ToánLớp 3Chủ đề 3. Làm quen với hình phẳng, hình khối

Giáo án Bài 20. Thực hành vẽ góc vuông, vẽ đường tròn, hình vuông, hình chữ nhật và vẽ trang trí

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được cách vẽ góc vuông bằng ê-ke: kẻ một cạnh, đặt đỉnh ê-ke tại đầu cạnh rồi kẻ cạnh còn lại theo cạnh góc vuông.
Vẽ được hình chữ nhật có hai cạnh 6 cm và hai cạnh 3 cm bằng thước và ê-ke.
Vẽ được hình vuông có bốn cạnh bằng nhau bằng thước và ê-ke.
Vẽ được đường tròn bán kính 2 cm bằng com-pa và dùng hai hoặc ba đường tròn bằng nhau để tạo hoạ tiết trang trí.
Giải thích được vì sao chỉ có bốn cạnh bằng nhau thì chưa đủ để kết luận đó là hình vuông.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao hình có bốn cạnh bằng nhau chưa chắc là hình vuông, cần kiểm tra thêm bốn góc vuông.
Mô hình hoá toán học: HS biểu diễn hình chữ nhật 6 cm × 3 cm và hình vuông bằng hình vẽ đúng kích thước, dùng hình vẽ để mô tả tình huống thiết kế hoạ tiết.
Giải quyết vấn đề toán học: HS chọn đúng dụng cụ (thước, ê-ke, com-pa) và trình tự dựng hình cho từng yêu cầu của bài.
Giao tiếp toán học: HS mô tả đúng các bước vẽ và dùng đúng thuật ngữ: cạnh, đỉnh, góc vuông, bán kính, tâm.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng thước thẳng, ê-ke, com-pa đúng cách và an toàn khi dựng hình.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đọc phiếu học tập, tự kiểm tra góc vuông và độ dài cạnh bằng ê-ke và thước trước khi kết luận.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm 4, cùng trao đổi cách dựng hình và trình bày kết quả trước lớp bằng câu ngắn, rõ ràng.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS thiết kế một hoạ tiết gồm hình vuông và đường tròn, ghi rõ kích thước và dụng cụ sử dụng.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS hoàn thành đầy đủ các hình vẽ trong vở và phiếu học tập, cẩn thận kiểm tra lại kích thước.
Trách nhiệm: HS giữ an toàn khi dùng com-pa, không hướng mũi nhọn vào người khác, giữ gìn dụng cụ học tập.
Trung thực: HS nhận xét đúng kết quả của bạn và của mình, không sửa số liệu để đạt kết quả mong muốn.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Thước thẳng có chia vạch cm, ê-ke, com-pa lớn dùng trên bảng.
Bảng phụ hoặc bảng từ vẽ sẵn các hình tam giác, tứ giác, hình vuông, hình chữ nhật.
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm).
Máy chiếu hoặc bảng tương tác trình chiếu bài tập.
Học liệu số NeoEdu: bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/3/math/bai-20-thuc-hanh-ve-goc-vuong-ve-duong-tron-hinh-vuong-hinh-chu-nhat-va-ve-trang-tri

2. Học sinh

Vở ô li, bút chì, tẩy, thước thẳng, ê-ke.
Com-pa (dùng đúng cách và an toàn).
Bút màu để tô hoạ tiết.
Bảng con và bút dạ để trả lời nhanh.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 4 phút

Nhận diện hình tam giác, tứ giác

Mục tiêu

Ôn lại cách nhận biết và đếm cạnh, đỉnh của tam giác và tứ giác để chuẩn bị cho việc dựng hình.

Nội dung

GV treo trên bảng bốn hình đã vẽ sẵn: một tam giác, một tứ giác, một hình vuông và một hình chữ nhật. HS quan sát và trả lời các câu hỏi nhanh.

