NeoEdu
Giáo án Tin học 11 · Chung, Khoa học máy tính và Tin học ứng dụng
Tin họcLớp 11Phần 1. Chủ đề 1. Máy tính và xã hội tri thức · Chung

Giáo án Bài 2. Thực hành sử dụng hệ điều hành

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 2 tiết (90 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

  • Nêu được mục tiêu và phạm vi quyền khi dùng công cụ hệ thống để thực hành.
  • Giải thích được vì sao phải ghi trạng thái ban đầu của cài đặt trước khi thay đổi và cách phục hồi.
  • Vận dụng được quy trình an toàn gồm: ghi trạng thái ban đầu, thay một mục được phép, kiểm tra tác dụng, phục hồi khi kết thúc nếu cần.
  • Phân biệt được thông số mẫu giả định với thông số đo thật và nêu được cách ghi nguồn số liệu trong sản phẩm.
  • Trình bày được các tiêu chí đánh giá sản phẩm thực hành: quyền và trạng thái ban đầu, tệp ghi chú, nguồn thông số, ẩn thông tin riêng, phục hồi và kiểm tra tệp.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: Chủ động tra cứu công cụ theo chức năng hoặc tài liệu chính thức khi giao diện khác sách, không tự ý thử đường dẫn lạ.
  • Giao tiếp và hợp tác: Trao đổi nhóm mảnh ghép, cặp đôi để thống nhất quy trình và phân công thao tác; trình bày sản phẩm rõ ràng, có căn cứ.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Xử lí tình huống máy có giao diện khác sách bằng cách nhận diện chức năng và chọn cách làm an toàn, có lí giải.

b) Năng lực đặc thù

  • NLa: Sử dụng đúng công cụ hệ thống để xem thông số, cài đặt hiển thị, quản lí cửa sổ, tệp và ứng dụng trong phạm vi được phép.
  • NLb: Ứng xử phù hợp trong môi trường số: không cài hoặc gỡ phần mềm hệ thống trên máy dùng chung khi chưa có người phụ trách; ẩn tài khoản, số máy và tệp riêng khi chụp ảnh sản phẩm.
  • NLc: Giải quyết vấn đề với sự hỗ trợ của công nghệ: xác định mục tiêu, kiểm tra tác dụng thay đổi và phục hồi trạng thái ban đầu khi kết thúc.
  • NLd: Ứng dụng công nghệ trong học và tự học: tổ chức tệp trong thư mục ThucHanh11, dùng học liệu số NeoEdu để tự kiểm tra kiến thức.
  • NLe: Hợp tác trong môi trường số: cùng nhóm hoàn thành phiếu học tập và báo cáo sản phẩm mẫu theo tiêu chí chung.

3. Phẩm chất

  • Trách nhiệm: Chỉ thay đổi cài đặt được phép, ghi lại trạng thái ban đầu và phục hồi sau khi thực hành, không làm ảnh hưởng máy dùng chung.
  • Trung thực: Ghi rõ dữ liệu trong sản phẩm là mẫu giả định, không báo là số đo của máy đang dùng; báo đúng kết quả quan sát được.
  • Chăm chỉ: Hoàn thành đầy đủ các bước của quy trình và phiếu học tập, kiểm tra lại tệp đã lưu trước khi nộp sản phẩm.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

  • Máy chiếu hoặc màn hình lớn; bài giảng trình chiếu có tình huống mở đầu, quy trình bốn bước và tiêu chí chấm.
  • Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in hoặc chiếu lên bảng).
  • Hai tệp mẫu ghi-chu.txt và bao-cao-mau.txt (nội dung mẫu, không phải số đo máy thật).
  • Danh sách máy được phép thực hành và quy định của phòng máy hoặc thông tin người phụ trách.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học neoedu.vn/learn/11/informatics/bai-2-thuc-hanh-su-dung-he-dieu-hanh (bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác).

2. Học sinh

  • Máy tính có hệ điều hành và tài khoản được phép sử dụng (không thao tác trên máy dùng chung khi chưa được phân công).
  • Vở ghi, bút, thẻ bài có ghi các bước của quy trình (để sắp xếp).
  • Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2.

