ToánLớp 3Chủ đề 4. Phép nhân, phép chia trong phạm vi 100

Giáo án Bài 26. Chia số có hai chữ số cho số có một chữ số

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được các bước chia số có hai chữ số cho số có một chữ số: chia, nhân, trừ rồi hạ chữ số tiếp theo, thực hiện lần lượt từ trái sang phải.
Giải thích được vì sao số dư ở mỗi lượt phải bé hơn số chia và khi nào phải viết 0 vào thương.
Thực hiện đúng phép chia số có hai chữ số cho số có một chữ số (ví dụ: $84 : 3$ , $87 : 3$ , $90 : 3$ , $93 : 3$ , $96 : 3$ ).
Kiểm tra được kết quả phép chia bằng phép nhân: thương $\times$ số chia $+$ số dư $=$ số bị chia.
Vận dụng được phép chia để giải bài toán chia đều trong thực tế (ví dụ: $84$ quyển vở chia đều cho $3$ lớp).
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao chữ số hàng chục được chia trước, vì sao phải hạ thêm chữ số và khi nào viết 0 vào thương.
Mô hình hoá toán học: HS chuyển tình huống chia đều vở cho các lớp thành phép chia $84 : 3$ và trình bày đáp số kèm đơn vị.
Giải quyết vấn đề toán học: HS lựa chọn và thực hiện cách kiểm tra kết quả (phép nhân ngược hoặc tách số theo hàng) khi làm bài.
Giao tiếp toán học: HS nêu đúng các bước tính, dùng đúng thuật ngữ “số bị chia, số chia, thương, số dư” khi trình bày trước lớp.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đặt tính, thực hiện phép chia theo từng bước và tự kiểm tra kết quả bằng phép nhân trước khi kết luận.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm 4, giải thích cho bạn từng lượt chia, nhận xét kết quả của nhóm khác bằng câu nói đầy đủ, rõ ràng.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS đọc kĩ điều đã biết và điều phải tìm trong bài toán thực tế, chọn cách chia phù hợp và đề xuất cách kiểm tra khác.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực làm đủ các bài tập, kiên trì kiểm tra lại kết quả.
Trách nhiệm: HS hoàn thành đúng phần việc của nhóm, nghiêm túc tham gia trò chơi và luyện tập.
Trung thực: HS thừa nhận kết quả sai khi kiểm tra lại bằng phép nhân và sửa lại đúng.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc slide ghi ví dụ $84 : 3$ và các bài tập 1–7.
Bộ thẻ phép tính (thẻ ghi $3 \times 9$ , $27 : 3$ , $3 \times 3$ , $9 : 3$ ,…) dùng cho trò chơi khởi động.
Que tính hoặc hình vẽ mô tả 8 bó chục và 4 que rời để minh hoạ việc chia hàng chục trước.
Phiếu học tập số 1, bút dạ, thẻ đáp án Đ/S cho các trạm.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học “Bài 26. Chia số có hai chữ số cho số có một chữ số” (neoedu.vn/learn/3/math/bai-26-chia-so-co-hai-chu-so-cho-so-co-mot-chu-so) gồm bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác, dùng ở hoạt động Luyện tập.

2. Học sinh

SGK Toán 3, vở ghi, bút chì, bút màu.
Bảng con, bút viết bảng, khăn lau.
Que tính hoặc bó chục và que rời (nếu có) để thao tác chia.
Phiếu học tập số 1 (do GV phát trong hoạt động Khám phá).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Ai nhanh hơn: ôn bảng nhân, chia

Mục tiêu

Ôn lại bảng nhân 3 và phép chia cho 3 để HS sẵn sàng cho phép chia số có hai chữ số.

Nội dung

Trò chơi “Truyền thẻ”: GV giơ thẻ phép tính nhẩm như $3 \times 9$ , $27 : 3$ , $3 \times 4$ , $24 : 3$ , $3 \times 7$ , $21 : 3$ . HS xướng kết quả nhanh bằng bảng con.

