ToánLớp 3Chủ đề 3. Làm quen với hình phẳng, hình khối

Giáo án Bài 19. Hình tam giác, hình tứ giác. Hình chữ nhật, hình vuông

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được hình tam giác có 3 cạnh và 3 đỉnh; hình tứ giác có 4 cạnh và 4 đỉnh.
Nêu được đặc điểm của hình chữ nhật: có 4 góc vuông, hai cạnh dài bằng nhau và hai cạnh ngắn bằng nhau.
Nêu được đặc điểm của hình vuông: có 4 góc vuông và 4 cạnh bằng nhau.
Giải thích được vì sao chỉ có 4 cạnh bằng nhau thì chưa đủ để kết luận một hình là hình vuông.
Tư duy và lập luận toán học: nêu lí do một hình là hình vuông khi kiểm tra đồng thời cạnh bằng nhau và góc vuông.
Giao tiếp toán học: gọi đúng tên hình và dùng đúng thuật ngữ toán học khi nói về số cạnh, số đỉnh, góc vuông.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: dùng ê-ke để kiểm tra góc vuông, thước có chia vạch để đo độ dài các cạnh.
Mô hình hoá toán học: nhận ra hình tam giác, hình chữ nhật, hình vuông trong các đồ vật quanh em và biểu diễn chúng bằng hình vẽ.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: tự đếm cạnh, đỉnh theo vòng khép kín và tự kiểm tra kết quả bằng ê-ke, thước trước khi trả lời.
Giao tiếp và hợp tác: làm việc theo nhóm đôi, mô tả được hình bằng các từ “cạnh”, “đỉnh”, “góc vuông”, “cạnh dài”, “cạnh ngắn”.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: xử lí tình huống “tứ giác có bốn cạnh bằng nhau” và đưa ra cách kiểm tra phù hợp; vận dụng nhận biết hình vào đồ vật quanh lớp.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: tích cực đếm, đo, xếp hình và vẽ hình trong các hoạt động nhóm và cá nhân.
Trách nhiệm: hoàn thành phần việc của nhóm, kiểm tra lại kết quả của bạn trước khi báo cáo.
Trung thực: báo cáo đúng kết quả đo và kiểm tra góc, cạnh, không đoán mò khi chưa kiểm tra.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Máy chiếu hoặc bảng phụ có hình tam giác, hình tứ giác, hình chữ nhật, hình vuông được đánh số đỉnh và cạnh.
Bộ hình phẳng bằng bìa cứng (tam giác, chữ nhật, vuông, tứ giác không phải chữ nhật) để gắn hoặc giơ lên bảng.
Ê-ke và thước thẳng có chia vạch cm để làm mẫu kiểm tra góc vuông và đo cạnh.
Thẻ “Đúng” và “Sai” cho hoạt động luyện tập.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/3/math/bai-19-hinh-tam-giac-hinh-tu-giac-hinh-chu-nhat-hinh-vuong). Dùng phần bài giảng và ví dụ ở hoạt động Khám phá; dùng bài tập tương tác ở hoạt động Luyện tập.

2. Học sinh

Bảng con, bút viết bảng, bút chì, thước kẻ, ê-ke, bút màu.
Que tính hoặc que tăm để xếp hình tam giác, tứ giác, chữ nhật, vuông.
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (do GV phát).
Vở ô li để vẽ hình vuông cạnh 3 cm.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Đoán hình bí mật

Mục tiêu

Ôn lại các khái niệm cạnh, đỉnh, góc vuông để chuẩn bị cho bài học mới.

Nội dung

GV che dần từng phần của một hình đã chuẩn bị sẵn và đưa ra gợi ý về số cạnh, số góc, số đỉnh. HS đoán tên hình và giơ bảng con ghi kết quả.

