Giáo án Bài 14. Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp

Huy động hiểu biết của HS về nông nghiệp công nghệ cao và nhận ra rằng một công trình che phủ chưa đủ để xác định một khu nông nghiệp công nghệ cao, từ đó xác định vấn đề của bài.

GV chiếu hình ảnh một khu nhà kính trồng rau và đặt câu hỏi: “Một khu nhà kính như thế này có phải là khu nông nghiệp công nghệ cao không? Vì sao?”. HS trả lời cá nhân trong 1 phút, sau đó chia sẻ với bạn cùng bàn. GV ghi nhanh các ý kiến lên bảng và giới thiệu mục tiêu bài học: phân biệt trang trại, khu nông nghiệp công nghệ cao và vùng chuyên canh.

Ý kiến ban đầu của HS và câu hỏi dẫn vào bài: một nhà kính là công trình che phủ phục vụ sản xuất, chưa chứng minh được một không gian có đủ chức năng nghiên cứu, ứng dụng, đào tạo, trình diễn và tổ chức để là khu nông nghiệp công nghệ cao.

Nêu được khái niệm trang trại và giải thích được điều kiện, hiệu quả của trang trại trong tổ chức lãnh thổ nông nghiệp.

HS đọc đoạn SGK và tư liệu do GV chiếu về trang trại, sau đó trả lời ba câu hỏi:

• Trang trại là gì? Nêu hai đặc điểm chính của trang trại.
• Vì sao trang trại cần đáp ứng quy mô và điều kiện theo quy định?
• Hiệu quả của trang trại được đo bằng những tiêu chí nào? Vì sao phải kể đến khả năng tham gia của hộ nhỏ?
  HS ghi kết quả vào mục Trang trại của Phiếu học tập số 1.

Trang trại là đơn vị sản xuất hàng hóa có tổ chức, hoạt động với quy mô và điều kiện theo quy định.
Hai đặc điểm: sản xuất để bán (hàng hóa) và có tổ chức quản lí sản xuất.
Hiệu quả đo bằng thu nhập, năng suất, mức sử dụng tài nguyên, rủi ro và khả năng tham gia của hộ nhỏ.
Trang trại cần nước, đất, nhân lực, vốn và liên kết để hoạt động.

Nêu được khái niệm khu nông nghiệp công nghệ cao và giải thích được vì sao không thể xác định khu này chỉ qua việc có một nhà kính.

Nhóm 4 HS đọc đoạn SGK về khu nông nghiệp công nghệ cao và thực hiện Phiếu học tập số 1 (phần Khu nông nghiệp công nghệ cao). Nhiệm vụ gồm:

• Liệt kê các chức năng gắn với khu nông nghiệp công nghệ cao: nghiên cứu, ứng dụng, đào tạo, trình diễn, sản xuất công nghệ.
• So sánh một nhà kính riêng lẻ với một khu nông nghiệp công nghệ cao theo bảng: có tổ chức không gian không, có chức năng gì, có hỗ trợ công nghệ không.
• Trả lời: vì sao không coi mọi nhà kính riêng lẻ là khu nông nghiệp công nghệ cao?

Khu nông nghiệp công nghệ cao là không gian tích hợp ứng dụng và hỗ trợ công nghệ nông nghiệp, gắn nghiên cứu, ứng dụng, đào tạo, trình diễn và sản xuất công nghệ.
Một nhà kính riêng lẻ chỉ là công trình che phủ phục vụ sản xuất, chưa có đủ chức năng nghiên cứu, đào tạo, trình diễn và chưa được tổ chức không gian để là khu nông nghiệp công nghệ cao.
Kết luận: không coi mọi nhà kính riêng lẻ là khu nông nghiệp công nghệ cao.

Nêu được khái niệm vùng chuyên canh; vận dụng được công thức tỉ lệ phần trăm và giải thích được ba khâu liên kết của vùng nguyên liệu.

HS ghép các thẻ thuật ngữ với thẻ đặc trưng để hình thành khái niệm: Trang trại, Khu nông nghiệp công nghệ cao, Vùng chuyên canh. Sau đó HS làm ví dụ 1: “Vùng mô hình 1000 ha, trong đó 800 ha là sản phẩm chủ lực. Tỉ lệ diện tích chủ lực là bao nhiêu phần trăm?”. Cuối cùng HS đọc ví dụ 2 về vùng cà phê, xác định ba khâu liên kết và hai tiêu chí bền vững. GV lưu ý: phân tích vùng nguyên liệu nên xét cả lưu vực và chuỗi giá trị; sắp xếp cấp tỉnh năm 2025 làm đổi phạm vi quản lí nhưng không xóa mạng liên kết sinh thái và thị trường.