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 8 phút

Ai được đổi, đổi gì và để lại dấu vết gì?

a) Mục tiêu

Gợi nhu cầu thực hành có mục tiêu và phạm vi quyền; nhận ra rủi ro khi thay đổi cài đặt không ghi lại.

b) Nội dung

GV kể tình huống: một bạn vào máy dùng chung, đổi nhanh màu nền và tắt thông báo rồi rời đi mà không ghi lại gì; hôm sau máy không còn đúng cài đặt của lớp.
Câu hỏi GV đặt ra:

  • Việc đổi cài đặt này có vấn đề gì?
  • Trước khi đổi, cần biết và làm điều gì?

c) Sản phẩm

HS nêu được: đổi cài đặt mà không ghi lại thì không biết trạng thái ban đầu nên không phục hồi được; cần xác định mục tiêu, phạm vi quyền được phép và ghi trạng thái ban đầu.
Kiến thức HS rút ra: Thực hành dùng công cụ hệ thống cần mục tiêu và phạm vi quyền.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu tình huống, nêu hai câu hỏi và yêu cầu HS suy nghĩ trong 1 phút.

    Học sinh

    HS đọc tình huống, suy nghĩ và ghi nhanh ý kiến cá nhân vào vở.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV yêu cầu HS trao đổi theo cặp đôi trong 2 phút, GV đi quan sát và gợi ý nếu nhóm bí.

    Học sinh

    Cặp đôi thảo luận, thống nhất hai ý chính để trình bày.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 cặp trình bày, các cặp khác bổ sung.

    Học sinh

    Dự kiến HS trả lời: 'Bạn đã đổi mà không biết ban đầu là gì nên không trả lại được'; 'Cần hỏi xem máy cho phép chỉnh mục nào rồi mới làm'.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét, chốt: Thực hành dùng công cụ hệ thống cần mục tiêu và phạm vi quyền; từ đó dẫn sang nội dung bài học.

    Học sinh

    HS ghi ý chốt vào vở.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 15 phút

Phạm vi quyền và giới hạn trên máy dùng chung

a) Mục tiêu

Phân loại được những việc được phép, cần xin phép và không được làm khi thực hành trên máy dùng chung.

b) Nội dung

Kĩ thuật mảnh ghép. GV chia lớp thành 4 nhóm chuyên gia, mỗi nhóm nghiên cứu một nhóm công cụ:

  • Nhóm 1: xem thông số hệ thống.
  • Nhóm 2: cài đặt hiển thị.
  • Nhóm 3: quản lí cửa sổ và tệp.
  • Nhóm 4: ứng dụng (mở, đóng, cài hoặc gỡ).
    Mỗi nhóm điền cột tương ứng trong Phiếu học tập số 1 (Phần A), theo ba mức: được phép; cần xin phép; không làm.

c) Sản phẩm

Bảng phân loại đúng nội dung bài học:

  • Được phép (khi được giao): xem thông số hệ thống; thay cài đặt hiển thị được phép; sắp xếp cửa sổ; tạo và tổ chức tệp trong thư mục thực hành; mở, đóng ứng dụng đã được cho phép.
  • Cần xin phép: thay mục ngoài yêu cầu; thay cài đặt quan trọng ảnh hưởng nhiều người dùng.
  • Không làm: cài hoặc gỡ phần mềm hệ thống trên máy dùng chung khi chưa có người phụ trách; thay nhiều cài đặt không ghi lại; bấm đường dẫn lạ.
    Kiến thức HS rút ra: chỉ thay cài đặt được phép, ghi trạng thái ban đầu để phục hồi.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chia nhóm chuyên gia, phát Phiếu học tập số 1 (Phần A), giải thích nhiệm vụ và thời gian 5 phút.

    Học sinh

    HS nhận nhóm, đọc nhiệm vụ và phân công người ghi, người trình bày.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV quan sát các nhóm, hỏi gợi mở: 'Việc này có làm ảnh hưởng người dùng khác không?'

    Học sinh

    Nhóm chuyên gia thảo luận và điền phiếu. Dự kiến: 'Đổi hình nền trên máy dùng chung là việc cần kiểm tra quy định trước'.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV tổ chức ghép nhóm mới (mỗi nhóm có đủ 4 chuyên gia), yêu cầu từng chuyên gia trình bày trong 1 phút.

    Học sinh

    Chuyên gia trình bày nhóm mình; các bạn ghi bổ sung vào phiếu. Dự kiến: 'Cài phần mềm hệ thống trên máy dùng chung phải có người phụ trách'.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt bảng phân loại, nhấn mạnh: chỉ thay cài đặt được phép, ghi trạng thái ban đầu để phục hồi; không cài hoặc gỡ phần mềm hệ thống khi chưa có người phụ trách.