Sản phẩm dự kiến

HS nhận biết được các yếu tố cạnh, đỉnh, góc vuông và phân biệt được chúng khi được hỏi.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giơ tấm bìa che một nửa hình và hỏi: “Phần nhìn thấy là một cạnh hay một góc? Vì sao em biết?” GV nêu luật chơi: đoán đúng được giơ bảng con.
Học sinh
HS quan sát, nêu ý kiến. Dự kiến: “Đây là một cạnh vì có đường thẳng dài.”
Giáo viên
GV đọc gợi ý: “Hình này có 4 góc vuông.” Cho HS giơ bảng con ghi tên hình. GV mở dần tấm bìa để kiểm tra.
Học sinh
HS viết tên hình lên bảng con và giơ lên. Dự kiến: “Hình vuông” hoặc “Hình chữ nhật”.
Giáo viên
GV gọi 2 HS nêu lí do đoán của mình.
Học sinh
HS trình bày: “Em thấy hình có bốn góc vuông nên đoán là hình chữ nhật.”
Giáo viên
GV chốt: cạnh là đoạn thẳng nối hai đỉnh, đỉnh là chỗ hai cạnh gặp nhau; góc vuông là góc có dạng góc của ê-ke. GV giới thiệu bài học mới.
Học sinh
HS lắng nghe, nhắc lại các khái niệm cạnh, đỉnh, góc vuông.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 8 phút

Đếm cạnh, đỉnh hình tam giác và hình tứ giác

Mục tiêu

Nêu được hình tam giác có 3 cạnh, 3 đỉnh; hình tứ giác có 4 cạnh, 4 đỉnh; biết đếm theo một vòng khép kín để không bỏ sót hoặc đếm lặp.

Nội dung

HS quan sát hình tam giác và hình tứ giác trên máy chiếu hoặc trang NeoEdu, đếm cạnh theo vòng khép kín, đánh dấu các đỉnh. Nhóm đôi xếp hình bằng que tính và kiểm tra lại số cạnh, số đỉnh. Hoàn thành phần 1 của Phiếu học tập số 1.

Sản phẩm dự kiến

HS điền đúng phần 1 của Phiếu học tập số 1 và nêu được: tam giác có 3 cạnh, 3 đỉnh; tứ giác có 4 cạnh, 4 đỉnh.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu hình tam giác đã đánh số cạnh 1, 2, 3 và hỏi: “Hình này có mấy cạnh? Làm sao để đếm không bị sót hay đếm lặp?”
Học sinh
HS quan sát và trả lời. Dự kiến: “Có 3 cạnh. Em đi theo một vòng từ đỉnh này đến đỉnh khác rồi quay lại chỗ cũ.”
Giáo viên
GV hướng dẫn nhóm đôi xếp hình tam giác và hình tứ giác bằng que tính, đếm cạnh và đỉnh, sau đó điền vào phần 1 của Phiếu học tập số 1. GV đi quan sát và nhắc các nhóm đánh dấu đỉnh bằng bút chì.
Học sinh
HS xếp hình, đếm và đánh dấu đỉnh, ghi kết quả vào phiếu. Dự kiến: “Tứ giác có 4 cạnh, 4 đỉnh vì đếm xong vòng là 4 chỗ hai cạnh gặp nhau.”
Giáo viên
GV gọi 2 nhóm báo cáo số cạnh, số đỉnh và cách đếm. GV hỏi thêm: “Vì sao tam giác không có 4 đỉnh?”
Học sinh
Nhóm báo cáo. Dự kiến: “Tam giác chỉ có 3 chỗ hai cạnh gặp nhau nên có 3 đỉnh.”
Giáo viên
GV chốt: hình tam giác có 3 cạnh, 3 đỉnh; hình tứ giác có 4 cạnh, 4 đỉnh. Nhấn mạnh đếm theo vòng khép kín để không bỏ sót hoặc đếm lặp.
Học sinh
HS nhắc lại kết luận và ghi vào vở.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 9 phút

Đặc điểm hình chữ nhật và hình vuông

Mục tiêu

Nêu được đặc điểm hình chữ nhật và hình vuông; giải thích được vì sao cạnh bằng nhau chưa đủ để kết luận là hình vuông; biết dùng ê-ke và thước để kiểm tra.

Nội dung

GV đưa tình huống: “Một tứ giác có bốn cạnh bằng nhau. Có chắc là hình vuông không?” HS dùng ê-ke kiểm tra góc, thước đo cạnh rồi thảo luận. Hoàn thành phần 2 của Phiếu học tập số 1.