Sản phẩm dự kiến

HS gọi đúng tên từng hình, nêu đúng: tam giác có 3 cạnh và 3 đỉnh; tứ giác có 4 cạnh và 4 đỉnh.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chỉ vào hình tam giác và hỏi: "Hình này có mấy cạnh, mấy đỉnh? Vì sao em biết?" Sau đó chỉ vào hình tứ giác và hỏi tương tự.
Học sinh
HS quan sát, đếm thầm rồi giơ bảng con ghi số cạnh, số đỉnh. Dự kiến HS trả lời: "Tam giác có 3 cạnh vì có 3 đoạn thẳng khép kín; có 3 đỉnh là 3 chỗ hai cạnh gặp nhau."
Giáo viên
GV đưa câu hỏi nhanh: "Hình chữ nhật và hình vuông, hình nào có 4 góc vuông?" Yêu cầu HS giơ bảng con.
Học sinh
HS giơ bảng con ghi "4 góc vuông" cho cả hai hình. Dự kiến HS trả lời: "Cả hai hình đều có 4 góc vuông."
Giáo viên
GV chốt: tam giác có 3 cạnh, 3 đỉnh; tứ giác có 4 cạnh, 4 đỉnh; hình chữ nhật và hình vuông đều là tứ giác có 4 góc vuông. Dẫn vào bài thực hành.
Học sinh
HS nhắc lại kiến thức vừa ôn và lắng nghe nhiệm vụ của tiết học.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 10 phút

Dựng góc vuông, hình chữ nhật và hình vuông

Mục tiêu

HS nêu và thực hiện được cách vẽ góc vuông, hình chữ nhật 6 cm × 3 cm và hình vuông bằng thước và ê-ke.

Nội dung

HS làm việc nhóm 4 theo kỹ thuật "khăn trải bàn", hoàn thành Phiếu học tập số 1: (1) vẽ góc vuông; (2) vẽ hình chữ nhật có cạnh 6 cm và 3 cm; (3) vẽ hình vuông cạnh 4 cm; (4) kiểm tra bằng ê-ke và thước.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi HS có hình chữ nhật 6 cm × 3 cm và hình vuông cạnh 4 cm trong vở ô li, có ghi rõ kích thước; nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1 và giải thích được cách kiểm tra góc vuông.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV làm mẫu trên bảng: kẻ một cạnh, đặt đỉnh ê-ke tại đầu cạnh, kẻ cạnh thứ hai theo cạnh góc vuông của ê-ke. Hỏi: "Vì sao em biết đó là góc vuông?" Giao Phiếu học tập số 1 cho nhóm.
Học sinh
HS quan sát, nhắc lại cách đặt ê-ke. Dự kiến HS trả lời: "Vì góc đó khớp với góc vuông của ê-ke, không hở ra."
Giáo viên
GV yêu cầu nhóm vẽ chữ nhật: kẻ một cạnh 6 cm, dựng hai góc vuông cùng phía tại hai đầu, lấy hai cạnh 3 cm rồi nối hai đầu còn lại. Sau đó vẽ hình vuông cạnh 4 cm theo cách tương tự. GV đi quanh lớp, gợi ý HS kiểm tra bằng ê-ke.
Học sinh
HS vẽ trong vở, dùng thước đo cạnh và ê-ke kiểm tra góc. Dự kiến HS hỏi: "Vì sao hình vuông cũng dựng như chữ nhật?" HS tự trả lời: "Vì hình vuông cũng có 4 góc vuông, chỉ khác là 4 cạnh bằng nhau."
Giáo viên
GV mời 2 nhóm lên bảng hoặc chỉ hình trong vở trình bày. Đặt câu hỏi: "Bốn cạnh bằng nhau thì đã chắc là hình vuông chưa? Vì sao?"
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày cách dựng hình. Dự kiến HS trả lời: "Chưa chắc. Phải kiểm tra thêm bốn góc vuông; chỉ bằng cạnh là chưa đủ."
Giáo viên
GV chốt: muốn vẽ hình chữ nhật và hình vuông đúng, cần dựng đúng góc vuông bằng ê-ke và đo đúng độ dài cạnh; hình vuông cần đồng thời có 4 cạnh bằng nhau và 4 góc vuông.
Học sinh
HS ghi vào vở kiến thức chốt và sửa hình nếu thấy góc chưa vuông.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 6 phút

Vẽ đường tròn và hoạ tiết trang trí

Mục tiêu

HS vẽ được đường tròn bán kính 2 cm bằng com-pa và dùng hai hoặc ba đường tròn bằng nhau để tạo hoạ tiết.