    Học sinh

    HS hoàn chỉnh phiếu theo kết luận của GV.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 22 phút

Quy trình thay cài đặt an toàn và phục hồi

a) Mục tiêu

Trình bày được đúng bốn bước của quy trình thay cài đặt được phép và cách ghi trạng thái ban đầu, phục hồi.

b) Nội dung

GV trình bày ví dụ quy trình trên bài giảng và học liệu NeoEdu (phần ví dụ). HS làm việc cặp đôi với Phiếu học tập số 1 (Phần B):

  • Sắp xếp thẻ bài bốn bước theo đúng thứ tự.
  • Điền bảng ghi trạng thái: tên mục cài đặt, giá trị ban đầu, giá trị thay đổi, ngày thực hiện, cách phục hồi.
    Câu hỏi: Vì sao phải kiểm tra tác dụng trước khi phục hồi? Vì sao không thay nhiều mục cùng lúc mà không ghi lại?

c) Sản phẩm

Thứ tự đúng: 1) Ghi trạng thái ban đầu; 2) Thay một mục theo yêu cầu; 3) Kiểm tra tác dụng; 4) Phục hồi khi kết thúc nếu cần.
Bảng ghi trạng thái mẫu: có đủ tên mục, giá trị ban đầu, giá trị thay đổi, ngày, cách phục hồi.
Kiến thức HS rút ra: Thay một mục mỗi lần, ghi trước và sau, kiểm tra tác dụng, phục hồi khi kết thúc; không thay nhiều mục không ghi lại. Ghi chú: đây là mô hình quy trình, chưa phải thao tác trên máy thật.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV trình bày ví dụ quy trình, phát thẻ bài và Phiếu học tập số 1 (Phần B), nêu thời gian 8 phút.

    Học sinh

    HS nhận thẻ bài và phiếu, lắng nghe ví dụ.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quan sát cặp đôi, gợi ý khi HS xếp sai thứ tự: 'Nếu chưa ghi trạng thái ban đầu thì sẽ làm gì khi cần phục hồi?'

    Học sinh

    Cặp đôi xếp thẻ, điền bảng. Dự kiến: 'Bước 1 phải là ghi trạng thái để có căn cứ phục hồi'; 'Kiểm tra tác dụng để biết mục vừa đổi có đúng yêu cầu không'.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV gọi 2 cặp trình bày thứ tự và một dòng bảng ghi trạng thái; yêu cầu cả lớp nhận xét.

    Học sinh

    Đại diện cặp trình bày; các cặp khác bổ sung. Dự kiến: 'Sau khi đổi, phải mở lại xem cài đặt đúng chưa rồi mới đóng lại'.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt quy trình bốn bước và nguyên tắc: ghi trước và sau, thay một mục mỗi lần, phục hồi khi kết thúc nếu cần.

    Học sinh

    HS sửa và hoàn chỉnh phiếu, ghi quy trình vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập · 15 phút

Đúng hay sai và sắp xếp quy trình

a) Mục tiêu

Củng cố phạm vi quyền, quy trình an toàn và nguyên tắc ghi dữ liệu mẫu qua các bài tập 1 đến 6.

b) Nội dung

Đề (chiếu trên bảng hoặc làm trên trang NeoEdu, phần bài tập tương tác):

  • Câu 1: Trước đổi cài đặt nên làm gì? A. Ghi trạng thái và xin quyền phù hợp; B. Đổi toàn bộ ngẫu nhiên; C. Xóa mọi ứng dụng; D. Chỉ xem màu.
  • Câu 2: Số RAM mẫu không được gọi là quan sát máy đang dùng. Đúng hay sai?
  • Câu 3: Thư mục thực hành giúp gì? A. Tổ chức tệp riêng tránh lẫn; B. Tự tăng RAM; C. Tự cấp quyền hệ thống; D. Tự cài ứng dụng.
  • Câu 4: Máy dùng chung cho phép gỡ mọi phần mềm tùy ý. Đúng hay sai?
  • Câu 5: Xếp quy trình thay cài đặt được phép theo thứ tự đúng.
  • Câu 6: Ảnh nộp có tên tài khoản riêng nên làm gì? A. Ẩn hoặc cắt phần riêng theo hướng dẫn; B. Đăng công khai hết; C. Gửi mật khẩu kèm; D. Không cần xem.

c) Sản phẩm

Đáp án:

