ToánLớp 2Chủ đề 1. Ôn tập và bổ sung

Giáo án Bài 3. Các thành phần của phép cộng, phép trừ

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được tên gọi các thành phần của phép cộng: số hạng, số hạng, tổng.
Nêu được tên gọi các thành phần của phép trừ: số bị trừ, số trừ, hiệu.
Tính được tổng khi biết hai số hạng và tính được hiệu khi biết số bị trừ và số trừ.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao 55 là tổng, còn 23 trong 68 − 23 là số trừ.
Giao tiếp toán học: HS dùng đúng các thuật ngữ số hạng, tổng, số bị trừ, số trừ, hiệu khi nói và viết.
Mô hình hoá toán học: HS chuyển tình huống mua bán thành phép cộng hoặc phép trừ và đặt tên đúng các thành phần.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng bảng con, thẻ số và trang bài học số NeoEdu để kiểm tra kết quả.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đọc hiểu nội dung trong trang bài học, tự quan sát phép tính và nêu được tên gọi từng thành phần.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc cặp đôi, trao đổi và nói đầy đủ tên các thành phần khi giải thích kết quả với bạn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS vận dụng cách gọi tên thành phần để tính tổng, tính hiệu trong tình huống thực tế đơn giản.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực tham gia các hoạt động, hoàn thành đầy đủ phiếu học tập và bài tập trên bảng con.
Trách nhiệm: HS kiểm tra lại kết quả bằng phép thử ngược và sửa sai khi bạn góp ý.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc slide ghi phép tính 12 + 5 = 17 và 18 − 6 = 12, có vẽ mũi tên chỉ tên các thành phần.
Thẻ số (các số 12, 5, 17, 18, 6, 12, 30, 25, 55, 68, 23, 45) để gắn lên bảng.
Phiếu học tập số 1 (in cho từng cặp đôi).
Học liệu số NeoEdu: trang bài học “Bài 3. Các thành phần của phép cộng, phép trừ” (neoedu.vn/learn/2/math/bai-3-cac-thanh-phan-cua-phep-cong-phep-tru) để chiếu bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác.

2. Học sinh

Sách Toán 2, bảng con, bút viết bảng.
Bộ thẻ số hoặc que tính (nếu cần) để thao tác khi tính tổng, tính hiệu.
Vở ô li, bút chì, tẩy.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 4 phút

Ôn lại phép tính đã biết

Mục tiêu

Huy động vốn hiểu biết về phép cộng, phép trừ đã học để dẫn dắt vào bài mới.

Nội dung

GV đọc nhanh các phép tính 3 + 4, 9 − 2, 10 + 6, 15 − 5 và yêu cầu HS viết kết quả lên bảng con. Sau đó GV hỏi: “Khi làm phép tính cộng, các con gọi các số đứng hai bên dấu cộng là gì?”

Sản phẩm dự kiến

HS viết đúng kết quả các phép tính và bước đầu nhớ lại các từ ngữ “số hạng”, “số bị trừ”, “số trừ” đã được nghe ở lớp dưới.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nói: “Hôm nay cả lớp chơi trò ‘Tính nhanh’. Khi cô đọc phép tính, các con viết kết quả lên bảng con và giơ lên.”
Học sinh
HS lấy bảng con, sẵn sàng viết kết quả.
Giáo viên
GV đọc lần lượt: “Ba cộng bốn bằng mấy?”, “Chín trừ hai bằng mấy?”, “Mười cộng sáu bằng mấy?”, “Mười lăm trừ năm bằng mấy?”.
Học sinh
HS viết và giơ bảng: 7, 7, 16, 10. Một số HS có thể viết sai, GV ghi nhận và cho HS tự sửa.
Giáo viên
GV hỏi: “Trong phép cộng 3 + 4, các số 3 và 4 được gọi là gì? Trong phép trừ 9 − 2, số 9 được gọi là gì?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Số 3 và 4 là số hạng.” “Số 9 là số bị trừ.” GV nhận xét và nói: “Hôm nay chúng ta sẽ học đầy đủ tên gọi các thành phần này.”
Giáo viên
GV dẫn vào bài: “Các thành phần của phép cộng, phép trừ có tên gọi riêng. Hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu.”
Học sinh
HS lắng nghe và ghi tên bài vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 8 phút

Tên gọi các thành phần của phép cộng

Mục tiêu

HS nhận biết được số hạng và tổng trong phép cộng qua quan sát ví dụ $12 + 5 = 17$ .

