Giáo án Bảng tra cứu khái niệm, thuật ngữ

HS nhận ra một thuật ngữ lịch sử có thể mang nhiều nghĩa và cần xét chủ thể, phạm vi, thời điểm trước khi dùng.

GV đưa ra câu hỏi: “Cụm từ mặt trận trong câu ‘Mặt trận ngoại giao đã mở rộng’ và trong câu ‘Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam ra đời năm 1960’ có cùng nghĩa không?” HS trả lời nhanh cá nhân, sau đó chia sẻ với bạn cùng bàn. GV dẫn vào bài: bài hôm nay tra cứu, phân biệt các thuật ngữ và sửa lỗi dùng từ.

HS nêu được: cụm mặt trận ngoại giao chỉ một lĩnh vực đấu tranh; Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam là tên một tổ chức liên minh chính trị (thành lập ngày 20–12–1960). Từ đó rút ra nhận định: nghĩa của từ phải được xác định theo ngữ cảnh.

HS giải thích được nghĩa, phạm vi và giới hạn của các thuật ngữ quân sự, chính trị – xã hội trong bảng tra cứu; phân biệt được chiến lược, chiến thuật, chiến dịch, tập kích, tổng khởi nghĩa và tổng tiến công.

HS làm việc theo nhóm 4 bằng kĩ thuật khăn trải bàn, hoàn thành Phiếu học tập số 1 (xem phần phiếu). Nhóm đọc phần diễn giải trong bảng, ghi lại nghĩa đúng theo chủ thể, quy mô, chức năng và nêu một lưu ý “không được hiểu nhầm” cho mỗi thuật ngữ. GV đặt câu hỏi gợi mở: (1) Chiến dịch khác chiến lược ở điểm nào? (2) Vì sao không lấy tên một trận thay cho toàn bộ chiến lược? (3) Tổng khởi nghĩa và tổng tiến công khác nhau ở mục tiêu và quy mô như thế nào?

Phiếu học tập số 1 hoàn thành, nội dung chính gồm:

• Chiến lược cách mạng: định hướng mục tiêu, nhiệm vụ và tổ chức lực lượng cho một giai đoạn hoặc toàn bộ cách mạng, phạm vi rộng.
• Chiến dịch: chuỗi trận đánh và hoạt động phối hợp trong thời gian, không gian nhất định; có thể gồm nhiều trận then chốt.
• Chiến thuật: cách tổ chức, sử dụng lực lượng để thực hiện một nhiệm vụ chiến đấu cụ thể.
• Tập kích: tiến công bất ngờ vào mục tiêu theo phương án đã chuẩn bị; không phải mọi cuộc tiến công đều là tập kích.
• Tổng khởi nghĩa: giành chính quyền trên phạm vi rộng; không đồng nhất với một trận đánh riêng.
• Tổng tiến công: tiến công quân sự quy mô lớn trên nhiều hướng, chiến trường; không phải từ đồng nghĩa của tổng khởi nghĩa.
• Căn cứ địa cách mạng: có chức năng chính trị, lực lượng, hậu cần và tổ chức, không chỉ là công sự.
• Ấp chiến lược: khu dân cư bị chính quyền Sài Gòn dồn, kiểm soát; không phải tên chung của mọi ấp ở miền Nam.
• Bình định: hoạt động quân sự, chính trị, kiểm soát dân cư nhằm áp đặt, duy trì quyền kiểm soát địa bàn; không hiểu là làm yên bình.
• Bình dân học vụ: phong trào tổ chức học chữ rộng rãi sau độc lập.

HS phân biệt được các nghĩa của mặt trận, giới hạn của hiệp định, khái niệm hội nhập quốc tế, trật tự thế giới và chế độ pháp lí của vùng đặc quyền kinh tế trên biển.

HS làm việc theo cặp đôi, hoàn thành Phiếu học tập số 2. Cặp đôi đọc phần diễn giải, xác định nghĩa đúng của mặt trận trong ba cách dùng; đối chiếu giới hạn của hiệp định; so sánh vùng đặc quyền kinh tế với lãnh thổ đất liền; xếp ba mốc văn kiện theo thời gian. GV đặt câu hỏi: (1) Vì sao không thể đổi “Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam” thành “mặt trận ngoại giao” trong niên biểu? (2) Vì sao đoàn dự hội nghị không mặc nhiên cùng kí một hiệp định? (3) Vùng đặc quyền kinh tế có chủ quyền toàn diện như lãnh thổ không?

