NeoEdu
Giáo án Tin học 11 · Chung, Khoa học máy tính và Tin học ứng dụng
Tin họcLớp 11Phần 7. THUD · Chủ đề 6. Thực hành tạo và khai thác cơ sở dữ liệu · Chọn định hướng, không bắt buộc KHMT

Giáo án Bài 17 · THUD. Quản trị cơ sở dữ liệu trên máy tính

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

  • Nêu được vai trò của máy chủ (quản lí dữ liệu) và công cụ khách HeidiSQL (kết nối bằng thông số, tài khoản được cấp) trong hệ quản trị MySQL.
  • Giải thích được vì sao chỉ cài bản chính thức trên máy được phép với giáo viên và không dùng tài khoản quản trị chung hoặc mật khẩu thật trong bài thực hành.
  • Vận dụng được quy trình bốn bước kết nối CSDL thuvien_mau và đọc bảng DocGia bằng lệnh SELECT MaDG, Ten FROM DocGia ORDER BY MaDG.
  • Giải thích được khi không kết nối được thì cần kiểm tra máy chủ, quyền và thông số với giáo viên, không kết luận dữ liệu đã mất.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS chủ động đọc ví dụ trên trang bài học NeoEdu, tự đối chiếu kết quả truy vấn với dữ liệu mẫu và tự kiểm tra các điều kiện áp dụng trước khi thực hành.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS thảo luận cặp đôi, nhóm 4 theo kỹ thuật khăn trải bàn, trình bày và phản biện các phương án xử lí lỗi kết nối.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS đề xuất quy trình kết nối an toàn cho tình huống mới, xử lí đúng khi chỉ có quyền đọc và chọn phương án tương đương hợp lí.

b) Năng lực đặc thù

  • NLa: Sử dụng đúng công cụ HeidiSQL và MySQL được phép để tạo phiên, chọn CSDL mẫu và chạy lệnh SELECT trong môi trường thực hành.
  • NLb: Ứng xử an toàn khi làm việc với tài khoản, mật khẩu và phần mềm: không cài phần mềm không rõ nguồn, không ghi mật khẩu thật vào phiếu nộp.
  • NLc: Giải quyết vấn đề kết nối CSDL bằng quy trình có kiểm tra theo thứ tự: quyền, thông số, kết nối, truy vấn đối chiếu.
  • NLd: Ứng dụng học liệu số NeoEdu để tự học và ôn lại nội dung bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác.

3. Phẩm chất

  • Trách nhiệm: tuân thủ quy định về cài đặt phần mềm, quyền truy cập và bảo mật thông tin tài khoản khi thực hành.
  • Trung thực: ghi đúng kết quả quan sát được, không báo đã thao tác trên giao diện khi chưa làm, mô tả SQL chuẩn đúng như đã kiểm chứng.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

  • Máy tính giáo viên, máy chiếu, bảng phụ để trình chiếu sơ đồ máy chủ và khách và các câu hỏi.
  • Máy tính thực hành đã cài bản MySQL và HeidiSQL chính thức theo đúng quy định của nhà trường.
  • CSDL mẫu thuvien_mau do giáo viên tạo sẵn với bảng DocGia(MaDG, Ten), Sach(MaSach, Tua), Muon(MaMuon, MaDG, MaSach, SoNgay) và dữ liệu giả định.
  • Thông số kết nối và tài khoản thực hành do giáo viên cấp riêng cho từng nhóm, không ghi trên bảng và không chiếu lên màn hình.
  • Phiếu học tập số 1 (bản in hoặc trình chiếu).
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/11/informatics/bai-17-thud-quan-tri-co-so-du-lieu-tren-may-tinh).

2. Học sinh

  • Vở ghi, bút, Phiếu học tập số 1.
  • Máy tính thực hành được phân công theo nhóm.
  • Thiết bị cá nhân (điện thoại hoặc máy tính) để truy cập học liệu NeoEdu khi giáo viên cho phép.