Nội dung

GV chiếu hoặc vẽ phép tính $12 + 5 = 17$ trên bảng. HS quan sát, nêu tên các số. HS làm cặp đôi: một bạn chỉ số, bạn kia nói tên gọi; sau đó đổi vai. Nội dung khái niệm: 12 và 5 là số hạng; 17 là tổng; phép tính $12 + 5$ cũng gọi là tổng.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu đúng: “12 và 5 là số hạng; 17 là tổng”, và giải thích được “phép tính 12 + 5 cũng gọi là tổng”.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV treo bảng phụ có phép tính $12 + 5 = 17$ và hỏi: “Các con nhìn thấy những số nào trong phép tính này?”
Học sinh
HS quan sát và trả lời: “Có số 12, số 5, số 17.”
Giáo viên
GV hỏi tiếp: “Số 12 và số 5 được gọi là gì? Số 17 là kết quả của phép cộng, ta gọi là gì?” GV gắn thẻ số 12, 5 vào vị trí hai số hạng và thẻ số 17 vào vị trí tổng. Sau đó GV chiếu trang bài học NeoEdu, cho HS xem sơ đồ tên các thành phần.
Học sinh
HS quan sát sơ đồ và trả lời dự kiến: “12 và 5 là số hạng.” “17 là tổng.” GV chốt bằng câu: “Số hạng + số hạng = tổng.”
Giáo viên
GV tổ chức cặp đôi: một bạn chỉ vào số hạng, nói “…là số hạng”; bạn kia chỉ vào tổng và nói “…là tổng”. Sau đó đổi vai. GV đi quanh lớp, lắng nghe và sửa cách nói cho HS.
Học sinh
Các cặp luân phiên chỉ và nói, ví dụ: “Số 12 là số hạng, số 17 là tổng.”
Giáo viên
GV hỏi: “Vì sao phép tính 12 + 5 cũng được gọi là tổng?” và chốt: “Phép tính cộng cho ra kết quả là tổng, nên cả phép tính cũng được gọi là tổng.”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Vì 12 + 5 cho kết quả là 17, nên phép tính đó cũng gọi là tổng.” HS ghi vào vở: số hạng, số hạng, tổng.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 8 phút

Tên gọi các thành phần của phép trừ và cách tính tổng, tính hiệu

Mục tiêu

HS nhận biết số bị trừ, số trừ, hiệu trong phép trừ và biết cách tính tổng, tính hiệu khi biết các thành phần.

Nội dung

GV chiếu phép tính $18 - 6 = 12$ . HS xác định 18 là số bị trừ, 6 là số trừ, 12 là hiệu. Sau đó HS thực hiện phiếu học tập số 1 theo cặp đôi, luyện gọi tên và tính tổng, tính hiệu với các ví dụ “Tính tổng của 23 và 41”, “Tính hiệu của 57 và 15”.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu đúng: 18 là số bị trừ, 6 là số trừ, 12 là hiệu; hoàn thành Phiếu học tập số 1 với kết quả: tổng của 23 và 41 là 64; hiệu của 57 và 15 là 42.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết phép tính $18 - 6 = 12$ lên bảng và hỏi: “Số nào là số ban đầu, bị bớt đi?”
Học sinh
HS quan sát và trả lời: “Số 18 là số ban đầu, bị bớt đi.”
Giáo viên
GV giới thiệu: “Số đứng trước dấu trừ là số bị trừ; số đứng sau dấu trừ là số trừ; kết quả là hiệu.” GV gắn thẻ số 18 vào vị trí số bị trừ, thẻ số 6 vào số trừ, thẻ số 12 vào hiệu. Lưu ý với HS: số đứng trước dấu trừ mới là số bị trừ. GV chiếu ví dụ tính hiệu của 57 và 15 trên NeoEdu.
Học sinh
HS lặp lại: “18 là số bị trừ, 6 là số trừ, 12 là hiệu.” HS theo dõi cách tính $57 - 15 = 42$ .
Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 1 cho cặp đôi, yêu cầu làm trong 4 phút. GV hỏi: “Muốn tính tổng, chúng ta làm phép tính gì? Muốn tính hiệu thì lấy số nào trừ số nào?”
Học sinh
Các cặp làm phiếu. HS trả lời dự kiến: “Muốn tính tổng thì lấy hai số hạng cộng lại.” “Muốn tính hiệu thì lấy số bị trừ trừ số trừ.” Sau đó đại diện 2 cặp báo kết quả: 64 và 42.
Giáo viên
GV nhận xét và chốt: “Số hạng + số hạng = tổng; số bị trừ − số trừ = hiệu. Khi tính hiệu, luôn lấy số đứng trước trừ số đứng sau.”
Học sinh
HS ghi vào vở: số bị trừ, số trừ, hiệu và công thức tính tương ứng.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 9 phút