Nội dung

GV hướng dẫn: mở com-pa đúng 2 cm trên thước, đặt mũi nhọn tại tâm, giữ độ mở và xoay bút một vòng. HS vẽ một đường tròn bán kính 2 cm, sau đó vẽ hai hoặc ba đường tròn bằng nhau cạnh nhau để tạo hoạ tiết. Nhắc an toàn khi dùng com-pa.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi HS có đường tròn bán kính 2 cm và một hoạ tiết gồm hai hoặc ba đường tròn bằng nhau, kiểm tra độ mở com-pa trước khi tô màu.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV làm mẫu: mở com-pa đúng 2 cm trên thước, đặt mũi nhọn tại tâm, xoay bút một vòng. Nhấn mạnh: "Không hướng mũi nhọn về phía bạn." Hỏi: "Bán kính 2 cm nghĩa là gì?"
Học sinh
HS quan sát và nhắc lại cách mở com-pa. Dự kiến HS trả lời: "Bán kính là khoảng cách từ tâm đến một điểm trên đường tròn, ở đây là 2 cm."
Giáo viên
GV yêu cầu HS vẽ một đường tròn bán kính 2 cm rồi vẽ thêm hai hoặc ba đường tròn bằng nhau để tạo hoạ tiết. GV kiểm tra từng bàn về độ mở com-pa.
Học sinh
HS vẽ và đo lại bán kính bằng thước. Dự kiến HS nhận xét: "Các đường tròn bằng nhau vì mở com-pa không đổi."
Giáo viên
GV chốt: đường tròn được vẽ bằng com-pa với cùng một độ mở; kiểm tra lại bán kính trước khi tô màu hoạ tiết.
Học sinh
HS tô màu nhẹ trên hoạ tiết và nhận xét kết quả của bạn cùng bàn.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 9 phút

Củng cố qua bài tập nhận biết và vẽ hình

Mục tiêu

Củng cố kiến thức về cạnh, đỉnh, góc vuông và tính chất của hình chữ nhật, hình vuông; luyện vẽ hình chữ nhật 6 cm × 3 cm kèm đường tròn bán kính 2 cm.

Nội dung

HS làm các bài tập 1 đến 6 trên bảng con hoặc trình chiếu NeoEdu. Sau đó làm bài 7: vẽ hình chữ nhật dài 6 cm, rộng 3 cm và vẽ riêng bên cạnh một đường tròn bán kính 2 cm, theo Phiếu học tập số 2.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: 1) 3; 2) 4; 3) C; 4) a) Đ, b) S; 5) 3 và 4; 6) B (8 cm). Bài 7: hình chữ nhật có hai cạnh 6 cm, hai cạnh 3 cm, bốn góc vuông và đường tròn bán kính 2 cm được vẽ bằng com-pa.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV trình chiếu bài 1 đến 6. Đọc từng câu hỏi, yêu cầu HS giơ bảng con: bài 1 (tam giác có mấy cạnh?), bài 2 (tứ giác có mấy đỉnh?), bài 3 (điều kiện đủ để nhận ra hình vuông), bài 4 (đúng hay sai), bài 5 (điền số), bài 6 (cạnh đối diện của hình chữ nhật 8 cm).
Học sinh
HS giơ bảng con ghi đáp án: 3; 4; C; a) Đ, b) S; 3 và 4; B. Dự kiến HS giải thích bài 4b: "Hình vuông có 4 góc vuông, không phải chỉ 2 góc vuông."
Giáo viên
GV yêu cầu HS làm bài 7 trong 3 phút: vẽ hình chữ nhật 6 cm × 3 cm và đường tròn bán kính 2 cm. Hướng dẫn HS tự chấm theo ba tiêu chí: đúng cạnh chữ nhật, đúng góc, đường tròn đúng bán kính.
Học sinh
HS vẽ hình và tự kiểm tra bằng thước, ê-ke. Dự kiến HS hỏi: "Đường tròn có phải vẽ trong hình chữ nhật không?" GV trả lời: "Đề yêu cầu vẽ riêng bên cạnh."
Giáo viên
GV nhận xét nhanh bài làm, chốt đáp án và các lỗi thường gặp: chỉ có cạnh bằng nhau chưa đủ để là hình vuông; đường tròn phải dùng com-pa, không vẽ bằng tay.
Học sinh
HS sửa lỗi trong vở và ghi lại đáp án đúng.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 6 phút

Thiết kế hoạ tiết trang trí

Mục tiêu

HS vận dụng cách vẽ hình vuông và đường tròn để thiết kế một hoạ tiết trang trí, ghi rõ kích thước và dụng cụ sử dụng.

