Giáo án Bài 7. Thức ăn và nhu cầu dinh dưỡng của vật nuôi

Huy động kiến thức nền về thức ăn và dinh dưỡng; tạo tình huống có vấn đề dẫn vào bài học.

HS đọc tình huống: Nhóm học sinh tính được một hỗn hợp có 18% protein và muốn dùng ngay cho đàn gà thật vì «đã đủ protein». HS trả lời câu hỏi: Theo em, chỉ cần đủ protein là đủ khẩu phần cho gà chưa? Vì sao? Cần biết thêm những thông tin nào?

Các ý kiến dự kiến của HS: «Chưa đủ, vì gà cần cả năng lượng và khoáng»; «Cần biết gà ở giai đoạn nào»; «Phải có chuyên gia kiểm tra trước khi cho ăn». GV chốt vấn đề: Bài học sẽ làm rõ nhu cầu dinh dưỡng, tiêu chuẩn ăn, khẩu phần ăn và giới hạn của một chỉ tiêu.

Nêu được và phân biệt được ba khái niệm: nhu cầu dinh dưỡng, tiêu chuẩn ăn, khẩu phần ăn.

HS làm việc theo cặp đôi, ghép từng thẻ khái niệm (Nhu cầu dinh dưỡng; Tiêu chuẩn ăn; Khẩu phần ăn) với thẻ mô tả tương ứng. Sau đó trả lời câu hỏi: Ba khái niệm này có đồng nghĩa không? Hãy lấy một ví dụ để phân biệt. Các thẻ mô tả: «Lượng chất cần để duy trì và thực hiện chức năng ở giai đoạn xác định»; «Mức chất dinh dưỡng quy định cho đối tượng trong thời gian xác định»; «Lượng từng thức ăn cụ thể để đáp ứng tiêu chuẩn».

• Nhu cầu dinh dưỡng: Lượng chất cần để duy trì và thực hiện chức năng ở giai đoạn xác định.
• Tiêu chuẩn ăn: Mức chất dinh dưỡng quy định cho đối tượng trong thời gian xác định.
• Khẩu phần ăn: Lượng từng thức ăn cụ thể để đáp ứng tiêu chuẩn.
  Kết luận HS rút ra: Ba khái niệm liên quan với nhau nhưng không đồng nghĩa; khẩu phần là phương tiện đáp ứng tiêu chuẩn, còn tiêu chuẩn được xây dựng từ nhu cầu của đối tượng.

Nêu được vai trò của nước, năng lượng, protein, khoáng, vitamin; phân biệt được bốn loại thức ăn và cơ sở tính đúng khi so sánh số liệu.

HS hoạt động nhóm 4 (kĩ thuật khăn trải bàn), hoàn thành Phiếu học tập số 1 gồm: (1) điền vai trò của từng nhóm chất; (2) phân loại các cách gọi thức ăn theo sản phẩm; (3) xác định ngô và khô dầu đậu tương thuộc nhóm nào và vì sao không nên hiểu mỗi nguyên liệu chỉ chứa một chất; (4) giải thích vì sao không so phần trăm của mẫu tươi với phần trăm trên chất khô.

Kết quả Phiếu học tập số 1 (đáp án mẫu):

• Nước: thiết yếu cho cơ thể vật nuôi.
• Năng lượng: hỗ trợ hoạt động và tạo sản phẩm; ví dụ ngô.
• Protein: cung cấp nguyên liệu tạo protein cơ thể; ví dụ khô dầu đậu tương.
• Khoáng: góp phần cấu trúc xương và chức năng sinh lí.
• Vitamin: hỗ trợ điều hòa chuyển hóa.
• Thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh: đáp ứng nhu cầu đối tượng khi dùng đúng nhãn; thức ăn đậm đặc: cần phối hợp nguyên liệu khác theo công thức; thức ăn bổ sung: không phải khẩu phần hoàn chỉnh; thức ăn truyền thống: nguồn nguyên liệu quen dùng.
• Ngô và khô dầu đậu tương không phải mỗi nguyên liệu chỉ có một chất: ngô là ví dụ nguồn năng lượng, khô dầu đậu tương là ví dụ nguồn protein.
• Chất khô gồm phần hữu cơ và vô cơ; phải quy đổi cùng cơ sở trước khi so sánh phần trăm.

Vận dụng kiến thức đã học để trả lời nhanh trắc nghiệm, ghép và sắp xếp; nhận diện quan niệm sai về protein.

