ToánLớp 3Chủ đề 1. Ôn tập và bổ sung

Giáo án Bài 3. Tìm thành phần trong phép cộng, phép trừ

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được quy tắc tìm số hạng chưa biết: muốn tìm số hạng chưa biết, lấy tổng trừ số hạng đã biết.
Nêu được quy tắc tìm số bị trừ và số trừ chưa biết trong phép trừ.
Vận dụng được quy tắc để tìm thành phần chưa biết và kiểm tra kết quả bằng cách thay số vừa tìm vào phép tính ban đầu.
Giải thích được vì sao không phải lúc nào thấy phép trừ cũng dùng phép cộng để tính.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao muốn tìm số hạng thì lấy tổng trừ số hạng kia, dựa trên mối quan hệ giữa phép cộng và phép trừ.
Mô hình hoá toán học: HS chuyển được tình huống kho gạo thành phép tính tìm thành phần chưa biết.
Giải quyết vấn đề toán học: HS nhận ra và sửa được lỗi dùng sai phép tính khi tìm số bị trừ.
Giao tiếp toán học: HS dùng đúng các thuật ngữ số hạng, số bị trừ, số trừ, hiệu, tổng khi nói và viết.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS chủ động đọc đề, xác định thành phần chưa biết và tự kiểm tra kết quả bằng phép tính ngược.
Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi trong nhóm, nêu được cách làm và giải thích lí do chọn phép tính ngược.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS tìm được cách tính phù hợp với từng dạng bài và phát hiện lỗi sai khi giải bài toán tìm thành phần.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực luyện tập bảng con, hoàn thành đủ các bài tập trong thời gian quy định.
Trách nhiệm: HS kiểm tra lại kết quả bằng phép tính ngược trước khi kết luận.
Trung thực: HS thừa nhận lỗi sai của bản thân và của bạn khi được chỉ ra, không sợ sửa bài.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Máy chiếu hoặc bảng phụ ghi sẵn các đề bài và sơ đồ đoạn thẳng.
Bộ thẻ số từ 0 đến 9 và bộ thẻ dấu “?”, dấu “+”, dấu “−”, dấu “=” để tổ chức trò chơi khởi động.
Que tính hoặc hình vẽ mô hình đoạn thẳng minh hoạ tổng và các số hạng.
Phiếu học tập số 1 đã in cho mỗi nhóm.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học “Bài 3. Tìm thành phần trong phép cộng, phép trừ” (neoedu.vn/learn/3/math/bai-3-tim-thanh-phan-trong-phep-cong-phep-tru), dùng phần bài giảng và bài tập tương tác để kiểm tra nhanh.

2. Học sinh

Bảng con, bút dạ, khăn lau.
Que tính hoặc bộ đồ dùng học toán (nếu có).
Vở ô li, bút chì, thước kẻ.
Thiết bị kết nối NeoEdu hoặc sách giáo khoa Toán 3 (nếu có).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 4 phút

Đố bạn số nào?

Mục tiêu

Ôn lại mối quan hệ giữa phép cộng và phép trừ, tạo tâm thế học bài mới.

Nội dung

GV dùng thẻ số và thẻ dấu, gắn lên bảng các phép tính còn thiếu như “ $?+20=35$ ”, “ $50-?=30$ ”. HS giơ bảng con ghi kết quả nhanh.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được đáp án đúng cho các phép tính khuyết và nhận ra có thể dùng phép tính ngược để tìm số còn thiếu.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nói: “Cô đố các con tìm số bị che trong phép tính. Ai nhanh và đúng sẽ được cổ vũ.” GV gắn lần lượt các phép tính $?+20=35$ , $50-?=30$ lên bảng.
Học sinh
HS lắng nghe, suy nghĩ và chuẩn bị bảng con.
Giáo viên
GV yêu cầu cả lớp viết đáp án vào bảng con, giơ lên khi có hiệu lệnh. GV hỏi thêm: “Con đã làm phép tính nào để tìm số bị che?”
Học sinh
HS viết đáp án: $35-20=15$ ; $50-30=20$ . Dự kiến HS trả lời: “Con lấy 35 trừ 20” và “Con lấy 50 trừ 30.”
Giáo viên
GV khen những bạn làm đúng và dẫn vào bài: “Để tìm số còn thiếu, ta đã dùng phép tính ngược. Hôm nay chúng ta học cách làm này một cách đầy đủ hơn.”
Học sinh
HS lắng nghe và nhắc lại tên bài học “Tìm thành phần trong phép cộng, phép trừ”.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 9 phút