Nội dung

HS thiết kế hoạ tiết gồm một hình vuông và một đường tròn, ví dụ hình vuông cạnh 4 cm và đường tròn tâm là giao điểm hai đường chéo, bán kính 2 cm. Trình bày rõ kích thước và dụng cụ đã dùng (thước, ê-ke, com-pa).

Sản phẩm dự kiến

Mỗi HS có một hoạ tiết trang trí trong vở, có ghi kích thước (hình vuông cạnh 4 cm, đường tròn bán kính 2 cm) và dụng cụ đã dùng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu tình huống: "Em hãy thiết kế một hoạ tiết để trang trí góc vở hoặc thiệp mừng ngày Nhà giáo Việt Nam. Hoạ tiết phải có một hình vuông và một đường tròn, ghi rõ kích thước."
Học sinh
HS lắng nghe, chọn ý tưởng hoạ tiết. Dự kiến HS trả lời: "Em vẽ hình vuông cạnh 4 cm và đường tròn bán kính 2 cm ở giữa hình vuông."
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỏi từng HS: "Em dùng dụng cụ nào để vẽ góc vuông? Em kiểm tra bán kính đường tròn bằng gì?"
Học sinh
HS vẽ hoạ tiết và trả lời: "Em dùng ê-ke để kiểm tra góc vuông, dùng thước và com-pa để vẽ đường tròn bán kính 2 cm."
Giáo viên
GV chốt: một hoạ tiết đẹp cần đúng hình, đúng kích thước và an toàn khi dùng dụng cụ. Khen ngợi những hoạ tiết sáng tạo và chính xác.
Học sinh
HS ghi kích thước và dụng cụ vào góc hình trong vở, hoàn thiện tô màu ở nhà nếu chưa xong.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhóm: ...................... Thành viên: ......................
Nhiệm vụ 1: Vẽ một góc vuông bằng ê-ke. Ghi lại các bước đã làm:

Bước 1: .........................................
Bước 2: .........................................
Nhiệm vụ 2: Vẽ hình chữ nhật có hai cạnh dài 6 cm và hai cạnh ngắn 3 cm.
Vẽ cạnh 6 cm trước.
Dựng hai góc vuông cùng phía tại hai đầu cạnh 6 cm.
Lấy hai cạnh 3 cm, nối hai đầu còn lại.
Nhiệm vụ 3: Vẽ hình vuông có cạnh 4 cm theo cách tương tự.
Nhiệm vụ 4: Kiểm tra lại bằng ê-ke và thước.
Các góc của hình chữ nhật có phải là góc vuông không? ..........
Các cạnh đối diện có bằng nhau không? ..........
Câu hỏi thảo luận: Chỉ có bốn cạnh bằng nhau thì đã chắc là hình vuông chưa? Vì sao? ............................................

Phiếu học tập số 2

Họ và tên: ...................... Lớp: ......
Bài 7: Vẽ hình chữ nhật dài 6 cm, rộng 3 cm. Vẽ riêng bên cạnh một đường tròn bán kính 2 cm.
Phiếu tự chấm (mỗi ý đúng được 1 điểm, tổng 3 điểm):

Đúng hai cạnh 6 cm và hai cạnh 3 cm của hình chữ nhật: ....../1
Đúng bốn góc vuông (kiểm tra bằng ê-ke): ....../1
Đường tròn đúng bán kính 2 cm, vẽ bằng com-pa: ....../1
Ghi chú: Em kiểm tra lại kết quả của mình rồi mới ghi điểm.

Hướng dẫn về nhà

Vẽ lại hình chữ nhật 6 cm × 3 cm và hình vuông cạnh 4 cm vào vở ô li, dùng ê-ke kiểm tra bốn góc vuông.
Vẽ một hoạ tiết gồm một hình vuông và một đường tròn bán kính 2 cm để trang trí bìa vở; ghi kích thước và dụng cụ đã dùng ở góc hình.
Tìm trong nhà ba đồ vật có dạng hình chữ nhật hoặc hình vuông (ví dụ: bìa sách, khung ảnh, mặt bàn) và ghi lại số cạnh, số góc vuông của mỗi đồ vật.
Ôn lại: tam giác có mấy cạnh, mấy đỉnh; vì sao hình vuông cần đủ cả cạnh bằng nhau và góc vuông.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.