Giáo án Bài 17. Nuôi dưỡng và chăm sóc vật nuôi

Huy động kinh nghiệm thực tế của HS về việc cho vật nuôi ăn, uống và theo dõi sức khỏe; xác định vấn đề cần giải quyết là phân biệt nuôi dưỡng và chăm sóc.

GV kể tình huống ngắn: bác An nuôi 300 con gà đẻ, mỗi sáng bác thay nước, cho ăn đúng khẩu phần theo tuần tuổi, nhưng hôm nay bác thấy nhiều gà đứng túm một góc và có con rụng lông. Câu hỏi: (1) Việc cho ăn, cho uống thuộc loại công việc nào? (2) Việc phát hiện gà bệnh, dọn chuồng, điều chỉnh ổ đẻ thuộc loại công việc nào? (3) Bác An cần giữ hồ sơ gì để biết đàn gà đang ăn gì và lượng bao nhiêu?

HS nêu được: (1) Cho ăn, cho uống là nuôi dưỡng – cung cấp thức ăn và nước phù hợp nhu cầu từng giai đoạn. (2) Theo dõi sức khỏe, quản lí điều kiện sống (chuồng, ổ đẻ, vệ sinh) là chăm sóc. (3) Nhật kí nguồn thức ăn, lượng sử dụng, biểu hiện và sản lượng. GV ghi tên bài và câu hỏi trọng tâm lên bảng.

Nêu được khái niệm nuôi dưỡng và chăm sóc; phân biệt được hai nội dung này bằng việc ghép khái niệm với vai trò riêng.

HS làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 1: đọc hai khái niệm, ghép thẻ “Nuôi dưỡng” hoặc “Chăm sóc” với các việc làm trong danh sách (ví dụ: pha nước sạch, cân khẩu phần theo giai đoạn, theo dõi biểu hiện bất thường, điều chỉnh ánh sáng và vệ sinh khu nằm). Sau đó nhóm giải thích vì sao không ghép một việc vào cả hai nhóm nếu không cần thiết.

Kết quả ghép đúng: Nuôi dưỡng gồm cân khẩu phần theo giai đoạn, pha và cung cấp nước sạch, bổ sung thức ăn đúng nhu cầu; Chăm sóc gồm theo dõi biểu hiện sức khỏe, quản lí điều kiện sống (ánh sáng, vệ sinh, khu nằm, ổ đẻ), hỗ trợ phúc lợi. Kiến thức HS rút ra: Nuôi dưỡng là cung cấp thức ăn và nước phù hợp nhu cầu từng giai đoạn; Chăm sóc là quản lí điều kiện sống, theo dõi và hỗ trợ sức khỏe phúc lợi.

Giải thích được nội dung cốt lõi khi nuôi ba đối tượng; nêu được vai trò của nhật kí nguồn thức ăn, lượng dùng, biểu hiện và sản lượng.

Chia lớp thành ba nhóm chuyên gia (gà đẻ, lợn thịt, bò sữa). Mỗi nhóm đọc nội dung về đối tượng của mình, trả lời ba câu hỏi: (1) Nội dung nuôi dưỡng chính là gì? (2) Nội dung chăm sóc chính là gì? (3) Nhật kí cần ghi những gì? Sau đó nhóm chuyên gia quay về nhóm mảnh ghép để chia sẻ.

Gà đẻ: khẩu phần phù hợp giai đoạn, nước sạch, ánh sáng và ổ đẻ theo chương trình nuôi; không tăng ánh sáng tùy ý. Lợn thịt: phân giai đoạn tăng trưởng, quản lí nhóm, vi khí hậu, theo dõi sức khỏe. Bò sữa: phối hợp thức ăn thô và tinh hợp lí, nước, khu nằm, vệ sinh, khai thác sữa do người được đào tạo thực hiện. Cả ba: nhật kí nguồn thức ăn, lượng sử dụng, biểu hiện và sản lượng; không đánh đổi phúc lợi để tăng số liệu.

Nêu được ba thành phần của hồ sơ bổ sung khoáng; vận dụng cân bằng khối lượng trên giấy và lập bảng kiểm để nhận xét hai hồ sơ giả định K1, K2.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 2. Phần A: đọc hồ sơ giấy K1 (ba nhóm khô 150 g, 600 g, 250 g; thêm 150 mL nước, ρ = 1 g/mL; thiếu chứng từ nguyên liệu dùng cho thức ăn) và tính tổng khối lượng trước khi làm khô. Phần B: điền bảng kiểm cho K1 và K2 (K2 thiếu xác định đối tượng và công thức được duyệt). Lưu ý: chỉ làm trên giấy, không phối trộn, không chạm hóa chất, không làm mẫu, không cho ăn.