Tìm số hạng chưa biết

Mục tiêu

HS hình thành quy tắc tìm số hạng chưa biết trong phép cộng bằng cách dùng que tính và sơ đồ đoạn thẳng.

Nội dung

Hoạt động theo nhóm 4, kĩ thuật khăn trải bàn. GV đưa ví dụ $?+125=382$ . Nhóm dùng que tính hoặc sơ đồ đoạn thẳng để biểu diễn tổng 382, một số hạng 125 và số hạng chưa biết. Các nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1, phần A.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được quy tắc: muốn tìm số hạng chưa biết, lấy tổng trừ đi số hạng đã biết, tức là $382-125=257$ . HS thử lại: $257+125=382$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu đề: “Có một số cộng với 125 được 382. Số đó là bao nhiêu?” GV phát Phiếu học tập số 1 và yêu cầu các nhóm vẽ sơ đồ đoạn thẳng biểu diễn đề bài.
Học sinh
HS đọc đề, xác định cái đã biết (tổng 382, số hạng 125) và cái cần tìm (số hạng chưa biết), rồi vẽ sơ đồ.
Giáo viên
GV đi quan sát các nhóm, hỏi gợi mở: “Phần đoạn thẳng nào là phần chưa biết? Muốn biết phần đó dài bao nhiêu thì cần làm gì với tổng?”
Học sinh
Các nhóm thảo luận. Dự kiến HS trả lời: “Phần chưa biết là phần còn lại khi bớt 125 khỏi 382. Ta lấy 382 trừ 125 bằng 257.” Nhóm dùng que tính để kiểm tra: $257+125=382$ .
Giáo viên
GV mời 1–2 nhóm trình bày. GV hỏi: “Vì sao chúng ta lấy tổng trừ số hạng đã biết?”
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày. Dự kiến HS trả lời: “Vì tổng gồm hai số hạng, bớt đi một số hạng đã biết thì còn lại số hạng kia.”
Giáo viên
GV chốt: “Muốn tìm số hạng chưa biết, lấy tổng trừ số hạng đã biết.” GV ghi quy tắc lên bảng và cho HS đọc lại cả lớp.
Học sinh
HS ghi quy tắc vào vở và đọc theo GV.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 9 phút

Tìm số bị trừ và số trừ chưa biết

Mục tiêu

HS hình thành quy tắc tìm số bị trừ và số trừ chưa biết; biết gọi đúng tên thành phần cần tìm và kiểm tra kết quả.