Nhận biết và tính tổng, tính hiệu

Mục tiêu

HS vận dụng tên gọi các thành phần để trả lời câu hỏi trắc nghiệm, nối, đúng sai và tính tổng, tính hiệu.

Nội dung

Bài 1: Trong phép cộng 30 + 25 = 55, số 55 gọi là gì? A. số hạng; B. tổng; C. hiệu.
Bài 2: Phép trừ 47 − 15 = 32. Nối 47 với số bị trừ, 15 với số trừ, 32 với hiệu.
Bài 3: Hai số hạng là 42 và 35. Tổng là bao nhiêu?
Bài 4: Đúng hay sai? a) Trong 16 + 3 = 19, số 16 và số 3 là các số hạng. b) Trong 59 − 7 = 52, số 59 là số trừ. c) Phép tính 40 + 20 cũng gọi là tổng. d) Hiệu của 88 và 8 là 80.
Bài 5: Hiệu của 65 và 25 là: A. 40; B. 90; C. 30.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: Bài 1: B (tổng). Bài 2: 47 – số bị trừ; 15 – số trừ; 32 – hiệu. Bài 3: 77 ( $42 + 35 = 77$ ). Bài 4: a) Đúng; b) Sai (59 là số bị trừ); c) Đúng; d) Đúng ( $88 - 8 = 80$ ). Bài 5: A (40, vì $65 - 25 = 40$ ).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu lần lượt 5 bài tập (có thể dùng phần bài tập tương tác trên NeoEdu) và nêu yêu cầu: “Các con suy nghĩ rồi giơ bảng con đáp án. Với câu đúng sai, các con giơ bảng ghi Đ hoặc S.”
Học sinh
HS lắng nghe yêu cầu và chuẩn bị bảng con.
Giáo viên
GV đọc bài 1, yêu cầu HS giải thích. Sau đó đưa bài 2 để HS nối. Với bài 3, GV hỏi: “Tổng là phép tính nào?” Với bài 4, GV yêu cầu HS giải thích lý do cho câu b. Cuối cùng là bài 5.
Học sinh
HS giơ bảng: bài 1 chọn B vì “55 là kết quả của phép cộng”; bài 2 nối đúng; bài 3 viết 77; bài 4 giơ Đ, S, Đ, Đ và giải thích “59 đứng trước dấu trừ nên là số bị trừ”; bài 5 chọn A vì $65 - 25 = 40$ .
Giáo viên
GV gọi 2 HS nêu lại cách làm bài 4b và bài 5, các bạn nhận xét. GV sửa ngay nếu HS nói nhầm “số trừ” và “số bị trừ”.
Học sinh
HS trình bày, ví dụ: “Số 59 đứng trước dấu trừ nên là số bị trừ, số 7 mới là số trừ.” Các bạn góp ý và bổ sung.
Giáo viên
GV chốt: “Muốn xác định đúng tên gọi, các con nhìn vị trí và ý nghĩa của số: số đứng trước dấu trừ là số bị trừ, kết quả là hiệu.”
Học sinh
HS sửa lại bài làm sai (nếu có) vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 6 phút

Tính tổng, tính hiệu trong cửa hàng

Mục tiêu

HS vận dụng phép cộng, phép trừ và tên gọi các thành phần để giải quyết tình huống thực tế.