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Đọc dữ liệu trước khi kết nối

a) Mục tiêu

HS nhớ lại cách dữ liệu được lưu thành bảng và xác định được nhiệm vụ học tập: làm thế nào để kết nối và đọc dữ liệu từ máy chủ một cách an toàn.

b) Nội dung

GV trình chiếu bảng DocGia với dữ liệu giả định (1, An), (2, Binh) và đặt câu hỏi: “Nếu bạn là thủ thư, muốn xem danh sách độc giả đang được lưu trên máy chủ, bạn cần những gì?” HS trả lời nhanh theo cá nhân, sau đó GV dẫn vào bài 17.

c) Sản phẩm

HS nêu được ba điều kiện cần có: (1) máy chủ đang chạy và có CSDL chứa bảng DocGia; (2) thông số kết nối và tài khoản được cấp đúng quyền; (3) một câu lệnh để đọc dữ liệu, ví dụ SELECT. HS ghi tên bài học và nhiệm vụ: lập quy trình kết nối và đọc bảng DocGia.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV trình chiếu bảng DocGia (dữ liệu giả định) và nêu câu hỏi: “Muốn xem danh sách độc giả trên máy chủ, cần chuẩn bị những gì?”

    Học sinh

    HS lắng nghe, suy nghĩ cá nhân khoảng 1 phút và ghi nhanh vào vở.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV gợi ý nếu HS khó trả lời: “Dữ liệu nằm ở đâu? Ai được phép xem? Dùng công cụ nào để đọc?”

    Học sinh

    HS trả lời lần lượt: cần máy chủ có CSDL, cần thông số và tài khoản được cấp, cần lệnh đọc dữ liệu như SELECT.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 đến 3 HS trình bày, ghi nhận các ý đúng lên bảng.

    Học sinh

    Đại diện HS nêu: “Cần máy chủ và CSDL, cần tài khoản được cấp, dùng lệnh SELECT để đọc bảng.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: muốn đọc dữ liệu cần kết nối đúng máy chủ bằng thông số được cấp, rồi mới truy vấn. GV nêu nhiệm vụ của bài và giới thiệu trang NeoEdu để HS tự học thêm.

    Học sinh

    HS ghi tên bài và nhiệm vụ học tập vào vở.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 10 phút

Máy chủ, công cụ khách và điều kiện an toàn

a) Mục tiêu

HS nêu được vai trò của MySQL (máy chủ) và HeidiSQL (công cụ khách); giải thích được vì sao phải cài bản chính thức trên máy được phép và không dùng tài khoản chung hay mật khẩu thật.

b) Nội dung

GV trình chiếu sơ đồ: máy chủ MySQL quản lí dữ liệu, HeidiSQL là khách kết nối bằng thông số và tài khoản được cấp. HS làm việc theo cặp đôi trả lời ba câu hỏi: (1) MySQL và HeidiSQL khác nhau về vai trò như thế nào? (2) Vì sao chỉ cài bản chính thức trên máy được phép với giáo viên? (3) Vì sao không dùng tài khoản quản trị chung hoặc mật khẩu thật trong bài thực hành?

c) Sản phẩm

  • MySQL là hệ quản trị cơ sở dữ liệu, đóng vai trò máy chủ lưu và quản lí dữ liệu; HeidiSQL là công cụ khách, giúp kết nối và thao tác với máy chủ qua giao diện.
  • Cài bản chính thức trên máy được phép đảm bảo nguồn phần mềm đáng tin cậy và đúng quy định của nhà trường.
  • Không dùng tài khoản quản trị chung hay mật khẩu thật vì dễ lộ thông tin và gây rủi ro bảo mật; bài thực hành chỉ dùng dữ liệu giả định.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu sơ đồ máy chủ và khách, nêu ba câu hỏi và yêu cầu các cặp đôi thảo luận khoảng 4 phút.

    Học sinh

    HS đọc sơ đồ, thảo luận cặp đôi và ghi ý kiến chung vào vở.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quanh lớp, lắng nghe và gợi ý cặp còn lúng túng: “Ai lưu dữ liệu, ai gửi yêu cầu đến?”