  • Câu 1: A. Cần có thể phục hồi và không vượt quyền.
  • Câu 2: Đúng. Chỉ ghi thật sau khi xem.
  • Câu 3: A. Phân loại và giảm nhầm tệp.
  • Câu 4: Sai. Phải theo quy định quản trị.
  • Câu 5: Ghi trạng thái ban đầu → Thay một mục theo yêu cầu → Kiểm tra tác dụng → Phục hồi khi kết thúc nếu cần. Không thay nhiều mục không ghi lại.
  • Câu 6: A. Bảo vệ thông tin ngoài mục tiêu.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu 6 câu hỏi, nêu quy tắc: làm cá nhân trước, sau đó đối chiếu cặp đôi.

    Học sinh

    HS đọc đề và làm cá nhân trong 5 phút.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV yêu cầu cặp đôi đối chiếu đáp án và giải thích lí do cho các câu đã chọn khác nhau, thời gian 4 phút.

    Học sinh

    Cặp đôi trao đổi và thống nhất đáp án. Dự kiến: 'Câu 4 sai vì máy dùng chung phải theo quy định quản trị'.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV gọi ngẫu nhiên 3 HS trả lời các câu 2, 5, 6 và yêu cầu giải thích.

    Học sinh

    HS trả lời và nêu lí do, ví dụ: 'Ảnh cần ẩn tài khoản vì đó là thông tin riêng ngoài mục tiêu bài thực hành'.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV công bố đáp án, nhận xét và nhấn mạnh lỗi thường gặp: nhầm dữ liệu mẫu với số đo thật, thay nhiều mục không ghi lại.

    Học sinh

    HS đối chiếu và sửa đáp án nếu sai.

Hoạt động 4: Vận dụng · 30 phút

Thực hành tạo sản phẩm mẫu có kiểm tra và phục hồi

a) Mục tiêu

Thực hiện được quy trình thực hành trên máy được phép, tạo sản phẩm mẫu đúng tiêu chí, ghi nguồn số liệu và bảo vệ thông tin riêng.

b) Nội dung

Nhiệm vụ trên máy được phép (phòng máy hoặc máy cá nhân được cho phép): tạo thư mục ThucHanh11, xem thông số hệ thống, mở hai ứng dụng mẫu (trình soạn văn bản và trình quản lí tệp), lưu tệp rồi kiểm tra mở lại đọc được. Ghi vào tệp ghi-chu.txt nội dung 'Dữ liệu mẫu giả định, không phải số đo' cùng ba thông số mẫu: máy A dùng Windows 11, RAM 8 GB, dung lượng trống 64 GB. Chụp vùng cần thiết, ẩn tài khoản, số máy và tệp riêng. Ghi trạng thái ban đầu của cài đặt đã đổi (nếu có) và phục hồi.
Nếu không thấy mục cài đặt giống sách: nhận diện phiên bản khác, tìm công cụ theo chức năng hoặc tài liệu chính thức, hỏi GV; không bấm đường dẫn lạ và không tự thay mục khác cho đủ.
HS dùng Phiếu học tập số 2 để tự kiểm tra.

c) Sản phẩm

Sản phẩm mẫu gồm thư mục ThucHanh11, tệp ghi-chu.txt và ảnh chụp đã ẩn thông tin riêng; quy trình thao tác được trình bày rõ.
Tiêu chí chấm (thang 1 điểm): quyền và trạng thái ban đầu 0,2; thư mục và tệp ghi chú 0,2; ghi rõ nguồn thông số và không gọi mẫu là đo 0,25; hai cửa sổ và ẩn tài khoản 0,2; phục hồi và kiểm tra tệp 0,15. Chấp nhận phương án tương đương đúng, có lí giải và an toàn.
Kiến thức HS rút ra: Thực hành có mục tiêu, phạm vi quyền; sản phẩm mẫu không báo là số đo của máy thật; thông tin riêng phải được ẩn.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV nêu nhiệm vụ, nhắc an toàn: chỉ thao tác trên máy được phép, không cài hoặc gỡ phần mềm hệ thống; phát Phiếu học tập số 2 và tiêu chí chấm.

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ, đọc tiêu chí và kiểm tra máy đang dùng có đúng máy được phép không.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV chia cặp đôi, đi quan sát; nhắc HS ghi trạng thái trước khi đổi, kiểm tra tệp đã lưu bằng cách mở lại.