Nội dung

GV nêu tình huống: “Trong cửa hàng có 45 quả cam. Buổi sáng bán đi 18 quả. Hỏi cửa hàng còn lại bao nhiêu quả cam?” và “Lớp 2A có 23 bạn nam và 19 bạn nữ. Hỏi lớp có bao nhiêu bạn?”. HS nói tên các thành phần của phép tính rồi tính. Về nhà: HS tìm một tình huống mua bán hoặc đếm đồ vật trong nhà, viết một phép cộng và một phép trừ rồi gọi tên các thành phần.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: 45 − 18 = 27 (quả cam còn lại); 23 + 19 = 42 (bạn). HS nêu đúng tên các thành phần của mỗi phép tính.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc tình huống 1 và hỏi: “Bài toán cho biết những số nào? Ta phải làm phép tính gì?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Có 45 quả cam, bán đi 18 quả. Ta phải làm phép trừ.”
Giáo viên
GV hướng dẫn HS viết phép tính $45 - 18 = 27$ và gọi tên: 45 là số bị trừ, 18 là số trừ, 27 là hiệu. Tiếp theo GV đọc tình huống 2, HS tự làm trên bảng con: $23 + 19 = 42$ .
Học sinh
HS viết phép tính, gọi tên các thành phần và giơ bảng con: 27 và 42.
Giáo viên
GV hỏi: “Vì sao bài 2 ta làm phép cộng?” và giao nhiệm vụ về nhà.
Học sinh
HS trả lời: “Vì số bạn nam và số bạn nữ được gộp lại thành tổng số bạn của lớp.” HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở.
Giáo viên
GV tổng kết: “Khi gặp tình huống thêm vào thì dùng phép cộng, khi gặp tình huống bớt đi thì dùng phép trừ. Đừng quên gọi đúng tên các thành phần.”
Học sinh
HS nhắc lại ghi nhớ của bài: số hạng + số hạng = tổng; số bị trừ − số trừ = hiệu.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Dùng cho hoạt động “Tên gọi các thành phần của phép trừ và cách tính tổng, tính hiệu”.

Phần 1. Điền tên gọi vào chỗ trống trong phép tính $18 - 6 = 12$ :

Số 18 là ……………………
Số 6 là ……………………
Số 12 là ……………………

Phần 2. Tính tổng và hiệu:

Tổng của 23 và 41 là: …………………… (phép tính: ……………………)
Hiệu của 57 và 15 là: …………………… (phép tính: ……………………)

Phần 3. Điền dấu “Đ” (đúng) hoặc “S” (sai):

Trong phép tính $57 - 15 = 42$ , số 15 là số bị trừ. ……
Trong phép tính $23 + 41 = 64$ , số 64 là tổng. ……

Đáp án tham khảo: Phần 1: số bị trừ, số trừ, hiệu. Phần 2: 64 ( $23 + 41 = 64$ ); 42 ( $57 - 15 = 42$ ). Phần 3: S; Đ.

Hướng dẫn về nhà

Viết một phép cộng và một phép trừ có kết quả trong phạm vi 100, sau đó gọi tên từng số trong phép tính (số hạng, tổng, số bị trừ, số trừ, hiệu).
Cùng người thân đếm số đồ vật trong nhà (ví dụ số bút, số quyển sách), tạo một bài toán thêm vào hoặc bớt đi, tính kết quả và nói cho người thân nghe tên các thành phần.
Hoàn thành bài tập 1 đến 5 trong Vở bài tập Toán 2 (nếu có) và kiểm tra lại kết quả bằng cách làm phép thử ngược, ví dụ $42 + 35 = 77$ thì $77 - 35 = 42$ .

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.