    Học sinh

    Dự kiến: “MySQL lưu dữ liệu, HeidiSQL là nơi mình thao tác.” “Cài phần mềm từ nguồn lạ có thể chứa mã độc.” “Tài khoản chung khó kiểm soát ai đã làm gì.”

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 cặp trình bày, các cặp khác bổ sung hoặc phản biện.

    Học sinh

    Đại diện cặp trình bày ý kiến; các cặp khác góp ý bổ sung về quyền và bảo mật.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: MySQL là máy chủ, HeidiSQL là khách; việc cài đặt và sử dụng tài khoản phải đúng quyền, đúng nguồn, không lộ mật khẩu thật. GV nhấn mạnh lưu ý trung thực: chỉ ghi kết quả đã thực sự kiểm chứng.

    Học sinh

    HS ghi nhận hai vai trò và ba điều kiện an toàn vào vở.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 12 phút

Quy trình kết nối và đọc bảng DocGia

a) Mục tiêu

HS trình bày được quy trình bốn bước kết nối CSDL thuvien_mau; viết đúng lệnh SELECT MaDG, Ten FROM DocGia ORDER BY MaDG và đối chiếu kết quả với dữ liệu mẫu.

b) Nội dung

Nhóm 4 HS thực hiện kỹ thuật khăn trải bàn theo Phiếu học tập số 1: mỗi thành viên ghi ý kiến cho một bước vào ô của mình rồi thống nhất một quy trình chung. Sau đó các nhóm chạy lệnh SELECT trong môi trường thực hành do GV cấp và đối chiếu với dữ liệu mẫu. HS có thể tham khảo ví dụ trên trang NeoEdu.

c) Sản phẩm

Quy trình bốn bước: (1) Xác nhận máy chủ/CSDL và quyền; (2) Mở HeidiSQL, tạo phiên đúng thông số được cấp; (3) Kết nối và chọn CSDL thuvien_mau; (4) Chạy SELECT MaDG, Ten FROM DocGia ORDER BY MaDG và đối chiếu.
Kết quả đúng: (1, An), (2, Binh).
Nếu lỗi kết nối: kiểm tra máy chủ, quyền và thông số với giáo viên, không tạo lại dữ liệu bừa.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát Phiếu học tập số 1, nêu yêu cầu: mỗi thành viên viết ý kiến cho một bước vào ô của mình, sau đó thống nhất quy trình chung và chạy lệnh SELECT trong môi trường thực hành được cấp.

    Học sinh

    Nhóm nhận phiếu, phân công từng thành viên phụ trách một ô của khăn trải bàn.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV theo dõi các nhóm. Nếu nhóm gặp lỗi kết nối, GV hướng dẫn kiểm tra quyền và thông số đã được cấp, không cho HS tự đổi mật khẩu hay tạo tài khoản mới.

    Học sinh

    Dự kiến HS ghi: “Xác nhận quyền trước, sau đó nhập thông số được cấp, chọn CSDL thuvien_mau rồi chạy SELECT.” HS chạy lệnh và ghi kết quả (1, An), (2, Binh).

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời một nhóm trình bày quy trình trên khăn và so sánh kết quả truy vấn với dữ liệu mẫu; mời một nhóm khác nhận xét.

    Học sinh

    Đại diện nhóm đọc quy trình bốn bước và kết quả (1, An), (2, Binh). Nhóm khác nhận xét về thứ tự và kiểm tra quyền.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt quy trình bốn bước và lệnh SELECT, nhấn mạnh: SELECT chỉ đọc dữ liệu, không sửa; phiếu kết nối chỉ ghi loại và mục đích, không ghi mật khẩu thật.