Sản phẩm dự kiến

HS điền đúng phần 2 của Phiếu học tập số 1 và giải thích được: hình chữ nhật có 4 góc vuông, hai cặp cạnh đối bằng nhau; hình vuông có 4 góc vuông và 4 cạnh bằng nhau; muốn kết luận là hình vuông cần kiểm tra cả cạnh và góc.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu hình chữ nhật và hình vuông, nêu tình huống trên. Hỏi: “Muốn biết hình này có phải hình vuông không, em cần kiểm tra điều gì?”
Học sinh
HS suy nghĩ và trả lời. Dự kiến: “Em cần kiểm tra cạnh và kiểm tra góc có vuông không.”
Giáo viên
GV hướng dẫn cách dùng ê-ke đặt vào góc để kiểm tra góc vuông và thước đo cạnh. Yêu cầu nhóm đôi kiểm tra một hình chữ nhật và một hình vuông rồi điền vào phần 2 của Phiếu học tập số 1.
Học sinh
HS thực hành đặt ê-ke, đo cạnh, điền phiếu. Dự kiến: “Hình chữ nhật có cạnh dài bằng nhau, cạnh ngắn bằng nhau nhưng các cạnh không bằng nhau. Hình vuông thì 4 cạnh bằng nhau.”
Giáo viên
GV gọi 2 HS trả lời tình huống ban đầu và giải thích lí do. GV hỏi: “Nếu hình có 4 cạnh bằng nhau nhưng một góc không vuông thì là hình gì?”
Học sinh
HS trả lời. Dự kiến: “Chưa chắc là hình vuông vì còn phải có 4 góc vuông. Nếu góc không vuông thì không phải hình vuông.”
Giáo viên
GV chốt: hình chữ nhật có 4 góc vuông, hai cạnh dài bằng nhau và hai cạnh ngắn bằng nhau; hình vuông có 4 góc vuông và 4 cạnh bằng nhau. Muốn nhận ra hình vuông cần đủ cả hai điều kiện. Dùng ê-ke kiểm tra góc, thước kiểm tra cạnh.
Học sinh
HS ghi ý chính vào vở và nhắc lại cách kiểm tra.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 8 phút

Nhận dạng hình và xét đúng, sai

Mục tiêu

Vận dụng đặc điểm các hình để trả lời câu hỏi nhận dạng, đúng sai và tính toán đơn giản.

Nội dung

HS làm Phiếu học tập số 2 và đối chiếu trên bài tương tác NeoEdu. Các câu gồm: số cạnh tam giác; số đỉnh tứ giác; điều kiện đủ để nhận ra hình vuông; đúng sai về đặc điểm hình chữ nhật và hình vuông; cạnh đối diện của hình chữ nhật; tổng số đỉnh của hai tam giác.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (1) 3; (2) 4; (3) C; (4) a) Đ, b) S; (5) tam giác có 3 đỉnh, chữ nhật có 4 cạnh; (6) B, cạnh đối diện dài 8 cm; (8) 6 đỉnh, vì 3 × 2 = 6.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc lần lượt các câu 1, 2, 3, 6 và chiếu hình minh hoạ. Yêu cầu HS giơ bảng con ghi đáp án. Với câu 4, GV dùng thẻ Đúng – Sai.
Học sinh
HS đọc câu hỏi, suy nghĩ và ghi đáp án vào bảng con.
Giáo viên
GV tổ chức nhóm đôi làm câu 5 và câu 8 trong Phiếu học tập số 2, sau đó mở bài tương tác NeoEdu để HS kiểm tra lại đáp án.
Học sinh
HS làm việc theo cặp, điền phiếu và kiểm tra bằng bài tương tác. Dự kiến: “Hai tam giác có 3 + 3 = 6 đỉnh.”
Giáo viên
GV yêu cầu HS giải thích đáp án của câu 3 và câu 4b. GV hỏi: “Vì sao hình vuông không chỉ có 2 góc vuông?”
Học sinh
HS giải thích. Dự kiến: “Hình vuông có 4 góc vuông nên câu b là sai.”
Giáo viên
GV chốt đáp án và nhấn mạnh: hình vuông cần đủ cả 4 cạnh bằng nhau và 4 góc vuông; hình chữ nhật có hai cặp cạnh đối diện bằng nhau.
Học sinh
HS sửa lại đáp án sai (nếu có) và ghi nhớ kết luận.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 5 phút

Tìm hình trong đồ vật quanh em và vẽ hình vuông

Mục tiêu

Nhận ra hình tam giác, hình chữ nhật, hình vuông trong thực tế; vẽ được hình vuông cạnh 3 cm bằng thước và ê-ke.

