Giáo án Bài 2. Vật nuôi và phương thức chăn nuôi

HS nhận ra vấn đề cần giải quyết: không thể chọn phương thức chăn nuôi chỉ dựa vào tên gọi, từ đó xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV trình chiếu tình huống: Hai hồ sơ cùng đàn gà: A có diện tích ngoài trời nhưng thiếu hàng rào; B có khu nuôi kiểm soát nhưng thông khí kém.
Câu hỏi GV đặt ra: Có thể chọn ngay chỉ theo tên phương thức không? Vì sao?
HS suy nghĩ cá nhân, ghi dự đoán ban đầu vào vở.

Dự đoán ban đầu của HS, ví dụ: «Chọn A vì nuôi ngoài trời tốt cho gà» hoặc «Chọn B vì có khu nuôi kiểm soát». Sau khi thảo luận, HS nêu được: Cả hai hồ sơ đều có vấn đề cụ thể, chưa thể chọn ngay; cần xem xét thêm các điều kiện nuôi, thức ăn, phúc lợi và an toàn sinh học. Đây là nhiệm vụ học tập của bài.

HS nêu được ba tiêu chí phân loại vật nuôi và giải thích được các tiêu chí không loại trừ nhau; nhận biết giống bản địa và giống nhập cần được đánh giá bằng dữ liệu, không đương nhiên tốt hơn.

Kĩ thuật mảnh ghép. Vòng 1: Nhóm chuyên gia gồm 3 nhóm, mỗi nhóm nghiên cứu một tiêu chí: nguồn gốc, đặc tính sinh học, mục đích sử dụng (thịt, trứng, sữa, sức kéo, cảnh quan). Mỗi nhóm nêu 2 ví dụ vật nuôi.
Vòng 2: Ghép nhóm mảnh ghép gồm đủ 3 chuyên gia; mỗi người trình bày tiêu chí mình phụ trách, lấy ví dụ con bò để chỉ ra một vật nuôi thuộc nhiều tiêu chí.
Câu hỏi GV đặt ra: Con bò thuộc nhóm nào theo từng tiêu chí? Vì sao các tiêu chí không loại trừ nhau? Giống bản địa và giống nhập, giống nào nhất định tốt hơn?

Bảng ba tiêu chí phân loại vật nuôi do HS hoàn thành, ví dụ:

• Nguồn gốc: giống bản địa, giống nhập.
• Đặc tính sinh học: gia súc, gia cầm (ví dụ con bò thuộc gia súc).
• Mục đích sử dụng: thịt, trứng, sữa, sức kéo, cảnh quan; con bò có thể thuộc hướng sữa.
  Kết luận HS rút ra: Các tiêu chí không loại trừ nhau. Giống bản địa thường thích nghi với điều kiện nơi hình thành nhưng năng suất phải xét bằng dữ liệu; giống nhập không đương nhiên tốt hơn trong mọi môi trường. Mục đích sử dụng làm thay đổi cách chọn giống và chăm sóc.

HS phân biệt được chăn thả, nuôi công nghiệp và chăn nuôi bán công nghiệp; nêu được ưu điểm, hạn chế của từng phương thức và lý do không suy phương thức nào luôn tốt nhất.

HS làm việc theo cặp đôi, sử dụng Phiếu học tập số 1 (bảng so sánh ba phương thức theo các tiêu chí: khái niệm, vốn, kiểm soát thức ăn, kiểm soát tiếp xúc và dịch bệnh, năng suất, quản lí chất thải, phúc lợi).
Câu hỏi GV đặt ra: Chăn thả khác nuôi công nghiệp ở điểm nào về kiểm soát đầu vào? Bán công nghiệp có tự bảo đảm phúc lợi và hết dịch bệnh không? Vì sao hoạt động ngoài trời không phải là phương thức thứ tư?