Nội dung

Hoạt động theo nhóm, dùng phương pháp mảnh ghép. Mỗi nhóm nhận một trong hai đề: (a) $?-146=253$ ; (b) $700-?=385$ . Sau đó các nhóm đổi chéo để kiểm tra và chia sẻ. Các nhóm ghi vào Phiếu học tập số 1, phần B.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được: muốn tìm số bị trừ, lấy hiệu cộng số trừ; muốn tìm số trừ, lấy số bị trừ trừ hiệu. HS tính được $253+146=399$ và $700-385=315$ , kiểm tra lại bằng phép tính ban đầu.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu đề (a) và đề (b) cho các nhóm. GV hỏi: “Trong đề này, số nào là số bị trừ? Số nào là số trừ? Số nào là hiệu?”
Học sinh
HS xác định thành phần: đề (a) số bị trừ chưa biết, số trừ 146, hiệu 253; đề (b) số bị trừ 700, số trừ chưa biết, hiệu 385.
Giáo viên
GV hướng dẫn các nhóm làm mảnh ghép: nhóm chuyên gia lập luận cách tính, rồi chia sẻ với nhóm đổi chéo. GV nhắc: “Các con phải gọi đúng tên thành phần còn thiếu trước khi chọn phép tính.”
Học sinh
HS thảo luận. Dự kiến HS trả lời: đề (a) “Số bị trừ bằng hiệu cộng số trừ, $253+146=399$ ”; đề (b) “Số trừ bằng số bị trừ trừ hiệu, $700-385=315$ .” HS thử lại: $399-146=253$ và $700-315=385$ .
Giáo viên
GV mời đại diện nhóm (a) và nhóm (b) trình bày. GV hỏi: “Vì sao khi tìm số bị trừ ta lại dùng phép cộng, còn tìm số trừ thì dùng phép trừ?”
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày. Dự kiến HS trả lời: “Vì số bị trừ bớt đi số trừ thì được hiệu, nên muốn tìm lại số bị trừ ta phải cộng hiệu với số trừ.”
Giáo viên
GV chốt hai quy tắc: “Muốn tìm số bị trừ, lấy hiệu cộng số trừ. Muốn tìm số trừ, lấy số bị trừ trừ hiệu.” GV nhấn mạnh: “Không phải cứ thấy phép trừ là dùng phép cộng; phải xem thành phần nào đang thiếu.”
Học sinh
HS ghi quy tắc vào vở, nhắc lại hai quy tắc và cách kiểm tra bằng phép tính ban đầu.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 9 phút

Ai nhanh và đúng hơn?

Mục tiêu

Luyện tập áp dụng quy tắc tìm thành phần chưa biết; phát hiện và sửa lỗi dùng sai phép tính.

Nội dung

Hoạt động cá nhân kết hợp cả lớp, dùng bảng con. GV chiếu từng đề. Riêng bài 6 là trắc nghiệm. Bài 8 là sửa lỗi của một bạn. Đề bài tập lấy từ bài đã cho: (1) $?+125=382$ ; (2) $234+?=600$ ; (3) $?-152=247$ ; (4) $700-?=385$ ; (5) $361-{?}=218$ , biết $218+143=361$ ; (6) Muốn tìm số trừ chưa biết ta làm thế nào: A. Hiệu cộng số bị trừ; B. Số bị trừ trừ hiệu; C. Hiệu trừ số bị trừ; (8) Bạn giải $?-120=250$ bằng $250-120$ , hãy sửa lại và kiểm tra.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (1) 257; (2) 366; (3) 399; (4) 315; (5) 143; (6) B, vì trong $a-b=c$ thì $b=a-c$ . (8) Sửa lại: $250+120=370$ ; kiểm tra $370-120=250$ . Tiêu chí chấm: nhận ra số bị trừ (1 điểm); tính đúng 370 (1 điểm); kiểm tra đúng (1 điểm).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nói: “Cô sẽ đưa từng đề. Các con viết đáp án vào bảng con, nhớ gọi tên thành phần còn thiếu trước khi tính.”
Học sinh
HS lắng nghe, chuẩn bị bảng con và bút dạ.
Giáo viên
GV chiếu lần lượt bài 1 đến bài 5, cho HS giơ bảng con. Với bài 6, GV yêu cầu HS giơ chữ cái đáp án. Với bài 8, GV hỏi: “Bạn đã làm sai ở đâu? Ta nên làm thế nào?”
Học sinh
HS viết và giơ bảng: 257, 366, 399, 315, 143, B. Dự kiến HS trả lời bài 8: “Bạn dùng phép trừ nhưng số đó là số bị trừ, phải lấy $250+120=370$ .”
Giáo viên
GV yêu cầu một HS kiểm tra lại đáp án bài 3 bằng phép tính ngược. GV hỏi cả lớp: “Bạn nào thấy đáp án của bạn khác với đáp án của mình? Vì sao?”
Học sinh
HS kiểm tra: $399-152=247$ . HS nêu lí do sai hoặc đúng của mình khi có khác biệt.
Giáo viên
GV nhận xét và khen những bạn làm đúng nhanh. GV nhắc: “Sau khi tìm được số, luôn thay vào phép tính ban đầu để kiểm tra.”
Học sinh
HS ghi nhớ quy trình: gọi tên thành phần, chọn phép tính ngược, tính và kiểm tra.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 4 phút