Nội dung

HS nhìn quanh lớp học và kể tên 3 đồ vật có dạng hình chữ nhật hoặc hình vuông. Sau đó vẽ hình vuông cạnh 3 cm vào vở ô li và nêu cách kiểm tra. Phần tìm đồ vật ở nhà được giao thành bài tập về nhà.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được ít nhất 3 đồ vật có dạng hình chữ nhật hoặc hình vuông; vẽ được hình vuông cạnh 3 cm có 4 cạnh dài 3 cm và 4 góc vuông, nêu được cách kiểm tra bằng thước và ê-ke.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV hỏi: “Trong lớp mình, đồ vật nào có dạng hình chữ nhật? Đồ vật nào có dạng hình vuông?” GV nêu nhiệm vụ vẽ hình vuông cạnh 3 cm (bài 7).
Học sinh
HS quan sát lớp học và nêu ví dụ. Dự kiến: “Mặt bàn có dạng hình chữ nhật; miếng bảng nhỏ có dạng hình vuông.”
Giáo viên
GV yêu cầu HS dùng thước và ê-ke vẽ hình vuông cạnh 3 cm vào vở, sau đó đo lại bốn cạnh và kiểm tra bốn góc.
Học sinh
HS vẽ hình, đo và kiểm tra. Dự kiến: “Em vẽ cạnh đầu dài 3 cm, dùng ê-ke vẽ các cạnh kề vuông góc rồi đo lại đủ 4 cạnh.”
Giáo viên
GV gọi 2 HS giơ hình vẽ và nêu cách kiểm tra. GV nhận xét về độ chính xác của cạnh và góc.
Học sinh
HS trình bày cách kiểm tra và so sánh hình của mình với bạn.
Giáo viên
GV chốt: muốn vẽ hình vuông cần vẽ 4 cạnh bằng nhau và các góc vuông; kiểm tra bằng thước và ê-ke. Giao nhiệm vụ về nhà.
Học sinh
HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Phần 1: Đếm cạnh và đỉnh

Hình tam giác có ... cạnh và ... đỉnh.
Hình tứ giác có ... cạnh và ... đỉnh.
Cách đếm em đã dùng: ...

Phần 2: Kiểm tra hình chữ nhật và hình vuông

Hình chữ nhật có ... góc vuông; hai cạnh dài ... nhau; hai cạnh ngắn ... nhau.
Hình vuông có ... góc vuông và ... cạnh bằng nhau.
Dùng ê-ke kiểm tra: góc của hình ... (vuông/không vuông).
Dùng thước kiểm tra: các cạnh của hình ...
Tứ giác có bốn cạnh bằng nhau có chắc là hình vuông không? Vì sao? ...

Phiếu học tập số 2

Câu 1. Hình tam giác có mấy cạnh?
Câu 2. Hình tứ giác có mấy đỉnh?
Câu 3. Điều kiện đủ để nhận ra hình vuông là:

A. 4 cạnh bằng nhau
B. 4 góc vuông
C. 4 cạnh bằng nhau và 4 góc vuông
Câu 4. Đúng hay sai?
a) Hai cạnh đối diện của hình chữ nhật dài bằng nhau.
b) Hình vuông chỉ có 2 góc vuông.
Câu 5. Điền số thích hợp: Tam giác có ... đỉnh; chữ nhật có ... cạnh.
Câu 6. Hình chữ nhật có một cạnh dài 8 cm. Cạnh đối diện dài:
A. 4 cm
B. 8 cm
C. 16 cm
Câu 7. Hai tam giác rời nhau có tổng cộng bao nhiêu đỉnh? Viết phép tính.

Hướng dẫn về nhà

Tìm 3 đồ vật trong nhà có dạng hình tam giác, hình chữ nhật hoặc hình vuông; vẽ lại từng đồ vật vào vở.
Vẽ một hình vuông có cạnh 3 cm và một hình chữ nhật có cạnh dài 4 cm, cạnh ngắn 2 cm bằng thước và ê-ke; kiểm tra lại 4 góc và các cạnh.
Chơi cùng người thân trò “Đoán hình”: người thân mô tả số cạnh, số đỉnh, số góc vuông; em đoán tên hình và giải thích lí do.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.