ToánLớp 2Chủ đề 5. Làm quen với hình phẳng

Giáo án Bài 25. Điểm, đoạn thẳng, đường thẳng, đường cong, ba điểm thẳng hàng

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được tên điểm (bằng chữ cái in hoa), đọc được tên đoạn thẳng và nhận biết đoạn thẳng có hai đầu là hai điểm.
Nhận biết được đường thẳng là đường kéo dài về hai phía của đoạn thẳng và đọc được tên đường thẳng.
Nhận biết được đường cong là đường uốn lượn, không thẳng.
Nhận biết được ba điểm thẳng hàng là ba điểm cùng nằm trên một đường thẳng; kiểm tra được bằng mép thước.
Tư duy và lập luận toán học: Giải thích được vì sao ba điểm A, B, D không thẳng hàng dựa trên việc đặt thước qua hai điểm và quan sát điểm còn lại.
Giao tiếp toán học: Đọc đúng tên điểm, đoạn thẳng, đường thẳng (ví dụ đoạn thẳng AB, đường thẳng AB) và diễn đạt đúng nội dung hình vẽ.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: Sử dụng thước thẳng để nối hai điểm, kéo dài đoạn thẳng và kiểm tra ba điểm thẳng hàng.
Mô hình hoá toán học: Chuyển các vật thật trong lớp học (mép bàn, dây căng, mép lá, viền quả bóng) thành hình ảnh đoạn thẳng, đường thẳng hoặc đường cong.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: Tự quan sát hình vẽ, tự dùng thước kiểm tra và tự sửa câu trả lời của mình khi phát hiện sai.
Giao tiếp và hợp tác: Làm việc theo cặp, dùng đúng các từ “điểm”, “đoạn thẳng”, “đường thẳng”, “đường cong”, “thẳng hàng” khi trình bày kết quả.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Tìm cách kiểm tra ba điểm có thẳng hàng hay không khi không có sẵn đường kẻ, và lấy được ví dụ về đường cong trong thực tế.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: Tích cực tham gia đầy đủ các hoạt động, vẽ và kiểm tra từng hình cẩn thận đến khi có kết quả chính xác.
Trung thực: Kiểm tra bằng thước trước khi kết luận ba điểm có thẳng hàng hay không, không đoán mò theo cảm tính “trông có vẻ thẳng”.
Trách nhiệm: Giữ gìn thước và bút chì, sử dụng dụng cụ đúng mục đích và trả lại đồ dùng gọn gàng sau giờ học.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Thước thẳng lớn, phấn màu, bảng phụ đã vẽ sẵn điểm A, B, C, D, E và các hình 1, 2, 3 của bài 2 và bài 6.
Tranh ảnh hoặc vật thật minh họa đường cong: chiếc lá, quả bóng, dây thừng uốn lượn.
Phiếu học tập số 1 và phiếu học tập số 2 (in cho mỗi cặp hoặc chiếu lên bảng).
Học liệu số NeoEdu: trang bài học “Bài 25: Điểm, đoạn thẳng, đường thẳng, đường cong, ba điểm thẳng hàng” (neoedu.vn/learn/2/math/bai-25-diem-doan-thang-duong-thang-duong-cong-ba-diem-thang-hang) để chiếu bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác.

2. Học sinh

Thước thẳng, bút chì, bút màu, vở bài tập Toán 2.
Bảng con và bút dạ (dùng cho trò chơi “Thẳng hàng hay không?”).
Phiếu học tập số 1 và số 2 (làm theo cặp).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 4 phút

Đoán hình, tìm đồ vật

Mục tiêu

Huy động vốn hiểu biết của HS về hình ảnh “thẳng” và “cong” trong cuộc sống, tạo hứng thú vào bài.

Nội dung

GV đưa ra một số đồ vật (mép bàn, sợi dây căng, cái thước, mép lá, quả bóng, con đường quanh co) và yêu cầu HS phân loại nhanh: đồ vật nào có dạng thẳng, đồ vật nào có dạng cong.