Vùng chuyên canh là lãnh thổ tập trung sản phẩm theo lợi thế sinh thái – kinh tế, có liên kết đầu vào, chế biến và thị trường.
Ví dụ 1: $\dfrac{800}{1000} \times 100 = 80\%$.
Ví dụ 2: ba khâu gồm vùng nguyên liệu (quản lí tưới và chất lượng), sơ chế/chế biến (tiết kiệm nước, xử lí phụ phẩm), hợp đồng và truy xuất tiêu thụ; hai tiêu chí bền vững là nước trên tấn sản phẩm và thu nhập người trồng, đồng thời bảo vệ rừng, không mở rộng bằng phá rừng.
Một trang trại có thể nằm trong vùng chuyên canh; các cấp không loại trừ nhau.

Vận dụng khái niệm để phân biệt các mô hình tổ chức lãnh thổ nông nghiệp, đánh giá đúng sai nhận định và sửa khẳng định sai bằng lập luận địa lí.

HS làm việc cặp đôi với Phiếu học tập số 2 gồm các câu 2 đến 9 của bài tập. Câu 1 là đoạn tư liệu HS đã đọc, dùng để tra cứu khi cần. Sau khi làm xong, HS kiểm tra nhanh đáp án trên trang bài tập tương tác NeoEdu nếu lớp có thiết bị.
Câu hỏi chính: “Vì sao không thể kết luận chỉ từ việc có một nhà kính?”; “Trang trại và vùng chuyên canh có thể cùng tồn tại không? Vì sao?”.

Câu 2: C (Khu nông nghiệp công nghệ cao). Câu 3: A và C (Trang trại có thể thuộc vùng chuyên canh; công nghệ cao cần nhân lực và tổ chức).
Câu 4: a) Đúng; b) Đúng; c) Sai; d) Sai.
Câu 5: Trang trại – đơn vị sản xuất hàng hóa có tổ chức; Khu nông nghiệp công nghệ cao – không gian tích hợp ứng dụng và hỗ trợ công nghệ nông nghiệp; Vùng chuyên canh – lãnh thổ tập trung sản phẩm theo lợi thế và liên kết.
Câu 6: (1) Trang trại; (2) Khu nông nghiệp công nghệ cao.
Câu 7: 80%.
Câu 8: Gợi ý tối đa 1 điểm: 0,5 điểm cho ba khâu liên kết có quan hệ rõ (vùng nguyên liệu – chế biến – tiêu thụ); 0,5 điểm cho hai tiêu chí bền vững cụ thể, ví dụ nước trên tấn sản phẩm và thu nhập người trồng.
Câu 9: Gợi ý tối đa 1 điểm: sửa thành “Một nhà kính riêng lẻ chưa đủ để là khu nông nghiệp công nghệ cao”; giải thích khu này cần không gian được tổ chức, chức năng ứng dụng, nghiên cứu, hạ tầng và nhân lực; nêu ví dụ như hộ trồng rau trong nhà kính riêng lẻ chỉ là cơ sở sản xuất.

Vận dụng khái niệm vùng chuyên canh, chuỗi liên kết và giới hạn kết luận để đề xuất hướng tổ chức lãnh thổ nông nghiệp ở địa phương.

HS chọn một sản phẩm nông nghiệp chủ lực của địa phương và hoàn thiện đề cương ngắn gồm: tên sản phẩm, lợi thế sinh thái – kinh tế, ba khâu liên kết (vùng nguyên liệu, chế biến, tiêu thụ), hai tiêu chí bền vững và một giới hạn kết luận (thiếu số liệu quan trắc, cần nước, đất, nhân lực, vốn). Nhiệm vụ này có thể hoàn thiện ở nhà.

Đề cương ngắn gồm đầy đủ các mục: sản phẩm chủ lực; lợi thế; ba khâu liên kết có quan hệ rõ; hai tiêu chí bền vững (ví dụ nước trên tấn sản phẩm, thu nhập người trồng); một giới hạn kết luận và ghi chú phân tích theo lưu vực hoặc chuỗi giá trị nếu có.