    Học sinh

    HS hoàn thiện quy trình trong Phiếu học tập số 1 và ghi vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập · 10 phút

Củng cố qua trắc nghiệm và tình huống

a) Mục tiêu

HS vận dụng kiến thức về máy chủ, công cụ khách, quyền, lệnh SELECT và xử lí lỗi kết nối để giải các câu hỏi ngắn.

b) Nội dung

GV chiếu lần lượt các câu sau (dữ liệu giả định DocGia, Sach, Muon như đã cho; mỗi câu dùng bản mẫu riêng, không kế thừa lệnh UPDATE hay DELETE của câu khác):
(a) Số bản ghi của bảng DocGia theo mẫu là bao nhiêu? Trả lời bằng lệnh SELECT COUNT(*) FROM DocGia.
(b) MySQL và HeidiSQL khác nhau thế nào? A. Máy chủ quản trị và công cụ khách; B. Hai công cụ khách hoàn toàn cùng vai trò; C. HeidiSQL là dữ liệu còn MySQL là tên bảng; D. MySQL chỉ là tệp sao lưu còn HeidiSQL là máy chủ.
(c) Được phép cài phần mềm bất kì trên máy trường không cần hỏi: Đúng hay Sai?
(d) Để đọc dữ liệu dùng lệnh gì? A. SELECT; B. DELETE; C. DROP; D. UPDATE.
(e) Không kết nối được thì đã chứng minh dữ liệu bị mất: Đúng hay Sai?
(f) Nếu chỉ có quyền đọc và nút tạo bảng bị vô hiệu, đó có phải lỗi phải vượt qua không? Trả lời và nêu cách xử lí.

c) Sản phẩm

(a) 2 (hai người đọc giả định).
(b) Đáp án A: một hệ quản trị, một giao diện khách.
(c) Sai: phải đúng quyền và nguồn.
(d) Đáp án A: SELECT, truy vấn không cần sửa dữ liệu.
(e) Đúng: có thể do lỗi dịch vụ, mạng hoặc quyền, chưa thể kết luận mất dữ liệu.
(f) Không phải lỗi cần vượt qua: quyền đọc có thể đúng chủ đích; nhờ giáo viên cấp đúng môi trường thực hành, nếu bài cần tạo bảng thì dùng CSDL mẫu có quyền, không vượt quyền.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu lần lượt câu (a) đến (f), yêu cầu HS suy nghĩ cá nhân rồi giơ thẻ hoặc trả lời nhanh qua học liệu NeoEdu nếu có bài tập tương tác.

    Học sinh

    HS đọc câu hỏi và suy nghĩ cá nhân khoảng 1 phút mỗi câu.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV quan sát đáp án của HS, gọi những HS có đáp án khác nhau để giải thích.

    Học sinh

    Dự kiến: (a) “Hai dòng, An và Binh.” (b) “Chọn A.” (c) “Sai, phải hỏi và đúng nguồn.” (d) “Chọn A.” (e) “Đúng, có thể do mạng hoặc quyền.”

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 đến 3 HS trình bày lí do lựa chọn ở câu (b) và (f); các HS khác nhận xét.

    Học sinh

    HS giải thích, ví dụ: “Chọn A vì MySQL quản lí dữ liệu còn HeidiSQL là công cụ kết nối.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt đáp án đúng và nhấn mạnh nguyên tắc: không suy luận dữ liệu mất khi chưa kiểm tra, không vượt quyền khi bị vô hiệu hóa.

    Học sinh

    HS sửa lại đáp án sai (nếu có) và ghi nhớ nguyên tắc vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng · 8 phút

Lập phiếu kết nối cho CSDL thuvien_mau

a) Mục tiêu

HS vận dụng quy trình kết nối vào một tình huống cụ thể, lập phiếu kết nối an toàn và tự kiểm tra sản phẩm theo tiêu chí.