Sản phẩm dự kiến

HS gọi được tên ít nhất ba đồ vật có dạng thẳng và ba đồ vật có dạng cong; tạo tâm thế học bài mới.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giơ lần lượt từng vật thật hoặc tranh (mép bàn, sợi dây căng, mép lá, quả bóng) và hỏi: “Cô có một sợi dây căng và một chiếc lá. Em thấy hình dạng của chúng như thế nào?”
Học sinh
HS quan sát, nói nhanh: “Sợi dây căng thì thẳng”, “Chiếc lá thì cong, uốn lượn”.
Giáo viên
GV yêu cầu HS đứng dậy, giơ tay khi nghe GV nêu một đồ vật: nếu thẳng thì giơ tay phải, nếu cong thì giơ tay trái. Ví dụ: “Con đường quanh co”, “Cạnh bàn”, “Viền quả bóng”.
Học sinh
HS chơi trò giơ tay theo hiệu lệnh; trả lời dự kiến: con đường quanh co – cong; cạnh bàn – thẳng; viền quả bóng – cong.
Giáo viên
GV hỏi: “Trong các hình em vừa gọi tên, hình nào là đường thẳng, hình nào là đường cong?”
Học sinh
HS trả lời: “Cạnh bàn và sợi dây căng là đường thẳng; mép lá, viền quả bóng là đường cong.”
Giáo viên
GV nhận xét, khen ngợi và dẫn vào bài: “Hôm nay chúng ta sẽ học cách gọi tên điểm, đoạn thẳng, đường thẳng, đường cong và ba điểm thẳng hàng.”
Học sinh
HS lắng nghe, nhắc lại tên bài học “Điểm, đoạn thẳng, đường thẳng, đường cong, ba điểm thẳng hàng”.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 8 phút

Điểm, đoạn thẳng và đường thẳng

Mục tiêu

HS nhận biết điểm, đọc được tên điểm, đoạn thẳng và đường thẳng; phân biệt được đoạn thẳng (có hai đầu) với đường thẳng (kéo dài hai phía).

Nội dung

Theo cặp đôi: GV vẽ trên bảng hai điểm A và B, dùng thước nối A với B. HS tự vẽ điểm A, B trên vở rồi nối bằng thước, sau đó kéo dài đoạn thẳng về hai phía. HS hoàn thành Phiếu học tập số 1 (phần 1: điền tên hình vẽ và đặc điểm của chúng).

Sản phẩm dự kiến

HS vẽ được điểm A, B, đoạn thẳng AB và đường thẳng AB; hoàn thành phần 1 của Phiếu học tập số 1: đoạn thẳng AB có hai đầu là điểm A và điểm B; đường thẳng AB kéo dài về hai phía.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV vẽ chấm nhỏ trên bảng, ghi tên A và B. Hỏi: “Chấm này được gọi là gì? Chúng ta gọi tên điểm bằng chữ gì?” Sau đó GV yêu cầu HS vẽ điểm A, điểm B vào vở và giao Phiếu học tập số 1 cho các cặp.
Học sinh
HS quan sát, trả lời: “Đó là điểm, gọi tên bằng chữ cái in hoa.” HS vẽ hai điểm A và B vào vở.
Giáo viên
GV hướng dẫn: “Đặt thước qua hai điểm A và B, dùng bút nối chúng lại. Hình vừa vẽ là đoạn thẳng AB.” Sau đó GV hỏi: “Nếu kéo dài đoạn thẳng AB về hai phía thì được hình gì?”
Học sinh
HS nối A với B bằng thước, đọc: “Đoạn thẳng AB”. Trả lời dự kiến: “Kéo dài về hai phía thì được đường thẳng AB.” HS vẽ thêm đường thẳng AB bằng cách kéo dài hai đầu.
Giáo viên
GV gọi 2 cặp lên bảng hoặc chỉ định HS đọc to tên hình vừa vẽ. GV hỏi: “Đoạn thẳng có mấy đầu? Đường thẳng có kéo dài về mấy phía?”
Học sinh
HS đọc: “Đoạn thẳng AB có hai đầu là A và B.” “Đường thẳng AB kéo dài về hai phía.” Các cặp khác nhận xét, bổ sung.
Giáo viên
GV chốt: “Đoạn thẳng AB có hai đầu là điểm A và điểm B. Đường thẳng AB kéo dài về hai phía. Ta đọc tên đoạn thẳng, đường thẳng bằng hai chữ cái đặt tên hai điểm.”
Học sinh
HS ghi vào vở: “Đoạn thẳng AB có hai đầu; đường thẳng AB kéo dài về hai phía.”