Sản phẩm dự kiến

HS nhẩm đúng các phép tính: $3 \times 9 = 27$ ; $27 : 3 = 9$ ; $3 \times 4 = 12$ ; $24 : 3 = 8$ ; $3 \times 7 = 21$ ; $21 : 3 = 7$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giới thiệu luật chơi: mỗi HS (hoặc mỗi tổ) giơ bảng con ghi kết quả nhanh nhất khi GV đưa thẻ.
Học sinh
HS lắng nghe luật chơi, chuẩn bị bảng con và bút viết bảng.
Giáo viên
GV lần lượt đưa thẻ $3 \times 9$ , $27 : 3$ , $3 \times 4$ , $24 : 3$ , $3 \times 7$ , $21 : 3$ và quan sát tốc độ, độ đúng.
Học sinh
HS nhẩm và ghi kết quả lên bảng con, giơ lên khi có đáp án.
Giáo viên
GV hỏi: “Vì sao $27 : 3 = 9$ ?”
Học sinh
Dự kiến HS trả lời: “Vì $9 \times 3 = 27$ nên $27 : 3 = 9$ .”
Giáo viên
GV khen nhóm nhanh và đúng, dẫn vào bài: “Hôm nay ta sẽ chia số có hai chữ số cho số có một chữ số.”
Học sinh
HS lắng nghe và nhắc lại tên bài học.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Cách chia số có hai chữ số cho số có một chữ số

Mục tiêu

HS nắm được quy trình chia từ trái sang phải qua ví dụ $84 : 3$ và điền được Phiếu học tập số 1.

Nội dung

Làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 1, sử dụng bó chục và que rời để chia $84 : 3$ : chia 8 chục cho 3, nhân, trừ, hạ 4, rồi chia tiếp đến khi hết số bị chia.

Sản phẩm dự kiến

HS hoàn thành Phiếu học tập số 1 và nêu được: $84 : 3 = 28$ ; các bước: $8 : 3 = 2$ (dư 2); $2 \times 3 = 6$ ; $8 - 6 = 2$ ; hạ 4 được $24$ ; $24 : 3 = 8$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu bài toán: “Có $84$ que tính, chia đều cho $3$ nhóm. Mỗi nhóm được bao nhiêu que tính?” GV phát Phiếu học tập số 1 và đồ dùng cho nhóm.
Học sinh
HS đọc đề, xác định điều đã biết ( $84$ que tính, $3$ nhóm) và điều phải tìm (số que mỗi nhóm).
Giáo viên
GV hướng dẫn: chia 8 chục cho 3 nhóm trước; hỏi “Mỗi nhóm được mấy chục? Còn dư mấy chục?”, sau đó đổi số chục dư thành đơn vị và hạ 4.
Học sinh
HS thao tác bó chục, que rời; dự kiến HS trả lời: “Mỗi nhóm được 2 chục, dư 2 chục; đổi 2 chục thành 20 que, cộng 4 que thành 24 que, chia 24 que cho 3 nhóm được 8 que.”
Giáo viên
GV yêu cầu nhóm trưởng báo cáo cách đặt tính và các bước ghi trong Phiếu học tập số 1; hỏi: “Vì sao phải chia hàng chục trước?”
Học sinh
Dự kiến HS trả lời: “Vì chia theo thứ tự từ hàng cao xuống hàng thấp, số dư ở hàng chục sẽ thành đơn vị để chia tiếp.”
Giáo viên
GV chốt: “Chia số có nhiều chữ số cho số có một chữ số: chia lần lượt từ trái sang phải, mỗi lượt gồm chia, nhân, trừ rồi hạ chữ số tiếp theo; số dư luôn bé hơn số chia.” GV ghi $84 : 3 = 28$ lên bảng.
Học sinh
HS ghi bài vào vở, nhắc lại quy trình ba lượt chia-nhân-trừ-hạ.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 10 phút

Kiểm tra kết quả và viết 0 vào thương

Mục tiêu

HS biết kiểm tra kết quả bằng phép nhân và biết khi nào viết 0 vào thương qua ví dụ $90 : 3$ .

