Giáo án Bài 18. Một số hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp

HS nhận biết hai đối tượng công nghiệp có hình thức tổ chức khác nhau và nêu được vấn đề cần giải quyết trong bài.

GV chiếu hai mô tả. Mô tả A: một không gian có ranh giới xác định, nhiều cơ sở sản xuất cùng chuyên một ngành, dùng chung đường giao thông, điện, nước và hệ xử lí chất thải. Mô tả B: một nhà máy đơn lẻ có dây chuyền máy móc hiện đại, không gắn với hoạt động nghiên cứu hay đào tạo. Câu hỏi: (1) Hai đối tượng này có cùng một hình thức tổ chức lãnh thổ không? (2) Dựa vào yếu tố nào để nhận biết? (3) Điều gì cần làm rõ trong bài hôm nay?

HS nêu được: A có ranh giới, chức năng sản xuất và dịch vụ, hạ tầng dùng chung nên gần với khu công nghiệp; B là một cơ sở riêng lẻ, máy hiện đại chưa đủ để xác định là khu công nghệ cao. Vấn đề bài học: phân biệt khu công nghiệp, khu công nghệ cao và điều kiện để các hình thức này hoạt động bền vững.

HS nêu được khái niệm khu công nghiệp và giải thích được vai trò của ranh giới, hạ tầng dùng chung đối với việc thu hút vốn, tạo việc làm và liên kết doanh nghiệp.

Nhóm 4 HS sử dụng phần A của Phiếu học tập số 1, đọc nội dung trong sách giáo khoa và bài giảng trên trang NeoEdu. Nhiệm vụ: (1) Nêu đặc điểm ranh giới địa lí của khu công nghiệp. (2) Nêu chức năng chuyên sản xuất và dịch vụ phục vụ sản xuất công nghiệp. (3) Giải thích vì sao hạ tầng dùng chung giúp thu hút vốn, tạo việc làm và thúc đẩy liên kết giữa các doanh nghiệp.

Phiếu học tập số 1 (phần A) hoàn chỉnh với nội dung: khu công nghiệp là không gian có ranh giới xác định, chuyên sản xuất và dịch vụ phục vụ sản xuất công nghiệp; hạ tầng dùng chung (điện, nước, giao thông, xử lí chất thải) giúp giảm chi phí đầu tư riêng lẻ của từng doanh nghiệp, thu hút vốn, tạo việc làm và tạo điều kiện liên kết sản xuất.

HS nêu được khái niệm khu công nghệ cao và giải thích được vì sao một cơ sở có máy hiện đại không tự trở thành khu công nghệ cao.

Nhóm 4 HS thực hiện kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS viết ý kiến cá nhân vào một ô trên tờ giấy A3 chia 4 phần, sau đó nhóm thống nhất ý kiến chung ở ô giữa. Phiếu học tập số 1 (phần B) hướng dẫn các câu hỏi: (1) Khu công nghệ cao tích hợp những hoạt động nào? (2) Vì sao một nhà máy có máy hiện đại chưa đủ điều kiện? (3) Vai trò của liên kết viện, trường, doanh nghiệp và đội ngũ nhân lực là gì?

Khăn trải bàn của nhóm ghi: khu công nghệ cao là không gian tích hợp nghiên cứu, ứng dụng, ươm tạo, đào tạo và sản xuất sản phẩm công nghệ cao. Một cơ sở có máy hiện đại chỉ là một bộ phận sản xuất, thiếu hệ nghiên cứu, đào tạo và liên kết nên không tự thành khu công nghệ cao. Khu công nghệ cao không thể chỉ dựa vào diện tích mà cần liên kết viện, trường, doanh nghiệp và nhân lực phù hợp chức năng đổi mới.

HS giải thích được cơ chế cộng sinh và điều kiện hạ tầng, định hướng phát triển bền vững; nêu được vì sao đổi tên khu sinh thái không đủ để giải quyết ô nhiễm.

HS làm việc theo cặp đôi, ghép thẻ gồm các cụm: cộng sinh; hạ tầng ngoài hàng rào; nhà ở, giao thông, nước, xử lí chất thải; tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải; khu sinh thái. Nhiệm vụ: ghép mỗi thẻ với nội dung đúng và giải thích lí do khu sinh thái phải có trao đổi tài nguyên, hiệu quả và tuân pháp luật.

Cộng sinh là liên kết tài nguyên, phụ phẩm có kiểm soát giữa các cơ sở. Khu công nghiệp cần hạ tầng ngoài hàng rào, nhà ở, giao thông, nước và xử lí chất thải để tạo lợi thế. Định hướng là tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, cộng sinh có kiểm soát và trách nhiệm xã hội. Khu sinh thái không phải chỉ đổi tên mà phải có trao đổi tài nguyên, hiệu quả và tuân pháp luật; đổi tên không tự làm hết ô nhiễm.