Phiếu học tập số 1 hoàn thành, nội dung chính:

• Chăn thả: Phương thức để vật nuôi sử dụng không gian và một phần nguồn thức ăn ngoài khu nuôi; ít vốn thiết bị nhưng khó kiểm soát nguồn thức ăn, tiếp xúc và dịch bệnh.
• Nuôi công nghiệp: Phương thức quản lí tập trung với kiểm soát đầu vào và điều kiện nuôi cao hơn; năng suất thuận lợi hơn nhưng cần vốn, vận hành và quản lí chất thải.
• Chăn nuôi bán công nghiệp: Phương thức kết hợp chăn thả với bổ sung thức ăn, chuồng và quản lí có tổ chức; có thể tạo điều kiện biểu hiện tập tính nhưng không tự bảo đảm phúc lợi hay hết dịch bệnh.
  Kết luận: Chọn phương thức theo loài, quy mô, đất, vốn và năng lực quản lí; không có phương thức nào luôn tốt nhất.

HS vận dụng định nghĩa ba phương thức, tính tỉ lệ phần trăm nhóm vật nuôi và nhận biết quan niệm sai về chăn thả.

HS làm các bài tập sau trên học liệu NeoEdu hoặc phiếu nhanh (trả lời vào vở):
Bài 1. Mô tả nào giải thích chính xác «Chăn thả»? A. Phương thức quản lí tập trung với kiểm soát đầu vào và điều kiện nuôi cao hơn; B. Phương thức để vật nuôi sử dụng không gian và một phần nguồn thức ăn ngoài khu nuôi; C. Phương thức kết hợp chăn thả với nuôi dưỡng, chăm sóc và quản lí theo hướng công nghiệp.
Bài 2. Nuôi chăn thả thì không cần quản lí sức khỏe và chất thải. Đúng hay sai?
Bài 3. Mô hình có 60 vật nuôi, 45 con thuộc nhóm sản xuất thịt. Nhóm thịt chiếm bao nhiêu phần trăm?
Bài 4. Chọn đúng hai kết luận có căn cứ: A. Chăn thả vẫn có nguy cơ dịch bệnh, tác động môi trường và cần giám sát, giới hạn khu vực phù hợp; B. Nuôi chăn thả thì không cần quản lí sức khỏe và chất thải; C. Nuôi công nghiệp là phương thức quản lí tập trung với kiểm soát đầu vào và điều kiện nuôi cao hơn.

Đáp án:

• Bài 1: B. Chăn thả là phương thức để vật nuôi sử dụng không gian và một phần nguồn thức ăn ngoài khu nuôi; A và C thuộc nuôi công nghiệp và chăn nuôi bán công nghiệp.
• Bài 2: Sai. Chăn thả vẫn có nguy cơ dịch bệnh, tác động môi trường và cần giám sát, giới hạn khu vực phù hợp.
• Bài 3: $\dfrac{45}{60}\times 100 = 75\%$. Đáp số: 75. Đây là phân loại theo mục đích sản xuất.
• Bài 4: A và C đúng; B sai vì suy luận vượt điều kiện.

HS vận dụng quy trình so sánh phương thức để phân tích hồ sơ giả định, đưa ra kết luận kèm bằng chứng và giới hạn an toàn.

Nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 2 với hồ sơ giả định: Hồ sơ A có diện tích ngoài trời nhưng thiếu hàng rào; Hồ sơ B có khu nuôi kiểm soát nhưng thông khí kém.
Nhiệm vụ: (1) Có thể chọn ngay chỉ theo tên phương thức không? (2) Nêu vấn đề cụ thể của A và B. (3) Nêu yêu cầu cần đánh giá trước khi lựa chọn (nguồn thức ăn, phúc lợi, an toàn sinh học). (4) Trình bày kết luận, bằng chứng và giới hạn an toàn.
Đây là hồ sơ giả định; HS chỉ phân tích thông tin, không tiếp xúc đàn hoặc tự sửa chuồng.

Kết luận nhóm, ví dụ: Không chọn ngay chỉ theo tên chăn thả hay công nghiệp.

• Hồ sơ A thiếu kiểm soát tiếp xúc, cần khắc phục trước khi xét lựa chọn.
• Hồ sơ B thiếu điều kiện không khí (thông khí kém), cần khắc phục trước khi xét lựa chọn.
• Trước khi lựa chọn, cần đánh giá nguồn thức ăn, phúc lợi (nước sạch, thức ăn phù hợp, đối xử nhân đạo) và an toàn sinh học.
• Giới hạn: Kết luận chỉ dựa trên thông tin hồ sơ giả định, chưa đủ để kết luận chắc chắn về an toàn của đàn thực tế.