HS làm bài tập trên học liệu NeoEdu hoặc trên phiếu, gồm các câu sau:

1. Mô tả nào giải thích chính xác «Nhu cầu dinh dưỡng»? A. Mức chất dinh dưỡng quy định cho đối tượng trong thời gian xác định; B. Lượng chất cần để duy trì và thực hiện chức năng ở giai đoạn xác định; C. Lượng từng thức ăn cụ thể để đáp ứng tiêu chuẩn.
2. Ghép từng khái niệm với vai trò riêng (nhu cầu dinh dưỡng, tiêu chuẩn ăn, khẩu phần ăn).
3. Khẩu phần đủ phần trăm protein thì chắc chắn cân đối mọi chất và an toàn cho mọi loài. Đúng hay sai?
4. Điền thuật ngữ: Lượng từng thức ăn cụ thể để đáp ứng tiêu chuẩn. Đó là {{1}}.
5. Sắp xếp quy trình xử lí hồ sơ học tập theo quan hệ trước–sau: Xác định loài và giai đoạn trong hồ sơ; Đọc tiêu chuẩn cùng cơ sở tính; Tính lượng nguyên liệu đáp ứng chỉ tiêu mô hình; Ghi giới hạn và yêu cầu chuyên gia duyệt.
6. Chọn đúng hai kết luận có căn cứ: A. Protein chỉ là một chỉ tiêu; cần cân đối năng lượng, khoáng, vitamin, acid amin và kiểm an toàn theo đối tượng. B. Khẩu phần đủ phần trăm protein thì chắc chắn cân đối mọi chất và an toàn cho mọi loài. C. Tiêu chuẩn ăn: Mức chất dinh dưỡng quy định cho đối tượng trong thời gian xác định.

Đáp án:

1. B (Nhu cầu dinh dưỡng là lượng chất cần để duy trì và thực hiện chức năng ở giai đoạn xác định; A là tiêu chuẩn ăn, C là khẩu phần ăn).
2. Nhu cầu dinh dưỡng – Lượng chất cần để duy trì và thực hiện chức năng ở giai đoạn xác định; Tiêu chuẩn ăn – Mức chất dinh dưỡng quy định cho đối tượng trong thời gian xác định; Khẩu phần ăn – Lượng từng thức ăn cụ thể để đáp ứng tiêu chuẩn.
3. Sai. Protein chỉ là một chỉ tiêu; cần cân đối năng lượng, khoáng, vitamin, acid amin và kiểm an toàn theo đối tượng.
4. Khẩu phần ăn.
5. Xác định loài và giai đoạn trong hồ sơ → Đọc tiêu chuẩn cùng cơ sở tính → Tính lượng nguyên liệu đáp ứng chỉ tiêu mô hình → Ghi giới hạn và yêu cầu chuyên gia duyệt.
6. Đáp án A và C. Ý B sai vì suy luận vượt quá điều kiện của mô hình.

Vận dụng mô hình cân bằng protein để tính toán trên giấy và đánh giá được tình huống thực tế; nêu được kết luận, bằng chứng và giới hạn an toàn.

Bài toán: Mô hình phối 10 kg hỗn hợp từ nguyên liệu A 10% protein và nguyên liệu B 30%, mục tiêu 18% theo cùng cơ sở khối lượng. Gọi B là x kg, ta có $0{,}1(10-x)+0{,}3x=1{,}8$. HS tính x và lượng A, sau đó hoàn thành Phiếu học tập số 2 để đánh giá yêu cầu của nhóm học sinh: dùng hỗn hợp vừa tính cho đàn gà thật vì đã đủ protein. Lưu ý: Đây là hồ sơ giả định; HS không thử cho vật nuôi ăn hoặc thay khẩu phần thật.

Kết quả tính toán: $0{,}2x=0{,}8$, suy ra x = 4 kg B và A = 6 kg.
Kết luận hồ sơ đánh giá (đáp án mẫu):

• Không chuyển trực tiếp bài toán thành khẩu phần thực cho gà.
• Bằng chứng: Mô hình chỉ xét protein 18%; chưa xét loài, tuổi, năng lượng, acid amin và an toàn.
• Giới hạn và yêu cầu: Cần chuyên gia dinh dưỡng kiểm toàn bộ tiêu chuẩn, nguồn nguyên liệu và nhãn sản phẩm trước khi dùng.
• Không cho ăn thử hoặc thay khẩu phần vật nuôi để kiểm đáp án.
  Tiêu chí chấm tham khảo (tối đa 1 điểm): mỗi tiêu chí 0,25 điểm, đúng đủ nội dung được đủ điểm; đúng nhưng thiếu căn cứ được 0,125 điểm.