b) Nội dung

Cá nhân hoặc nhóm đôi lập quy trình kết nối CSDL thuvien_mau do giáo viên tạo sẵn và đọc bảng DocGia với dữ liệu mẫu: DocGia(MaDG, Ten) = (1, An), (2, Binh); Sach(MaSach, Tua) = (11, Vuon cay), (12, Bau troi); Muon(MaMuon, MaDG, MaSach, SoNgay) = (101, 1, 11, 7), (102, 2, 12, 5), (103, 1, 12, 3). Sản phẩm là quy trình gồm các bước, câu lệnh SELECT và kết quả dự kiến; không ghi mật khẩu thật.
Tiêu chí tự kiểm tra: xác nhận môi trường và quyền; SELECT có ORDER BY; kết quả đúng hai hàng; không lộ bí mật và không chẩn đoán kết nối bằng thông tin nhạy cảm.

c) Sản phẩm

Một phiếu kết nối gồm: loại và mục đích (đọc bảng DocGia để kiểm tra); bốn bước quy trình; lệnh SELECT MaDG, Ten FROM DocGia ORDER BY MaDG; kết quả (1, An), (2, Binh); ghi chú xử lí khi lỗi kết nối: kiểm tra máy chủ, quyền và thông số với giáo viên. Phương án tương đương đúng, có lí giải và an toàn cũng được chấp nhận.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV nêu yêu cầu lập phiếu kết nối và tiêu chí tự kiểm tra; nhắc HS không ghi mật khẩu thật, không mô tả thao tác giao diện chưa thực hiện.

    Học sinh

    HS đọc đề và tiêu chí, xác định các phần cần có trong phiếu.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV cho HS làm trong khoảng 4 phút, nhắc HS tự đối chiếu theo từng tiêu chí.

    Học sinh

    HS viết quy trình, lệnh SELECT và kết quả dự kiến; HS tự đánh dấu các tiêu chí đã đạt.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 1 đến 2 HS đọc phiếu, cả lớp kiểm tra theo tiêu chí.

    Học sinh

    HS đọc phiếu: “Bước 1 xác nhận quyền, bước 4 chạy SELECT MaDG, Ten FROM DocGia ORDER BY MaDG, kết quả (1, An), (2, Binh).”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét, chốt quy trình chuẩn và giao hoàn thiện phiếu ở nhà.

    Học sinh

    HS điều chỉnh phiếu theo góp ý và ghi bài tập về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ: Thảo luận nhóm 4 theo khăn trải bàn, mỗi thành viên ghi ý kiến cho một ô, sau đó thống nhất quy trình chung.

  • Ô 1: Xác nhận máy chủ/CSDL và quyền. Ghi những điều cần kiểm tra trước khi kết nối.
  • Ô 2: Mở HeidiSQL và tạo phiên đúng thông số được cấp. Ghi lưu ý để không lộ mật khẩu thật.
  • Ô 3: Kết nối và chọn CSDL thuvien_mau. Ghi điều cần làm nếu chưa chọn được CSDL.
  • Ô 4: Chạy lệnh SELECT MaDG, Ten FROM DocGia ORDER BY MaDG và đối chiếu kết quả với dữ liệu mẫu.
    Bảng cần điền:
  • Kết quả dự kiến của bảng DocGia: (MaDG, Ten) = (1, ...), (2, ...)
  • Kết quả thực tế của nhóm: ...
  • Nếu có lỗi kết nối, ghi người cần hỏi và thông tin cần kiểm tra (máy chủ, quyền, thông số): ...
    Lưu ý: Không ghi mật khẩu thật hoặc tài khoản quản trị chung vào phiếu.

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn thiện phiếu kết nối CSDL thuvien_mau theo quy trình bốn bước, ghi đầy đủ lệnh SELECT MaDG, Ten FROM DocGia ORDER BY MaDG và kết quả (1, An), (2, Binh); không ghi mật khẩu thật.
  • Đọc lại ví dụ và bài tập tương tác trên trang NeoEdu của bài 17 để tự kiểm tra các câu về máy chủ, công cụ khách và quyền truy cập.
  • Suy nghĩ và viết 3 đến 5 dòng: nếu được giao quyền chỉ đọc mà bài thực hành yêu cầu tạo bảng, em sẽ xử lí thế nào để vẫn đúng quy định?

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.