Nội dung

Thực hiện $90 : 3$ theo quy trình: 9 chia 3 được 3; hạ 0, $0 : 3 = 0$ nên viết 0 vào thương. Kiểm tra: $30 \times 3 = 90$ , số dư bằng 0 nên phép chia hết.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được $90 : 3 = 30$ ; giải thích được vì sao viết 0 ở hàng đơn vị của thương; kiểm tra đúng bằng $30 \times 3 = 90$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết $90 : 3$ lên bảng và hỏi: “Khi hạ chữ số 0, ta có số nào để chia? Số đó có đủ chia cho 3 không?”
Học sinh
HS suy nghĩ, nêu ý kiến cá nhân.
Giáo viên
GV làm mẫu từng lượt, nhấn mạnh: “ $0 : 3 = 0$ nên ta viết 0 vào thương ở hàng đơn vị.” Sau đó GV hướng dẫn kiểm tra: thương $\times$ số chia $+$ số dư $=$ số bị chia.
Học sinh
HS theo dõi, làm vào bảng con và đọc lại phép kiểm tra: “ $30 \times 3 = 90$ , $90 + 0 = 90$ .”
Giáo viên
GV hỏi: “Nếu viết thiếu số 0 thì thương là bao nhiêu? Làm sao để biết mình đúng?”
Học sinh
Dự kiến HS trả lời: “Thiếu số 0 thì thương là 3, không đúng vì $3 \times 3 = 9 \ne 90$ ; kiểm tra bằng phép nhân để phát hiện lỗi.”
Giáo viên
GV chốt: “Khi hạ chữ số mà chưa đủ chia, ta viết 0 vào thương ở hàng tương ứng. Luôn kiểm tra bằng phép nhân.”
Học sinh
HS ghi vào vở: Ghi nhớ về số 0 trong thương và cách kiểm tra.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 25 phút

Luyện tập theo trạm

Mục tiêu

Vận dụng quy trình chia và cách kiểm tra để làm các bài tập 1–5, 7 và trình bày kết quả.

Nội dung

Chia lớp thành 3 trạm, mỗi nhóm luân phiên qua các trạm (mỗi trạm khoảng 7 phút):
Trạm 1: Tính $84 : 3$ , $87 : 3$ , $90 : 3$ và kiểm tra bằng phép nhân.
Trạm 2: Chọn đáp án đúng của $93 : 3$ (A. 32; B. 31; C. 30); điền số vào ô trống $96 : 3 = \square$ .
Trạm 3: Xét các kết quả: a) $84 : 3 = 28$ ; b) $87 : 3 = 30$ ; đánh dấu Đ hoặc S và sửa lại ý sai. Trên máy tính bảng/màn hình, HS có thể làm các bài tương tác trên trang NeoEdu để kiểm tra đáp án.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: $84 : 3 = 28$ (kiểm tra $28 \times 3 = 84$ ); $87 : 3 = 29$ (kiểm tra $29 \times 3 = 87$ ); $90 : 3 = 30$ (kiểm tra $30 \times 3 = 90$ ); $93 : 3 = 31$ , chọn B; $96 : 3 = 32$ ; a) Đ; b) S, vì $87 : 3 = 29$ , không phải 30.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia lớp thành 3 nhóm lớn, giao phiếu nhiệm vụ cho từng trạm và nêu luật: đọc kĩ đề, làm xong phải kiểm tra bằng phép nhân.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, xác định trạm xuất phát và cách ghi kết quả.
Giáo viên
GV quan sát, hỗ trợ các nhóm; nhắc: “Đừng quên kiểm tra; nếu sai ở hàng nào, hãy tìm lại lượt chia đó.”
Học sinh
HS làm bài, luân chuyển theo trạm; trạm 2 dự kiến HS chọn B vì $31 \times 3 = 93$ , còn A và C không thoả mãn phép kiểm tra.
Giáo viên
GV mời đại diện mỗi trạm trình bày một bài; cả lớp nhận xét. GV hỏi: “Vì sao ý b) bị sai?”
Học sinh
Dự kiến HS trả lời: “Vì $30 \times 3 = 90$ khác $87$ ; đúng là $87 : 3 = 29$ vì $29 \times 3 = 87$ .”
Giáo viên
GV chốt đáp án và nhấn mạnh: “Kết quả đúng phải được kiểm tra bằng phép nhân ngược lại.”
Học sinh
HS sửa lỗi sai vào vở, đánh dấu bài đã kiểm tra đúng.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Chia vở đều cho các lớp