Kho gạo của bác Nam

Mục tiêu

Vận dụng quy tắc tìm thành phần chưa biết vào tình huống thực tế, rèn kĩ năng mô hình hoá và đặt câu hỏi.

Nội dung

GV đưa tình huống: “Một kho có 540 kg gạo sau khi nhận thêm 125 kg. Lúc đầu kho có bao nhiêu ki-lô-gam gạo?” HS đọc đề, xác định số đã biết, số cần tìm, chọn phép tính và trả lời. Về nhà, HS tự đặt một bài toán tương tự từ thực tế gia đình.

Sản phẩm dự kiến

HS giải đúng: lúc đầu kho có $540-125=415$ (kg) gạo, kiểm tra $415+125=540$ . HS nêu được một tình huống thực tế có dạng tìm thành phần chưa biết.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc đề và hỏi: “Đề cho biết gì? Đề yêu cầu tìm gì? Đây là phép cộng hay phép trừ đang thiếu thành phần nào?”
Học sinh
HS lắng nghe, xác định: đã biết tổng sau khi nhận thêm là 540 kg và số gạo thêm 125 kg; cần tìm số gạo lúc đầu (số hạng chưa biết).
Giáo viên
GV mời 2 HS lên bảng hoặc làm vào bảng con, yêu cầu viết lời giải đầy đủ có đơn vị.
Học sinh
HS làm bài. Dự kiến lời giải: “Lúc đầu kho có số gạo là $540-125=415$ (kg).” Đáp số: 415 kg.
Giáo viên
GV hỏi: “Vì sao ta lấy 540 trừ 125 mà không lấy 540 cộng 125?”
Học sinh
HS trả lời. Dự kiến: “Vì 540 kg là kết quả sau khi thêm 125 kg, nên muốn biết lúc đầu thì phải bớt đi 125 kg.”
Giáo viên
GV nhận xét và giao nhiệm vụ về nhà: “Hãy đặt một đề toán thực tế có dạng tìm số hạng hoặc số trừ, rồi giải và kiểm tra lại.”
Học sinh
HS ghi nhiệm vụ vào vở và nhắc lại quy trình giải bài toán tìm thành phần.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhóm: …… Thành viên: ……
A. Tìm số hạng chưa biết

Đề: $?+125=382$
Vẽ sơ đồ đoạn thẳng biểu diễn đề bài.
Số hạng chưa biết là: ……
Phép tính: ……
Thử lại: ……
B. Tìm số bị trừ và số trừ chưa biết
Đề (a): $?-146=253$ $? - 146 = 253$
- Số bị trừ chưa biết là: ……
- Phép tính: ……
- Thử lại: ……
Đề (b): $700-?=385$ $700 - ? = 385$
- Số trừ chưa biết là: ……
- Phép tính: ……
- Thử lại: ……
  C. Kết luận của nhóm
Muốn tìm số hạng chưa biết, ta lấy: ……
Muốn tìm số bị trừ, ta lấy: ……
Muốn tìm số trừ, ta lấy: ……

Hướng dẫn về nhà

Làm bài tập 2, 3, 4 trong sách Toán 3 (trang bài 3) vào vở; ghi rõ phép tính và kết quả thử lại.
Đặt một bài toán thực tế trong gia đình có dạng tìm số hạng hoặc số trừ (ví dụ: số tiền, số kẹo, số ki-lô-gam), giải và kiểm tra lại bằng phép tính ngược.
Có thể luyện tập thêm trên trang bài học NeoEdu: neoedu.vn/learn/3/math/bai-3-tim-thanh-phan-trong-phep-cong-phep-tru.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.