biệt so với hình chữ nhật?”. Sau đó nêu câu hỏi: “Nếu chữ nhật dài 1 dm, rộng 4 cm thì phải làm gì trước khi nhân?”
Học sinh
HS suy nghĩ. Trả lời dự kiến: “Hình vuông có 4 cạnh bằng nhau ạ.” “Phải đổi 1 dm thành 10 cm rồi mới nhân ạ.”
Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2, yêu cầu cặp đôi làm hai câu. Nhắc: “Đơn vị diện tích luôn là $\mathrm{cm}^2$ khi cạnh đo bằng cm.”
Học sinh
Cặp đôi làm bài: 3 × 3 = 9 ( $\mathrm{cm}^2$ ); 10 × 4 = 40 ( $\mathrm{cm}^2$ ). Cả hai bạn kiểm tra lẫn nhau.
Giáo viên
GV chốt: “Diện tích hình vuông bằng cạnh nhân cạnh. Các độ dài phải cùng đơn vị trước khi nhân; cạnh tính cm thì diện tích tính $\mathrm{cm}^2$ .”
Học sinh
HS ghi vở công thức, nhắc lại quy tắc đổi đơn vị.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 8 phút

Luyện tập tính diện tích

Mục tiêu

HS vận dụng công thức để giải các bài tập về hình chữ nhật, hình vuông và bài toán hình ghép.

Nội dung

Làm việc cá nhân rồi đổi chéo kiểm tra với bạn bên cạnh. Bài 1: chữ nhật dài 8 cm, rộng 3 cm. Bài 2: hình vuông cạnh 6 cm. Bài 3: chữ nhật dài 9 cm, rộng 5 cm. Bài 4: chữ nhật dài 1 dm, rộng 4 cm. Bài 5: hình vuông cạnh 5 cm, điền chu vi và diện tích. Bài 6: đúng hay sai. Bài 7: tờ giấy chữ nhật 8 cm × 6 cm cắt bỏ hình vuông cạnh 3 cm.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: Bài 1: $8 \times 3 = 24\ (\mathrm{cm}^2)$ . Bài 2: $6 \times 6 = 36\ (\mathrm{cm}^2)$ . Bài 3: $9 \times 5 = 45\ (\mathrm{cm}^2)$ . Bài 4: $10 \times 4 = 40\ (\mathrm{cm}^2)$ . Bài 5: chu vi 20 cm, diện tích 25 $\mathrm{cm}^2$ . Bài 6: a) Đúng; b) Sai (16 đúng nhưng đơn vị phải là $\mathrm{cm}^2$ ). Bài 7: $48 - 9 = 39\ (\mathrm{cm}^2)$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV treo bảng phụ ghi đề bài 1 đến 7, nêu yêu cầu: “Làm bài cá nhân trong 5 phút, sau đó đổi vở kiểm tra với bạn bên cạnh.”
Học sinh
HS đọc đề, xác định dữ liệu đã cho và yêu cầu tìm.
Giáo viên
GV quan sát, hỗ trợ HS yếu. Gợi ý với bài 7: “Diện tích tờ giấy trừ diện tích phần bị cắt.”
Học sinh
HS làm bài, thường gặp lỗi quên đơn vị $\mathrm{cm}^2$ hoặc nhầm chu vi với diện tích.
Giáo viên
GV mời HS đọc đáp án bài 5, bài 6 và bài 7. Hỏi: “Vì sao bài 6b bị sai?”
Học sinh
HS trả lời: “Vì diện tích phải có đơn vị $\mathrm{cm}^2$ , không phải cm ạ.”
Giáo viên
GV nhận xét, chốt lỗi thường gặp: nhầm chu vi với diện tích, quên đổi đơn vị, quên đơn vị $\mathrm{cm}^2$ .
Học sinh
HS sửa lại bài làm sai (nếu có) trong vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 5 phút

Đo và tính diện tích đồ vật quanh em

Mục tiêu

HS áp dụng công thức vào đồ vật thật trong lớp học, biết đo bằng thước và tính diện tích hình chữ nhật.

Nội dung

Mỗi cặp đo chiều dài và chiều rộng một đồ vật hình chữ nhật (quyển Toán, mặt bìa vở, mặt bảng con) bằng thước cm, tính diện tích và ghi kết quả. Về nhà: ghép hai hình vuông cạnh 3 cm thành hình chữ nhật, tính diện tích theo hai cách và kiểm tra cùng đáp số 18 $\mathrm{cm}^2$ .

Sản phẩm dự kiến

Mỗi cặp ghi được số đo và diện tích của một đồ vật thật, có đơn vị $\mathrm{cm}^2$ . Bài về nhà: hình ghép có diện tích $18\ \mathrm{cm}^2$ , tính theo hai cách: $9 \times 2 = 18$ và $6 \times 3 = 18$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu nhiệm vụ: “Tìm một đồ vật hình chữ nhật trong lớp, đo chiều dài và chiều rộng bằng thước cm rồi tính diện tích.”
Học sinh
Các cặp chọn đồ vật, chuẩn bị thước.
Giáo viên
GV theo dõi cách đo, nhắc HS đặt thước sát mép và đọc vạch chính xác.
Học sinh
HS đo, ghi số đo. Dự kiến: quyển Toán dài 20 cm, rộng 15 cm, nên diện tích $20 \times 15 = 300\ (\mathrm{cm}^2)$ (nếu số đo khác, HS tự tính theo số liệu của mình).
Giáo viên
GV hỏi: “Vì sao diện tích phải ghi là $\mathrm{cm}^2$ ?”. GV chốt và giao bài về nhà.
Học sinh
HS trả lời: “Vì các cạnh đo bằng cm nên diện tích tính bằng cm vuông ạ.” HS ghi bài về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Hình chữ nhật gồm các ô vuông $1\ \mathrm{cm}^2$ như hình trên bảng phụ.

Câu 1: Hình có bao nhiêu hàng? Mỗi hàng có bao nhiêu ô vuông?
Câu 2: Chiều dài của hình là bao nhiêu cm? Chiều rộng là bao nhiêu cm?
Câu 3: Điền vào chỗ trống: Diện tích hình chữ nhật là ....... × ....... = ....... ( $\mathrm{cm}^2$ ).
Câu 4: Chu vi và diện tích của hình khác nhau thế nào? Hãy nêu ngắn gọn bằng lời của em.

Phiếu học tập số 2

Câu 1: Hình vuông cạnh 3 cm có diện tích là bao nhiêu? Viết phép tính và đơn vị.
Câu 2: Hình chữ nhật dài 1 dm, rộng 4 cm. Hãy đổi 1 dm thành cm rồi tính diện tích.
Câu 3: Vì sao phải đổi đơn vị trước khi nhân? Nêu ý kiến của em.

Hướng dẫn về nhà

Làm lại bài 1 đến bài 4 trong Sách Toán 3, bài 52; ghi rõ đơn vị $\mathrm{cm}^2$ trong đáp số.
Chọn một đồ vật hình chữ nhật hoặc hình vuông ở nhà (bìa sách, mặt bàn, khung ảnh), đo kích thước bằng thước cm, tính diện tích và ghi vào vở.
Ghép hai hình vuông cạnh 3 cm thành hình chữ nhật, tính diện tích theo hai cách (9 × 2 và 6 × 3) để kiểm tra kết quả cùng bằng 18 $\mathrm{cm}^2$ .
Ôn lại công thức: diện tích hình chữ nhật = chiều dài × chiều rộng; diện tích hình vuông = cạnh × cạnh. Có thể xem thêm bài giảng trên trang NeoEdu bài 52 để ôn tập.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.