Mục tiêu

Vận dụng phép chia số có hai chữ số cho số có một chữ số để giải bài toán thực tế và trình bày lời giải có đơn vị.

Nội dung

Bài toán: Có 84 quyển vở chia đều cho 3 lớp. Mỗi lớp được bao nhiêu quyển vở? Nhóm HS đóng vai “Ban quản lí thư viện”: một bạn đọc đề, một bạn đặt tính, một bạn kiểm tra bằng phép nhân, một bạn báo cáo trước lớp. Sau đó đặt tính và thực hiện $84 : 3$ bằng cách khác để kiểm tra (tách số theo hàng: $84 = 60 + 24$ ).

Sản phẩm dự kiến

Lời giải: $84 : 3 = 28$ ; Đáp số: 28 quyển vở. Kiểm tra: $28 \times 3 = 84$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu tình huống và yêu cầu nhóm phân vai, trình bày đầy đủ: đáp số có đơn vị “quyển vở”.
Học sinh
HS phân vai, đọc đề và xác định điều đã biết, điều phải tìm.
Giáo viên
GV đi kiểm tra các nhóm, gợi ý cách kiểm tra khác: “Thử tách $84 = 60 + 24$ , chia từng phần cho 3 rồi cộng lại.”
Học sinh
HS thực hiện: $60 : 3 = 20$ ; $24 : 3 = 8$ ; $20 + 8 = 28$ ; kiểm tra $28 \times 3 = 84$ .
Giáo viên
GV mời nhóm báo cáo và hỏi: “Vì sao đáp số là 28 quyển vở chứ không phải 28?”
Học sinh
Dự kiến HS trả lời: “Vì 28 là số quyển vở, phải ghi đơn vị quyển vở để biết đáp số chỉ điều gì.”
Giáo viên
GV tổng kết: “Chia đều là phép chia; kiểm tra bằng phép nhân hoặc tách số giúp chắc chắn kết quả.” GV giao bài về nhà.
Học sinh
HS ghi đáp số đúng vào vở và lắng nghe dặn dò.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Bài toán: Có 84 que tính, chia đều cho 3 nhóm. Mỗi nhóm có bao nhiêu que tính?

Điều đã biết: ...
Điều phải tìm: ...
Hoàn thành bảng các lượt chia:
Lượt 1: Chia 8 chục cho 3 được ...; nhân: ... $\times$ 3 = ...; trừ: 8 chục − ... chục = ... chục (dư).
Lượt 2: Đổi số chục dư thành đơn vị, hạ 4 được ...; chia: ... : 3 = ...
Thương là: ...
Kiểm tra: thương $\times$ 3 = ...
Đáp số: ...

Hướng dẫn về nhà

Đặt tính và tính $84 : 3$ vào vở, sau đó kiểm tra kết quả bằng phép nhân; viết thêm một cách kiểm tra khác (tách số theo hàng chục và đơn vị).
Làm bài tập trên trang NeoEdu “Bài 26. Chia số có hai chữ số cho số có một chữ số” (neoedu.vn/learn/3/math/bai-26-chia-so-co-hai-chu-so-cho-so-co-mot-chu-so) để tự kiểm tra.
Tìm trong gia đình một tình huống chia đều (ví dụ chia kẹo, chia bánh cho các bạn) có số bị chia là số có hai chữ số; viết phép chia, lời giải và đáp số có đơn vị vào vở.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.