Hoạt động 2.2: Khám phá · 6 phút

Đường cong

Mục tiêu

HS nhận biết đường cong là đường uốn lượn, không thẳng và lấy được ví dụ đường cong trong thực tế.

Nội dung

GV đưa ra bảng phụ có ba hình 1, 2, 3 (trong đó hình 1 là đoạn thẳng, hình 2 là đường thẳng, hình 3 là đường uốn lượn). HS quan sát, so sánh và nêu hình nào là đường cong. Sau đó HS tìm ví dụ đường cong trong lớp học.

Sản phẩm dự kiến

HS xác định được hình 3 là đường cong; nêu được ít nhất hai ví dụ đường cong trong thực tế (mép chiếc lá, đường viền quả bóng, con đường quanh co).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV treo bảng phụ có ba hình 1, 2, 3 và hỏi: “Hình nào có dạng thẳng? Hình nào có dạng uốn lượn, không thẳng?”
Học sinh
HS quan sát ba hình, suy nghĩ và chuẩn bị câu trả lời.
Giáo viên
GV dùng thước đặt dọc theo hình 1 và hình 2 để minh họa, còn hình 3 thì GV vẽ tay theo đường uốn lượn. GV nói: “Đường uốn lượn, không thẳng gọi là đường cong.”
Học sinh
HS dùng thước (nếu có) đặt thử lên hình 1, hình 2 để kiểm tra; quan sát hình 3 và nói: “Hình 3 là đường cong.”
Giáo viên
GV hỏi: “Em hãy kể tên một đồ vật trong thực tế có đường cong.”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Mép chiếc lá là đường cong.”, “Viền quả bóng là đường cong.”, “Con đường quanh co là đường cong.”
Giáo viên
GV chốt: “Đường uốn lượn, không thẳng gọi là đường cong. Đoạn thẳng và đường thẳng là đường thẳng, không phải đường cong.”
Học sinh
HS ghi vào vở: “Đường cong là đường uốn lượn, không thẳng.”

Hoạt động 2.3: Khám phá · 7 phút

Ba điểm thẳng hàng

Mục tiêu

HS nhận biết ba điểm cùng nằm trên một đường thẳng là ba điểm thẳng hàng; biết kiểm tra bằng mép thước.