K1: khối lượng khô = 150 + 600 + 250 = 1000 g; khối lượng nước = 150 mL × 1 g/mL = 150 g; tổng trước làm khô = 1150 g nếu chưa có hao hụt; không kết luận thành phẩm đúng 1000 g vì chưa có số đo nước thoát và hao hụt. K1 chưa duyệt vì thiếu chứng từ nguyên liệu. K2 chưa duyệt vì thiếu đối tượng và công thức được chuyên gia duyệt. Bảng kiểm ghi đủ: nguồn, mã lô, chứng từ cấp thức ăn, đối tượng, công thức được duyệt, an toàn, người phê duyệt. Kiến thức HS rút ra: hồ sơ bổ sung khoáng gồm thông tin đối tượng, nguyên liệu hợp lệ và công thức đã được chuyên gia duyệt; tính đúng khối lượng không thay thế việc xác minh nguyên liệu.

Củng cố khái niệm nuôi dưỡng, chăm sóc, hồ sơ bổ sung khoáng; sắp xếp quy trình hồ sơ và vận dụng công thức hệ số chuyển hóa thức ăn.

HS làm 6 câu trắc nghiệm và điền khuyết trên trang bài học số NeoEdu hoặc trên phiếu: (1) Chọn mô tả đúng của “Nuôi dưỡng” (A. Quản lí điều kiện sống…; B. Cung cấp thức ăn và nước phù hợp nhu cầu từng giai đoạn; C. Thông tin đối tượng… ). (2) Ghép khái niệm với vai trò. (3) Nhận định “Mọi bột vỏ hoặc vật liệu xây dựng đều có thể tự phối để bổ sung khoáng cho mọi vật nuôi” đúng hay sai. (4) Điền thuật ngữ: “Thông tin đối tượng, nguyên liệu hợp lệ và công thức đã được chuyên gia duyệt” là {{1}}. (5) Sắp xếp quy trình xử lí hồ sơ học tập theo trước–sau. (6) Hồ sơ giả định dùng 150 kg thức ăn cho mức tăng 60 kg; hệ số chuyển hóa thức ăn là bao nhiêu kg/kg? (7) Chọn đúng hai kết luận có căn cứ. (8) Vì sao K1 và K2 chưa được duyệt?

Đáp án: (1) B. (2) Nuôi dưỡng – cung cấp thức ăn và nước phù hợp nhu cầu từng giai đoạn; Chăm sóc – quản lí điều kiện sống, theo dõi và hỗ trợ sức khỏe phúc lợi; Hồ sơ bổ sung khoáng – thông tin đối tượng, nguyên liệu hợp lệ và công thức đã được chuyên gia duyệt. (3) Sai: nguyên liệu phải hợp lệ cho thức ăn, đúng đối tượng và công thức được duyệt; không tự dùng vật liệu xây dựng hay cho ăn thử. (4) Hồ sơ bổ sung khoáng. (5) Xác định loài và giai đoạn qua hồ sơ → Đọc khẩu phần và điều kiện được duyệt → Kiểm nhật kí sức khỏe cùng nguồn nguyên liệu → Ghi bất thường và chuyển người phụ trách. (6) $150 : 60 = 2{,}5$ kg thức ăn/kg tăng khối lượng; phải cùng khoảng thời gian và phạm vi đàn. (7) Chọn A và C. (8) K1 thiếu tính hợp lệ của nguyên liệu; K2 thiếu đối tượng và tỉ lệ có căn cứ được duyệt.

Vận dụng kiến thức để lập bảng kiểm nuôi dưỡng và chăm sóc cho một đối tượng vật nuôi thực tế ở gia đình hoặc địa phương, có ghi nhật kí và xác định trách nhiệm người chuyên môn.

Mỗi nhóm chọn một đối tượng (gà đẻ, lợn thịt hoặc bò sữa) đang nuôi ở gia đình hoặc quan sát tại trang trại địa phương. Nhóm lập bảng kiểm gồm: nội dung nuôi dưỡng, nội dung chăm sóc, mẫu nhật kí (nguồn thức ăn, lượng dùng, biểu hiện, sản lượng) và mục “Việc cần chuyển người chuyên môn”. Nhóm trình bày bảng kiểm và trả lời: Vì sao không tăng ánh sáng tùy ý để ép đẻ? Vì sao không tự phối khoáng cho đàn? Bài tập có thể hoàn thiện ở nhà và nộp vào tiết sau.

Bảng kiểm gồm ít nhất 8 mục, trong đó có: đối tượng và giai đoạn, nguồn thức ăn và nước, lượng dùng hằng ngày, khu nằm và vệ sinh, theo dõi biểu hiện sức khỏe, ghi nhật kí, sản lượng, dấu hiệu bất thường cần báo người chuyên môn. Sản phẩm mẫu: bảng kiểm dạng văn bản, không có thao tác thực hành khoáng. Đáp án mẫu: ánh sáng ép đẻ không đảm bảo phúc lợi và không theo chương trình nuôi; tự phối khoáng có thể dùng nguyên liệu không hợp lệ và sai đối tượng, gây nguy hại cho vật nuôi.