HS củng cố khái niệm khu công nghiệp, khu công nghệ cao và cộng sinh; vận dụng tiêu chí phân biệt để chọn đáp án và ghép thuật ngữ.

HS làm Phiếu học tập số 2 (phần A) gồm các câu 2, 3, 5, 6 và 7 trong bài tập có sẵn. Hình thức: cá nhân làm trong 5 phút, sau đó đối chiếu cặp đôi. Trang NeoEdu có bài tập tương tác để HS kiểm tra nhanh.

Đáp án: Câu 2: C (khu công nghệ cao gắn nghiên cứu, ứng dụng, ươm tạo, đào tạo và sản xuất công nghệ; diện tích, xa đô thị hoặc một kho hàng không xác định được chức năng đó). Câu 3: A và C (khu công nghiệp cần ranh giới và hạ tầng; khu công nghệ cao cần hệ sinh thái nghiên cứu). Câu 5: Khu công nghiệp – không gian xác định chuyên sản xuất và dịch vụ công nghiệp; Khu công nghệ cao – không gian tích hợp nghiên cứu ứng dụng và sản xuất công nghệ cao; Cộng sinh – liên kết tài nguyên phụ phẩm có kiểm soát giữa cơ sở. Câu 6: {{1}} Khu công nghiệp; {{2}} Khu công nghệ cao. Câu 7: $7/10 \times 100 = 70\%$; chưa đủ kết luận toàn khu đạt chuẩn môi trường vì chỉ có 7 trên 10 cơ sở dùng hệ xử lí chung đạt yêu cầu.

HS đánh giá đúng sai từng nhận định, sửa nhận định sai và lập được tiêu chí phân biệt hai hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp.

HS làm Phiếu học tập số 2 (phần B) gồm câu 4, câu 8 và câu 9. Câu 4: đánh giá Đ/S từng nhận định a, b, c, d. Câu 8: lập hai tiêu chí phân biệt và một điều kiện chung. Câu 9: sửa nhận định "Mọi nhà máy hiện đại là khu công nghệ cao" và nêu ví dụ hoặc điều kiện giới hạn.

Câu 4: a) Đ (khu công nghiệp cần ranh giới và hạ tầng); b) Đ (khu công nghệ cao cần hệ sinh thái nghiên cứu); c) S (một nhà máy hiện đại chưa tự thành khu công nghệ cao); d) S (đổi tên sinh thái không tự làm hết ô nhiễm). Câu 8 (tối đa 1 điểm): 0,5 điểm cho hai tiêu chí, như chức năng chủ đạo (khu công nghiệp sản xuất và dịch vụ công nghiệp; khu công nghệ cao tích hợp nghiên cứu, ứng dụng, ươm tạo, đào tạo và sản xuất) và hệ liên kết, nhân lực (viện–trường–doanh nghiệp); 0,5 điểm cho một điều kiện chung như hạ tầng đồng bộ gồm điện, nước, giao thông và xử lí chất thải. Câu 9 (tối đa 1 điểm): bác bỏ đúng khẳng định; nêu nhận định thay thế như "Một nhà máy hiện đại chưa tự thành khu công nghệ cao"; giải thích khu công nghệ cao là không gian có hệ chức năng nghiên cứu, ứng dụng, ươm tạo, đào tạo; nêu ví dụ như dây chuyền tự động trong một cơ sở đơn lẻ chưa đủ điều kiện.

HS vận dụng tiêu chí phân biệt và điều kiện hạ tầng để nhận xét một không gian công nghiệp ở địa phương (hoặc khu vực lân cận), nêu được giới hạn của kết luận.

Nhiệm vụ: HS chọn một không gian sản xuất ở địa phương (khu công nghiệp, cụm công nghiệp hoặc cơ sở sản xuất lớn) và trả lời: (1) Có ranh giới xác định và chức năng sản xuất, dịch vụ không? (2) Có hạ tầng dùng chung (giao thông, nước, xử lí chất thải) không? (3) Có hoạt động nghiên cứu, đào tạo hay liên kết viện, trường, doanh nghiệp không? (4) Nêu một kết luận và giới hạn của kết luận đó. Hình thức: cá nhân viết đoạn văn ngắn khoảng 8 đến 10 dòng, có thể làm về nhà.

Đoạn văn hoàn chỉnh gồm: tên không gian đã chọn; trả lời đủ 3 câu hỏi về ranh giới, hạ tầng và liên kết; một kết luận gắn với tiêu chí đã học (ví dụ: "Đây có đặc điểm của khu công nghiệp vì có ranh giới và hạ tầng dùng chung"); và một giới hạn kết luận (ví dụ: "Kết luận chỉ dựa trên thông tin quan sát bên ngoài, chưa đủ số liệu về môi trường").