Nội dung

GV vẽ trên bảng ba điểm A, B, C cùng nằm trên một đường thẳng và điểm D nằm ngoài đường thẳng đó. HS dùng thước đặt qua hai điểm, quan sát điểm thứ ba để kiểm tra. Sau đó chơi trò “Thẳng hàng hay không?” bằng bảng con theo cặp.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được A, B, C thẳng hàng; A, B, D không thẳng hàng; kiểm tra được bằng mép thước; trả lời đúng ít nhất 3/4 câu trong trò chơi.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV vẽ ba điểm A, B, C cùng nằm trên một đường thẳng và điểm D ở phía trên. Hỏi: “Ba điểm A, B, C có cùng nằm trên một đường thẳng không?”
Học sinh
HS quan sát, trả lời: “Có, ba điểm A, B, C cùng nằm trên một đường thẳng.”
Giáo viên
GV hướng dẫn cách kiểm tra: “Đặt mép thước qua hai điểm A và B; nếu điểm C cũng nằm sát mép thước thì ba điểm thẳng hàng.” Sau đó GV đặt thước qua A và B, hỏi: “Điểm D có nằm sát mép thước không?”
Học sinh
HS thực hiện trên vở hoặc bảng con: đặt thước qua A và B, quan sát C và D. Trả lời dự kiến: “C nằm sát mép thước, nên A, B, C thẳng hàng. D không nằm sát mép thước, nên A, B, D không thẳng hàng.”
Giáo viên
GV tổ chức trò chơi “Thẳng hàng hay không?”: GV đọc nhanh các bộ ba điểm, cả lớp giơ bảng con ghi “Thẳng hàng” hoặc “Không thẳng hàng”.
Học sinh
HS giơ bảng con và giải thích ngắn gọn, ví dụ: “Ba điểm A, B, C thẳng hàng vì cùng nằm trên một đường thẳng.”
Giáo viên
GV chốt: “Ba điểm cùng nằm trên một đường thẳng là ba điểm thẳng hàng. Muốn biết chắc chắn, em phải kiểm tra bằng thước, đừng đoán theo cảm tính.”
Học sinh
HS ghi vào vở: “Ba điểm thẳng hàng khi cùng nằm trên một đường thẳng.”

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 7 phút

Luyện tập Phiếu học tập số 2

Mục tiêu

HS vận dụng kiến thức về đoạn thẳng, đường thẳng, đường cong và ba điểm thẳng hàng để làm các bài tập trắc nghiệm và đúng/sai.

Nội dung

HS làm theo cặp Phiếu học tập số 2 gồm bốn bài: bài 2 (chọn hình là đường cong), bài 4 (đếm số đường cong), bài 5 (đúng hay sai về ba điểm thẳng hàng) và bài 6 (chọn các bộ ba điểm thẳng hàng). Sau đó đổi phiếu cho nhóm bên cạnh để kiểm tra chéo.

Sản phẩm dự kiến

Đề và đáp án: Bài 2: hình đường cong là Hình 3 (đáp án C). Bài 4: có 2 đường cong. Bài 5: a) A, B, C thẳng hàng – Đúng; b) A, B, D thẳng hàng – Sai; c) B, C, D thẳng hàng – Sai. Bài 6: đáp án A và B (A, B, C và B, D, E thẳng hàng). HS hoàn thành đúng các bài và sửa được lỗi sai.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu hoặc treo đề Phiếu học tập số 2 và nêu yêu cầu: “Làm bài theo cặp, đọc kỹ câu hỏi, dùng thước khi cần kiểm tra thẳng hàng.” GV có thể mở bài tương tác trên trang NeoEdu để HS luyện thêm.
Học sinh
HS đọc đề, thảo luận cặp đôi để tìm đáp án.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, quan sát các cặp, gợi ý khi cần: “Em kiểm tra lại bằng thước xem điểm thứ ba có nằm trên đường thẳng không?”
Học sinh
HS làm bài: bài 2 chọn C; bài 4 ghi 2; bài 5 ghi Đ, S, S; bài 6 chọn A và B. Các cặp trao đổi và giải thích lý do.
Giáo viên
GV mời 2 cặp trình bày đáp án bài 5 và bài 6, yêu cầu giải thích vì sao. GV hỏi: “Vì sao B, C, D không thẳng hàng?”
Học sinh
HS trình bày: “D nằm phía trên, không nằm trên đường thẳng đi qua B và C nên B, C, D không thẳng hàng.” Các cặp khác nhận xét, bổ sung.
Giáo viên
GV công bố đáp án đầy đủ, nhấn mạnh các lỗi thường gặp: nhầm đoạn thẳng với đường thẳng, cho rằng ba điểm “gần như thẳng” là thẳng hàng mà không kiểm tra bằng thước.
Học sinh
HS đối chiếu, sửa bài của mình và ghi lại những lỗi cần tránh.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 3 phút

Tìm hình trong cuộc sống

Mục tiêu

HS vận dụng kiến thức vào thực tế, nhận biết đoạn thẳng, đường thẳng, đường cong và ba điểm thẳng hàng trong môi trường xung quanh.