    Học sinh

    Cặp đôi thực hiện từng bước, ghi chú vào tệp và chụp ảnh vùng cần. Dự kiến: 'Bạn không thấy mục cài đặt giống sách, nên tra tài liệu của hệ điều hành để tìm đúng chức năng'.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 3 cặp trình bày sản phẩm và quy trình, các cặp khác đặt câu hỏi kiểm tra.

    Học sinh

    Cặp trình bày: thư mục, tệp ghi chú, hai cửa sổ, ảnh đã ẩn thông tin, bước phục hồi. Dự kiến: 'Chúng em ghi rõ đây là dữ liệu mẫu giả định, không phải số đo máy em'.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV đánh giá theo thang điểm, nhận xét ưu, nhược điểm; chốt lại: sản phẩm mẫu là mô hình tiêu chí, không báo đã thao tác máy; giao bài về nhà.

    Học sinh

    HS tự chấm sản phẩm theo tiêu chí và ghi nhận góp ý của GV.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Phần A (dùng trong hoạt động Phạm vi quyền và giới hạn trên máy dùng chung): Điền vào bảng ba cột Được phép, Cần xin phép, Không làm cho nhóm công cụ được giao.

  • Nhóm 1: xem thông số hệ thống.
  • Nhóm 2: cài đặt hiển thị.
  • Nhóm 3: quản lí cửa sổ và tệp.
  • Nhóm 4: ứng dụng (mở, đóng, cài hoặc gỡ).
    Lí do cho mỗi việc: ...

Phần B (dùng trong hoạt động Quy trình thay cài đặt an toàn và phục hồi):

  • Thẻ bài: Thay một mục theo yêu cầu; Ghi trạng thái ban đầu; Phục hồi khi kết thúc nếu cần; Kiểm tra tác dụng.
  • Sắp xếp thẻ theo thứ tự đúng: ...
  • Bảng ghi trạng thái:
    • Tên mục cài đặt: ...
    • Giá trị ban đầu: ...
    • Giá trị thay đổi: ...
    • Ngày thực hiện: ...
    • Cách phục hồi: ...
      Câu hỏi: Vì sao phải kiểm tra tác dụng trước khi phục hồi? ...

Phiếu học tập số 2

Phiếu tự kiểm tra sản phẩm mẫu (dùng trong hoạt động Thực hành tạo sản phẩm mẫu có kiểm tra và phục hồi). Đánh dấu Có hoặc Chưa:

  • Đã kiểm tra máy đang dùng là máy được phép thao tác.
  • Đã ghi trạng thái ban đầu của cài đặt trước khi đổi (nếu có đổi).
  • Đã tạo thư mục ThucHanh11 và lưu tệp trong thư mục đó.
  • Đã ghi tệp ghi-chu.txt với dòng 'Dữ liệu mẫu giả định, không phải số đo'.
  • Đã ghi rõ nguồn của ba thông số mẫu: Windows 11, RAM 8 GB, dung lượng trống 64 GB.
  • Đã mở hai ứng dụng mẫu (trình soạn văn bản và trình quản lí tệp) và kiểm tra tệp đã lưu mở lại đọc được.
  • Ảnh chụp chỉ có vùng cần thiết; đã ẩn tài khoản, số máy và tệp riêng.
  • Đã phục hồi cài đặt đã đổi theo hướng dẫn của giáo viên và kiểm tra lại.
    Ghi chú: Sản phẩm này là mô hình sản phẩm và tiêu chí, không báo đã thao tác máy thật.

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn thiện báo cáo ngắn theo mẫu bao-cao-mau.txt, gồm: mục tiêu, phạm vi quyền được phép, trạng thái ban đầu và cách phục hồi, nguồn thông số, ảnh đã ẩn thông tin riêng.
  • Trả lời bằng văn bản câu hỏi 7 và 8 của bài tập: nêu cách trình bày sản phẩm để giáo viên kiểm tra được, và cách xử lí khi giao diện khác sách.
  • Nếu thực hành với thông số thật trên máy được phép, chỉ thực hiện sau khi xem công cụ hệ thống được cho phép, thay bằng thông số thật và ghi ngày; không cài hoặc gỡ phần mềm hệ thống trên máy dùng chung.
  • Tự luyện thêm trên trang NeoEdu (neoedu.vn/learn/11/informatics/bai-2-thuc-hanh-su-dung-he-dieu-hanh), phần bài tập tương tác, và ghi lại câu sai để trao đổi ở tiết sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.