Giáo án Bài 6. Giao tiếp và ứng xử trong không gian mạng

HS nhận diện vấn đề giao tiếp và ứng xử trong không gian mạng qua một tình huống gần gũi, từ đó hình thành nhiệm vụ học tập của bài.

GV chiếu tình huống: nhóm chat của lớp nhận được một ảnh đã bị cắt ghép, gắn tên một bạn trong lớp, kèm lời rủ “Chuyển tiếp đi cho vui!”. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Nếu em là thành viên trong nhóm, em sẽ làm gì ngay lúc này? (2) Nếu em chuyển tiếp, điều gì có thể xảy ra với bạn trong ảnh? (3) Ảnh này có thể là thật hay giả? Làm sao để biết?

Danh sách 2 đến 3 phản ứng ban đầu của HS, ví dụ: “Không chuyển tiếp”, “Nhắn riêng hỏi bạn có biết không”, “Báo giáo viên”. HS nhận ra rằng chuyển tiếp làm tổn thương người trong ảnh và chưa thể kết luận ảnh là thật. Từ đó HS xác định nhiệm vụ: tìm hiểu cách giao tiếp và ứng xử đúng trong không gian mạng.

HS giải thích được đặc điểm của giao tiếp đồng bộ và không đồng bộ, lấy được ví dụ, đồng thời hiểu vì sao giao tiếp trực tuyến để lại dấu vết và dễ thiếu ngữ cảnh giọng nói, cử chỉ.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 1. HS xem phần ví dụ trong trang NeoEdu (nếu có thiết bị) hoặc theo mô tả GV chiếu, sau đó hoàn thành bảng so sánh hai hình thức giao tiếp và trả lời câu hỏi: Vì sao một tin nhắn gửi đi có thể bị hiểu sai?

Bảng so sánh hoàn thành trong Phiếu học tập số 1, gồm ba cột: hình thức giao tiếp, đặc điểm, ví dụ. Kết luận HS rút ra: Giao tiếp đồng bộ diễn ra cùng thời điểm (ví dụ gọi video, trò chuyện trực tiếp); giao tiếp không đồng bộ cho phép người nhận đọc và phản hồi sau (ví dụ thư điện tử). Giao tiếp trực tuyến để lại dấu vết và dễ thiếu ngữ cảnh giọng nói, cử chỉ nên người nhận dễ hiểu sai, do đó cần trình bày rõ ràng và cân nhắc trước khi gửi.

HS nêu được các nguyên tắc ứng xử trong không gian mạng và trình bày được các bước xử lí khi gặp bắt nạt hoặc tin chưa kiểm chứng.

HS làm việc theo nhóm 4 người theo kĩ thuật khăn trải bàn. Mỗi nhóm có một tờ giấy lớn chia thành năm phần: ở giữa là chủ đề “Ứng xử đúng trong không gian mạng”, bốn góc là bốn nhiệm vụ: (1) Các nguyên tắc ứng xử; (2) Những hành vi không nên làm; (3) Việc cần làm khi gặp bắt nạt; (4) Việc cần làm khi gặp tin chưa kiểm chứng. Nhóm trả lời theo Phiếu học tập số 2 rồi viết ý chính vào góc của mình. Nêu lưu ý: không đăng lại nội dung gây hại dưới bất kì danh nghĩa nào, kể cả để cảnh báo.

Sơ đồ khăn trải bàn của nhóm với các ý chính, ví dụ: Nguyên tắc: tôn trọng, đồng cảm, trình bày rõ, kiểm thông tin trước khi chia sẻ, bảo vệ dữ liệu cá nhân. Không nên: chế giễu, đe dọa, công khai thông tin riêng, phát tán nội dung làm nhục người khác. Khi bị bắt nạt: không đáp trả bằng xúc phạm, lưu bằng chứng phù hợp (đường dẫn, thời điểm), chặn hoặc báo nền tảng, tìm người lớn hỗ trợ. Khi gặp tin chưa kiểm chứng: không chuyển tiếp, xác minh, báo người phụ trách qua kênh riêng.