Nội dung

GV yêu cầu HS nhìn quanh lớp học hoặc ở nhà, tìm và kể tên: một đồ vật có dạng đoạn thẳng, một đồ vật có dạng đường cong và một bộ ba điểm (ví dụ ba chiếc đinh, ba cây cột) có thể thẳng hàng.

Sản phẩm dự kiến

HS kể được ít nhất một ví dụ đoạn thẳng, một ví dụ đường cong và một ví dụ ba điểm thẳng hàng trong thực tế.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu nhiệm vụ: “Hãy nhìn quanh lớp và chỉ cho cô một vật có dạng đoạn thẳng, một vật có dạng đường cong và ba điểm thẳng hàng.”
Học sinh
HS quan sát xung quanh lớp học, suy nghĩ và chỉ vật thật.
Giáo viên
GV gợi ý nếu HS gặp khó: “Mép bảng là đoạn thẳng; viền bút chì có uốn cong không? Ba ô bàn ngồi cùng một hàng có thẳng hàng không?”
Học sinh
HS chỉ và nói dự kiến: “Mép bảng là đoạn thẳng.”, “Dây treo chuông uốn cong là đường cong.”, “Ba bạn ngồi cùng một hàng dọc là ba điểm thẳng hàng.”
Giáo viên
GV mời 2 đến 3 HS nói to ví dụ của mình và hỏi cả lớp đồng ý không.
Học sinh
HS trình bày ví dụ; cả lớp nhận xét và giơ tay nếu đồng ý.
Giáo viên
GV tổng kết: “Trong cuộc sống có rất nhiều đoạn thẳng, đường cong và các điểm thẳng hàng. Các em hãy để ý và kể cho người thân nghe nhé.”
Học sinh
HS lắng nghe, ghi nhớ và nói lại kiến thức vừa học.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Phần 1. Điền tên hình và đặc điểm vào chỗ trống:

Hình có hai đầu là hai điểm A và B: ...................... (gọi tên hình)
Hình kéo dài mãi về hai phía: ...................... (gọi tên hình)
Hình uốn lượn, không thẳng: ......................

Phần 2. Trả lời câu hỏi:

Đoạn thẳng AB có mấy đầu? Đó là những điểm nào?
Kéo dài đoạn thẳng AB về hai phía thì được hình gì?
Đặt tên đường thẳng đi qua hai điểm M và N như thế nào?

Phiếu học tập số 2

Bài 2. Quan sát hình. Hình nào là đường cong?
A. Hình 1 B. Hình 2 C. Hình 3

Bài 4. Quan sát hình. Có bao nhiêu đường cong? (Điền số: ......)

Bài 5. Quan sát hình. Đúng hay sai?
a) Ba điểm A, B, C thẳng hàng. (Đ/S: ......)
b) Ba điểm A, B, D thẳng hàng. (Đ/S: ......)
c) Ba điểm B, C, D thẳng hàng. (Đ/S: ......)

Bài 6. Quan sát hình. Chọn các bộ ba điểm thẳng hàng.
A. A, B, C B. B, D, E C. A, D, E D. A, B, D

Hướng dẫn về nhà

Vẽ vào vở hai điểm M và N, nối M với N bằng thước để được đoạn thẳng MN; sau đó kéo dài về hai phía để được đường thẳng MN, ghi tên hình đã vẽ.
Tìm ở nhà hai đồ vật có dạng đường cong và một đồ vật có dạng đoạn thẳng; vẽ lại vào vở và ghi chú bằng một câu ngắn.
Vẽ ba điểm thẳng hàng và một điểm không thẳng hàng với hai trong ba điểm đó; kiểm tra bằng thước và ghi kết quả vào vở.
Hoàn thành các bài trong trang bài học NeoEdu (neoedu.vn/learn/2/math/bai-25-diem-doan-thang-duong-thang-duong-cong-ba-diem-thang-hang) nếu có thời gian.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.