Giáo án Bảng phiên âm

Huy động kinh nghiệm tra cứu tên nước ngoài của HS và nêu vấn đề: cùng một âm có thể chỉ nhiều đối tượng khác nhau.

GV đưa ba cặp tên trên bảng: Ca-ri-ma-ta và Ca-li-man-tan; Chu-la-long-kon và Ra-ma V; Ba-xti và Ba-si. HS đoán nhanh: mỗi tên chỉ địa danh, nhân vật hay thuật ngữ, và hai tên trong cặp có phải cùng một đối tượng không.

Vấn đề bài học được xác định: Karimata là eo biển, Kalimantan là đảo hoặc vùng đảo; Chulalongkorn và Ra-ma V là hai cách gọi cùng một vua Xiêm; Ba-xti là địa điểm gắn Cách mạng Pháp, còn Ba-si là eo biển. Tên gần âm chưa chắc cùng đối tượng, nên phải đối chiếu bảng, loại đối tượng, thời kì và nguồn.

Hệ thống hoá các mục trong bảng theo ba nhóm: địa danh (quốc gia, địa lí, eo biển, địa điểm), nhân vật và thuật ngữ, từ đó nhận diện đúng đối tượng khi tra cứu.

HS làm việc theo nhóm 4 với Phiếu học tập số 1. Mỗi nhóm nhận khoảng 15 mục trong bảng (GV chia đều 64 mục). Nhóm tự xếp từng mục vào một trong ba cột và ghi cách viết đối chiếu. Câu hỏi GV đặt ra: “Mục này là tên địa lí, tên người hay thuật ngữ tổ chức kinh tế? Căn cứ vào đâu để xác định?”

Phiếu học tập số 1 được hoàn thành với các mục tiêu biểu như: Địa danh – Ca-ri-ma-ta (Karimata, eo biển), Gia-các-ta (Jakarta), Gia-va (Java), Bê-lô-na (Bellona); Nhân vật – Chu-la-long-kon (Chulalongkorn, vua Xiêm), Giôn Rít (John Reed, nhà báo), G. G. Rút-xô (Jean-Jacques Rousseau); Thuật ngữ – Tơ-rớt (Trust), Xanh-đi-ca (Syndicate), Các-ten (Cartel). Căn cứ xếp nhóm là loại đối tượng và ngữ cảnh, không phải chỉ âm đọc.

Giải thích được vì sao nhiều cách gọi có thể cùng chỉ một đối tượng (Ra-ma V và Chulalongkorn; Bê-lô-rút-xi-a và Belarus; Ru-ma-ni và Romania) và vì sao không được cộng thành hai nhân vật hoặc hai nước.

GV đặt câu hỏi dẫn dắt: “Hai thẻ Ra-ma V và Chulalongkorn có tạo thành hai vị vua Xiêm không? Vì sao?” Sau đó HS thảo luận cặp đôi, đối chiếu thời gian (từ 1868), quốc gia (Xiêm) và vai trò (cải cách). Cuối cùng HS kiểm tra thêm các cặp Karimata – Kalimantan và Ukraine – Nga để nhận diện điểm khác biệt về loại đối tượng.

Kết luận: Ra-ma V, còn gọi Chu-la-long-kon hoặc Chulalongkorn, là một vị vua Xiêm gắn cải cách từ 1868; hai tên không tạo thành hai nhân vật. Nhận diện đúng cần đối chiếu đồng thời quốc gia, thời kì và vai trò, không chỉ một cách phiên âm. Karimata (eo biển) khác Kalimantan (đảo hoặc vùng đảo), không thay thế nhau.

Củng cố kĩ năng đối chiếu tên, chọn đáp án đúng và đánh giá nhận định về bảng phiên âm.

HS làm Phiếu học tập số 2 gồm ba bài: (1) Ca-ri-ma-ta được đối chiếu với cách viết nào? A. Kalimantan; B. Karimata; C. Bashi; D. Gaspar. (2) Ghép các tên: Gia-các-ta, Chu-la-long-kon, Ba-si, Các-ten với Jakarta, Chulalongkorn, Bashi, Cartel. (3) Đánh giá đúng/sai: a) Bastille là một địa điểm gắn với Cách mạng Pháp trong ngữ cảnh; b) Karimata và Kalimantan có cùng loại địa danh nên thay nhau được; c) Ukraine và Nga là hai tên hoàn toàn đồng nghĩa ở mọi thời điểm; d) Giôn Rít được đối chiếu John Reed, cần kiểm tra thêm bối cảnh khi tìm nhân vật. HS có thể kiểm tra đáp án bằng bài tương tác trên NeoEdu.

Đáp án: (1) B. Karimata; không dùng Kalimantan thay tên eo này. (2) Gia-các-ta – Jakarta (tên địa lí); Chu-la-long-kon – Chulalongkorn (tên vua); Ba-si – Bashi (eo biển); Các-ten – Cartel (thuật ngữ tổ chức kinh tế). (3) a) Đúng; b) Sai, vì eo biển khác đảo hoặc vùng đảo; c) Sai, vì không đồng nhất mọi tên gọi của một nước trong mọi thời kì; d) Đúng, cần kiểm tra thêm bối cảnh khi tìm nhân vật.

Vận dụng kĩ năng đối chiếu để lập phiếu tham chiếu cho một tên và gộp hồ sơ hai phiếu giả định mà vẫn giữ xuất xứ riêng.

HS làm việc cặp đôi. Nhiệm vụ 1: hoàn thành phiếu tham chiếu Ca-ri-ma-ta gồm tên phiên âm, tên đối chiếu, loại đối tượng, nguồn có định vị trang và một cảnh báo. Nhiệm vụ 2: hai phiếu giả định ghi A: “Ra-ma V cải cách Xiêm từ 1868”; B: “Chulalongkorn đổi mới bộ máy Xiêm”. Có đủ căn cứ coi đây là hai người khác nhau không? Nêu cách gộp hồ sơ.

Phiếu tham chiếu Ca-ri-ma-ta: tên phiên âm Ca-ri-ma-ta; đối chiếu Karimata; loại đối tượng eo biển; nguồn bảng phiên âm trang 94 sách Lịch sử 11 (Kết nối tri thức với cuộc sống); cảnh báo: không đổi thành Kalimantan chỉ vì gần âm, tên, loại địa danh và tuyến hàng hải phải được kiểm tra cùng nhau. Gộp hồ sơ: không có đủ căn cứ coi là hai người; cùng quốc gia Xiêm, cùng thời kì từ 1868 và cùng vai trò cải cách. Hồ sơ chung ghi một nhân vật với các tên tương ứng, đồng thời giữ riêng nội dung và xuất xứ của phiếu A và phiếu B; không coi mọi chi tiết là đã xác thực.