Giáo án Bài 25. Hệ thống phanh và an toàn khi tham gia giao thông

Kích hoạt kiến thức nền về việc xe cần dừng lại và nhận ra yếu tố ảnh hưởng đến an toàn; xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV chiếu hình ảnh một xe ô tô đang chạy và một tình huống đột ngột có người qua đường. HS trả lời câu hỏi: (1) Xe cần làm gì để dừng lại? (2) Điều gì quyết định xe dừng lại sớm hay muộn? (3) Theo em, bộ phận nào trên xe giúp xe giảm tốc và dừng?

HS nêu được: Xe cần hệ thống phanh để giảm tốc và dừng; quãng dừng phụ thuộc tốc độ, thời gian phản ứng của người lái và khả năng phanh của xe; bộ phận đó là hệ thống phanh. Từ đó, HS ghi nhận nhiệm vụ học tập: tìm hiểu hệ thống phanh, ABS và cách tính khoảng dừng để ra quyết định an toàn.

Nêu được khái niệm phanh thủy lực, phanh khí nén; giải thích được vai trò của cơ cấu phanh và phân biệt được phanh chính với phanh đỗ.

HS làm việc theo nhóm 4 người, đọc sách giáo khoa và học liệu NeoEdu (mục bài giảng) để hoàn thành Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: (1) Nêu khái niệm phanh thủy lực và phanh khí nén. (2) Cơ cấu phanh tạo mômen cản bằng cách nào? (3) Vì sao không nên coi phanh đỗ và phanh chính là một? (4) Hệ thống phanh có vai trò gì khi xe chạy?

Kết luận HS ghi được: Phanh thủy lực là dẫn động phanh truyền tác động bằng áp suất chất lỏng. Phanh khí nén là dẫn động phanh dùng năng lượng khí có áp suất. Cơ cấu phanh tạo mômen cản qua ma sát hoặc phương pháp thiết kế khác. Phanh đỗ không đồng nhất hoàn toàn với phanh chính, cần đọc cấu tạo từng xe. Hệ thống phanh giảm tốc, dừng và giữ xe theo thiết kế.

Nêu được khái niệm ABS và giải thích được ABS chỉ hạn chế bó cứng bánh, không bảo đảm quãng dừng luôn ngắn hơn trên mọi mặt đường.

HS làm việc theo cặp đôi, đọc phần ABS trong sách giáo khoa và học liệu NeoEdu. Hai bạn thảo luận và trả lời: (1) ABS là gì? (2) ABS hạn chế điều gì khi phanh? (3) ABS có loại bỏ được thời gian phản ứng hay không? (4) Xe có ABS có thể chạy nhanh hơn không? Vì sao?

ABS là hệ thống hỗ trợ hạn chế bó cứng bánh khi phanh theo điều kiện hoạt động. ABS không loại bỏ quãng phản ứng, quãng phanh hay giới hạn bám; tốc độ và điều kiện đường vẫn quyết định an toàn. Xe có ABS không thể chạy nhanh hơn một cách an toàn với lý do ABS luôn làm xe dừng ngay.

Vận dụng được khái niệm Phanh thủy lực, Phanh khí nén, ABS và công thức khoảng dừng để trả lời câu hỏi trắc nghiệm và tính toán.

HS làm bài tập nhanh trên học liệu NeoEdu (phần bài tập tương tác) hoặc trên giấy, gồm 4 câu: (1) Chọn mô tả đúng về Phanh thủy lực. (2) Ghép khái niệm với vai trò. (3) Nhận định "Xe có ABS có thể chạy nhanh hơn vì luôn dừng ngay không phụ thuộc mặt đường" đúng hay sai? (4) Mô hình xe đi 15 m/s, phản ứng 1 giây, quãng phanh 20 m. Khoảng dừng bao nhiêu mét?

Đáp án: (1) B. Dẫn động phanh truyền tác động bằng áp suất chất lỏng. (2) Phanh thủy lực: dẫn động phanh truyền tác động bằng áp suất chất lỏng; Phanh khí nén: dẫn động phanh dùng năng lượng khí có áp suất; ABS: hệ thống hỗ trợ hạn chế bó cứng bánh khi phanh theo điều kiện hoạt động. (3) Sai, vì ABS không loại quãng phản ứng, quãng phanh hay giới hạn bám. (4) Quãng phản ứng $15\times 1 = 15$ m; khoảng dừng $15 + 20 = 35$ m. Đây là kết quả của mô hình giả định, không phải quy định khoảng cách cho xe thực.

Đánh giá được tác động của việc mất tập trung đến khoảng dừng và đề xuất hành vi an toàn khi tham gia giao thông.

HS làm việc theo nhóm 2–3 người, lập hồ sơ cho tình huống giả định: Bạn Nam nhìn điện thoại làm thời gian phản ứng giả định tăng từ 1 lên 2 giây ở 15 m/s, cùng quãng phanh 20 m. Nhóm trả lời: (1) Khoảng dừng thay đổi bao nhiêu mét? (2) Phanh tốt và ABS có bù được phần chậm phản ứng không? (3) Đề xuất 3 hành vi an toàn trước và trong khi di chuyển. Đây là hồ sơ giả định, không yêu cầu thực hiện thao tác vật lí hay lái thử.

Hồ sơ nhóm gồm: Khoảng dừng tăng từ 35 lên 50 m. Phản ứng mới $15\times 2 = 30$ m; cộng 20 m bằng 50 m, tăng 15 m. Phanh tốt và ABS không bù được phần chậm phản ứng do mất tập trung. Ba hành vi an toàn: không dùng điện thoại khi điều khiển; thắt dây an toàn và kiểm tra xe theo hướng dẫn trước khi đi; không dùng rượu bia và giữ khoảng cách phù hợp với tốc độ. Kết luận: Cần tuân thủ quy định pháp luật hiện hành, tra cứu Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 khi học.