Phiếu học tập số 2 hoàn thành, nội dung chính gồm:

• Mặt trận có ba nghĩa: khu vực chiến đấu; lĩnh vực đấu tranh (như ngoại giao); tổ chức liên minh chính trị (như Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam, thành lập 20–12–1960). Nghĩa được xác định bằng ngữ cảnh.
• Hiệp định chỉ ràng buộc theo nội dung, chủ thể và điều kiện của nó; phải đọc văn bản để xác định bên kí và nghĩa vụ.
• Hội nhập quốc tế là tham gia, thực hiện các khuôn khổ hợp tác, cam kết; cần năng lực trong nước và không xoá độc lập tự chủ.
• Trật tự thế giới là cách sắp xếp, tương quan quan hệ quốc tế trong một thời kì; không phải sơ đồ bất biến.
• Vùng đặc quyền kinh tế có quyền chủ quyền, quyền tài phán theo Công ước, không đồng nhất với chủ quyền lãnh thổ.
• Thứ tự các mốc văn kiện: Hiệp định Sơ bộ 6–3–1946; các thoả thuận Giơ-ne-vơ tháng 7–1954; Hiệp định Pa-ri 27–1–1973.

HS vận dụng kiến thức đã hệ thống hoá để chọn đúng nghĩa, xác định đúng sai, ghép cách dùng với nghĩa phù hợp và xếp thứ tự mốc văn kiện.

HS làm bài tập 2 đến 7 trong bảng bài tập của bài (bài 2 và 3 trắc nghiệm, bài 4 đúng sai, bài 5 ghép nghĩa, bài 6 xếp thứ tự mốc, bài 7 tính khoảng cách). HS làm cá nhân 4 phút, sau đó đổi chéo vở với bạn cùng bàn để chấm theo đáp án. Có thể dùng bài tập tương tác trên trang NeoEdu để kiểm tra nhanh nếu lớp có thiết bị.

Đề và đáp án:

• Câu 2: Kế hoạch đặt mục tiêu và cách tổ chức lực lượng cho cả giai đoạn cách mạng là: B. Chiến lược cách mạng (chiến lược có phạm vi rộng; chiến thuật và tập kích gắn nhiệm vụ cụ thể; khu vực mặt trận là không gian chiến đấu).
• Câu 3: Cách dùng đúng là B và C (hội nhập gắn thực hiện cam kết và nâng năng lực trong nước; một chiến dịch có thể gồm nhiều trận). A sai vì tự lực không có nghĩa từ chối mọi giúp đỡ; D sai vì vùng đặc quyền kinh tế không có chủ quyền toàn diện.
• Câu 4: a) Sai (phải kiểm văn kiện, bên kí, nghĩa vụ); b) Đúng (căn cứ địa có chức năng chính trị, hậu cần, tổ chức); c) Sai (quy mô và mục tiêu khác nhau); d) Đúng (bình dân học vụ gắn mở rộng việc học chữ sau độc lập).
• Câu 5: Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam – tổ chức liên minh chính trị; đấu tranh trên mặt trận ngoại giao – một lĩnh vực hoạt động; một mặt trận quân sự nơi các đơn vị đang chiến đấu – khu vực diễn ra chiến đấu.
• Câu 6: Hiệp định Sơ bộ 6–3–1946 → Các thoả thuận Giơ-ne-vơ tháng 7–1954 → Hiệp định Pa-ri 27–1–1973.
• Câu 7: 20 hải lí (200 − 180 = 20; chỉ là phép tính khoảng cách trong mô hình, không kết luận chủ quyền toàn diện).

HS vận dụng bảng nghĩa để sửa các nhận định sai và chú giải một niên biểu, ghi rõ ngữ cảnh thay vì thay từ theo cảm giác.

Nhiệm vụ 1: Sửa hai nhận định “Tự lực cánh sinh là đóng cửa” và “Hội nhập là giao mọi quyền lựa chọn cho bên ngoài”, mỗi nhận định viết thành một câu đúng và nêu một ví dụ vận dụng không bịa kết quả.
Nhiệm vụ 2: Viết một thẻ sửa lỗi cho câu “Một trận đánh là toàn bộ chiến dịch; mọi hiệp định đều có mọi đoàn hội nghị kí; vùng đặc quyền kinh tế là lãnh thổ có chủ quyền toàn diện”.
Nhiệm vụ 3 (làm về nhà nếu thiếu thời gian): Chú giải một dòng niên biểu có từ mặt trận, ghi rõ nghĩa theo ngữ cảnh.

Thẻ sửa lỗi gồm:

• Tự lực cánh sinh là phát huy nguồn lực và năng lực của mình, không phải cắt mọi quan hệ; vẫn có thể hợp tác phù hợp.
• Hội nhập là tham gia và thực hiện các khuôn khổ hợp tác, cam kết; không trao toàn bộ quyền quyết định cho bên ngoài.
• Chiến dịch có thể gồm nhiều trận và hoạt động phối hợp; một trận then chốt không thay toàn bộ tiến trình.
• Hiệp định phải được xác định bằng văn bản: bên kí, nội dung, điều kiện; không phải mọi đoàn dự hội nghị đều kí.
• Vùng đặc quyền kinh tế có quyền chủ quyền và quyền tài phán theo Công ước, không phải chủ quyền toàn diện như lãnh thổ.
  Ghi chú: Chấm theo từng phần, chấp nhận cách diễn đạt tương đương có căn cứ.