Giáo án Bài 13. Vấn đề phát triển ngành lâm nghiệp và thuỷ sản

Huy động hiểu biết của HS về sản phẩm lâm nghiệp và thủy sản; xác định vấn đề cần giải quyết của bài học.

GV đặt câu hỏi: “Em hãy kể tên 3 sản phẩm lâm nghiệp và 3 sản phẩm thủy sản quen thuộc. Với mỗi sản phẩm, em đoán nguồn gốc là khai thác hay nuôi trồng?”. GV ghi nhanh các ý lên bảng và hỏi tiếp: “Nếu chỉ tăng sản lượng mà làm rừng và nguồn lợi cạn kiệt thì điều gì xảy ra?”.

Nhiệm vụ học tập được xác định: ngành lâm nghiệp và thủy sản vừa phải phát triển sản lượng, vừa phải giữ được tài nguyên rừng và nguồn lợi thủy sản. HS ghi vào vở câu hỏi định hướng: “Phát triển lâm nghiệp và thủy sản như thế nào để vừa tăng hiệu quả vừa bảo vệ tài nguyên?”.

Nêu được các hoạt động của lâm nghiệp; phân biệt chức năng của rừng phòng hộ, rừng đặc dụng và rừng sản xuất; giải thích được vì sao chất lượng rừng khác diện tích rừng.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn, hoàn thành Phiếu học tập số 1. GV hỏi: “Vì sao không thể nói diện tích rừng tăng thì mọi chức năng đều tốt hơn?”; “Vì sao gỗ cần được truy xuất và phục hồi?”.

Kết quả trên Phiếu học tập số 1 (đáp án chuẩn):

• Lâm nghiệp gồm bảo vệ, phát triển, khai thác, chế biến lâm sản.
• Rừng phòng hộ: giữ đất, giữ nước, giảm tác động thiên tai; ưu tiên bảo vệ đất, nguồn nước và môi trường.
• Rừng đặc dụng: bảo tồn; ưu tiên bảo tồn thiên nhiên và giá trị đặc thù.
• Rừng sản xuất: cung cấp lâm sản theo quy định.
  Kết luận HS rút ra: Chất lượng rừng khác diện tích rừng; không suy diện tích tăng là mọi chức năng đều tốt hơn. Sản xuất gỗ cần truy xuất và phục hồi; không hợp thức hóa khai thác rừng tự nhiên trái phép bằng trồng đơn loài.

Nêu được lợi thế và thách thức của ngành thủy sản; sử dụng số liệu thông cáo 2024 để so sánh sản lượng khai thác và nuôi trồng; giải thích được vì sao cần đồng thời tăng giá trị và bảo vệ nguồn lợi.

Kĩ thuật mảnh ghép: nhóm chuyên gia A nghiên cứu khai thác biển và nội địa; nhóm B nghiên cứu nuôi nước mặn, lợ, ngọt; nhóm C nghiên cứu chế biến, thị trường và thách thức. Sau đó HS ghép nhóm mới để chia sẻ. Cả lớp hoàn thành Phiếu học tập số 2 với số liệu thông cáo 2024. GV hỏi: “Vì sao khai thác vượt khả năng tái sinh lại làm giảm sinh kế tương lai?”; “Nuôi trồng có phải là giải pháp thay thế hoàn toàn cho khai thác không? Vì sao?”.

Kết quả trên Phiếu học tập số 2 (đáp án chuẩn):

• Sản lượng thủy sản 2024: 9.547,0 nghìn tấn; nuôi 5.721,6 nghìn tấn; khai thác 3.825,4 nghìn tấn; $9547{,}0-5721{,}6=3825{,}4$.
• Lợi thế: bờ biển dài, vùng nước, lao động, chế biến và thị trường.
• Thách thức: bão, suy giảm nguồn lợi, ô nhiễm và dịch bệnh.
• Khai thác phải tuân pháp luật, bảo tồn sinh cảnh và chống khai thác IUU.
  Kết luận HS rút ra: Thủy sản có nuôi và khai thác. Ngành cần tăng giá trị dựa trên chất lượng, bảo quản, chế biến và truy xuất, thay vì tăng sức ép lên nguồn lợi. Nuôi không đồng nghĩa không tác động môi trường.