HS vận dụng kiến thức đã học để chọn phản hồi phù hợp, phân biệt hình thức giao tiếp và nhận biết hành động đúng, sai trong không gian mạng.

GV chiếu lần lượt các câu hỏi bằng trình chiếu hoặc bài tập tương tác trên NeoEdu. HS trả lời cá nhân, sau đó đối chiếu với bạn cùng bàn. Các câu hỏi gồm: (1) Phản hồi phù hợp với tin chưa kiểm chứng về bạn là gì? A. Chuyển ngay để cảnh báo; B. Thêm lời chế giễu; C. Xác minh và báo riêng người phụ trách, không phát tán; D. Đăng địa chỉ bạn để hỏi. (2) Ví dụ giao tiếp không đồng bộ là gì? A. Cuộc gọi trực tiếp đang diễn ra; B. Thư điện tử có thể đọc sau; C. Hai người đang gọi video; D. Hỏi đáp trực tiếp cùng thời điểm. (3) Xóa tên khỏi ảnh luôn đủ để công khai ảnh bạn mà không cần cân nhắc quyền riêng tư, đúng hay sai? (4) Ghép hành động với nguyên tắc: Kiểm nguồn trước chuyển tin; Xin phép trước đăng ảnh bạn; Phản biện ý mà không miệt thị người. Các nguyên tắc: Trách nhiệm thông tin; Tôn trọng riêng tư; Tôn trọng và đồng cảm. (5) Lưu bằng chứng bắt nạt có nghĩa phải đăng lại toàn bộ nội dung cho cộng đồng, đúng hay sai?

Đáp án: (1) C: không làm tăng phạm vi tổn thương, cần xác minh và hỗ trợ. (2) B: người nhận không cần phản hồi đúng lúc gửi. (3) Sai: ảnh có thể vẫn nhận diện được qua khuôn mặt hoặc bối cảnh, cần cho phép và mục đích phù hợp. (4) Kiểm nguồn trước chuyển tin – Trách nhiệm thông tin; Xin phép trước đăng ảnh bạn – Tôn trọng riêng tư; Phản biện ý mà không miệt thị người – Tôn trọng và đồng cảm. (5) Sai: lưu hạn chế để báo đúng nơi, không tiếp tục phát tán gây hại.

HS viết được phản hồi 3 đến 4 câu trong tình huống thực tế, vừa bảo vệ bạn vừa có hành động cụ thể; biết sửa lời bình thiếu tôn trọng thành phản biện học tập có căn cứ.

Nhiệm vụ 1: Viết phản hồi 3 đến 4 câu trước lời rủ chia sẻ ảnh cắt ghép trong tình huống mở đầu, vừa bảo vệ bạn vừa có hành động cụ thể. Nhiệm vụ 2: Sửa lời bình “Bạn ngu nên giải sai” thành phản biện học tập có căn cứ và nêu vì sao cách mới tốt hơn. HS làm cá nhân trong 4 phút, sau đó hai bạn cùng bàn đọc và góp ý cho nhau.

Phản hồi mẫu cho nhiệm vụ 1: “Mình chưa xác minh được ảnh này nên không chuyển tiếp. Nội dung có thể làm bạn tổn thương dù người gửi nói đùa. Mình sẽ báo giáo viên qua kênh riêng và hỏi bạn cần hỗ trợ gì. Nếu cần lưu bằng chứng, chỉ giữ đường dẫn và thời điểm để báo, không đăng lại vào nhóm khác.” Phản biện mẫu cho nhiệm vụ 2: “Ở bước 2 bạn chia cho x nhưng chưa xét x = 0. Mình đề nghị tách trường hợp này rồi kiểm lại nghiệm; bạn cùng mình thử nhé.” Cách mới nêu rõ bước và điều kiện, mở đường hợp tác và không gán nhãn năng lực hay xúc phạm người viết.