Củng cố kiến thức về chức năng rừng, nuôi trồng và khai thác thủy sản; rèn kĩ năng loại trừ phương án sai và tính toán số liệu.

HS làm bài tập cá nhân trong 8 phút, sau đó đối chiếu theo cặp đôi trong 4 phút, cuối cùng làm bài tương tác trên học liệu NeoEdu. Các câu hỏi: (1) Hoạt động nào trực tiếp giảm áp lực khai thác tận diệt? A. Khai thác mọi cá non; B. Tuân thủ mùa, vùng cấm và ngư cụ hợp pháp; C. Tăng mắt lưới nhỏ vô hạn; D. Bỏ truy xuất. (2) Chọn hai nhận định đúng: A. Thủy sản có nuôi và khai thác; B. Nuôi càng dày luôn càng bền vững; C. Chất lượng rừng khác diện tích rừng; D. Mọi rừng trồng giống chức năng rừng đặc dụng. (3) Đánh giá đúng/sai: a) Thủy sản có nuôi và khai thác; b) Chất lượng rừng khác diện tích rừng; c) Nuôi càng dày luôn càng bền vững; d) Mọi rừng trồng giống chức năng rừng đặc dụng. (4) Ghép: Rừng phòng hộ, Rừng đặc dụng, Nuôi trồng với đặc trưng tương ứng. (5) Thông cáo 2024: tổng 9547,0 nghìn tấn, nuôi 5721,6 nghìn tấn. Khai thác là bao nhiêu nghìn tấn?

Đáp án:

• Câu 1: B. Tuân thủ mùa, vùng cấm và ngư cụ hợp pháp giúp giảm khai thác cá non, bảo vệ sinh cảnh và khả năng tái sinh của nguồn lợi.
• Câu 2: A và C. Thủy sản có nuôi và khai thác; chất lượng rừng khác diện tích rừng. B và D không đúng.
• Câu 3: a) Đúng; b) Đúng; c) Sai; d) Sai.
• Câu 4: Rừng phòng hộ – ưu tiên bảo vệ đất, nguồn nước và môi trường; Rừng đặc dụng – ưu tiên bảo tồn thiên nhiên và giá trị đặc thù; Nuôi trồng – chăm nuôi thủy sinh trong môi trường quản lí.
• Câu 5: $9547{,}0-5721{,}6=3825{,}4$; khai thác là 3.825,4 nghìn tấn.

Vận dụng kiến thức để đánh giá một nhận định, nêu điều kiện giới hạn và đề xuất hướng phát triển lâm nghiệp hoặc thủy sản phù hợp với địa phương.

Tình huống: Một bạn khẳng định: “Nuôi càng dày luôn càng bền vững”. HS thảo luận theo cặp: sửa nhận định, giải thích và nêu một ví dụ hoặc điều kiện giới hạn. Sau đó, HS nêu một việc có thể làm để tăng giá trị sản phẩm địa phương mà không chỉ tăng sức ép lên tài nguyên.

Sản phẩm mẫu:

• Nhận định sửa: Mật độ nuôi tăng không luôn làm nuôi trồng bền vững hơn.
• Giải thích: Nuôi dày có thể tăng cạnh tranh ôxi, thức ăn, tích tụ chất thải và nguy cơ dịch bệnh nếu vượt sức chịu tải và năng lực quản lí.
• Ví dụ hoặc điều kiện giới hạn: tăng đàn trong cùng ao mà không đánh giá chất lượng nước và xử lí chất thải có thể gây thiệt hại thay vì tăng sản phẩm tốt.
• Đề xuất: nâng cao chất lượng, bảo quản, chế biến và truy xuất nguồn gốc sản phẩm địa phương.