Giáo án Bài 3. Sự hình thành Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về nước Nga năm 1917 và Liên Xô; tạo tò mò để xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV ghi lên bảng ba mốc: 1917 – 1922 – 1924. HS trả lời nhanh: Mỗi mốc gắn với sự kiện nào mà em biết? Vì sao Liên Xô được coi là một liên bang?

HS nêu được: 1917 gắn với hai cuộc cách mạng ở Nga; 1922 gắn với việc thành lập Liên bang Xô viết; 1924 gắn với một bản hiến pháp. HS xác định câu hỏi cần giải quyết: Vì sao các nước cộng hoà liên kết, và ba mốc thời gian có ý nghĩa gì khác nhau?

Trình bày được hai cuộc cách mạng năm 1917 và nhu cầu liên kết của các nước cộng hoà Xô viết sau nội chiến, can thiệp; hiểu liên kết có cơ sở từ hợp tác trước đó và phải giải quyết vấn đề dân tộc.

HS làm việc theo cặp đôi, đọc mục “Từ cách mạng Nga đến nhu cầu liên bang” trong SGK và hoàn thành Phiếu học tập số 1. Câu hỏi: (1) Cách mạng tháng Hai và Cách mạng tháng Mười khác nhau ở điểm nào? (2) Sau nội chiến và can thiệp, các nước cộng hoà Xô viết cần gì? (3) Vì sao việc liên kết phải giải quyết vấn đề dân tộc? Lưu ý: ngày tháng theo lịch Nga, không dùng điều này để đảo thứ tự hai cuộc cách mạng.

Phiếu học tập số 1 đã hoàn thành với nội dung chính: Cách mạng tháng Hai lật đổ Nga hoàng nhưng xuất hiện hai chính quyền; Cách mạng tháng Mười do Đảng Bôn-sê-vích lãnh đạo đưa chính quyền về tay các Xô viết. Nhu cầu liên kết: khôi phục kinh tế, bảo vệ thành quả cách mạng, phối hợp nguồn lực; liên kết có cơ sở từ hợp tác quân sự, kinh tế trước đó. Vấn đề dân tộc: chống áp bức, tôn trọng quyền bình đẳng và tự quyết. Kết luận HS rút ra: sự liên kết xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, không do mong muốn của một cá nhân.

Nêu được bốn nước cộng hoà sáng lập; phân biệt năm thành lập 1922 với năm ban hành Hiến pháp 1924; giải thích được vì sao Nga không đồng nhất với cả liên bang và nêu được ý nghĩa của việc thành lập Liên bang.

HS làm việc theo nhóm 4, hoàn thành Phiếu học tập số 2 dựa trên mục “Sự thành lập và ý nghĩa” và lược đồ Liên Xô năm 1922. Câu hỏi: (1) Đại hội Xô viết toàn Liên bang ngày 30–12–1922 đã làm gì? (2) Kể tên bốn thành viên sáng lập. (3) Hiến pháp 1924 có vai trò gì và vì sao không được nhầm với năm thành lập? (4) Vì sao không nên nói “Nga đổi tên thành Liên Xô”? (5) Sự thống nhất mang lại ý nghĩa gì cho đất nước và phong trào cách mạng thế giới?

Phiếu học tập số 2 hoàn thành với nội dung: Ngày 30–12–1922, Đại hội lần thứ nhất các Xô viết toàn Liên bang thông qua tuyên ngôn và hiệp ước thành lập Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết. Bốn thành viên sáng lập: Nga, U-crai-na, Bê-lô-rút-xi-a, Liên bang Ngoại Cáp-ca-dơ. Hiến pháp 1924 xác lập cơ sở pháp lí của nhà nước liên bang, không thay đổi năm thành lập. Nga là một nước cộng hoà thành viên trong liên bang, nên không đồng nhất với toàn bộ Liên Xô. Ý nghĩa: tăng khả năng huy động nguồn lực, tạo mô hình nhà nước liên bang xã hội chủ nghĩa đầu tiên, trở thành chỗ dựa cho nhiều phong trào cách mạng; nguyên tắc bình đẳng khi thành lập không đồng nghĩa mọi vấn đề dân tộc đều được giải quyết hoàn toàn.

Củng cố kiến thức về mốc thời gian, nhu cầu liên kết, bốn thành viên sáng lập và phân biệt 1922 với 1924.

HS làm bài tập 2 đến 7 trong mục Bài tập của bài học (có thể dùng học liệu NeoEdu để làm tương tác). GV chiếu đề, HS làm cá nhân rồi đối chiếu cặp đôi. Đề gồm: (2) Sự kiện đánh dấu thành lập Liên Xô; (3) Nhu cầu thực tiễn thúc đẩy liên kết; (4) Chọn hai thành viên sáng lập; (5) Xét đúng sai bốn ý; (6) Sắp xếp các sự kiện theo thời gian; (7) Ghép sự kiện với đặc điểm.

Đáp án: Câu 2: B (Đại hội Xô viết toàn Liên bang ngày 30–12–1922). Câu 3: C (phối hợp khôi phục kinh tế và bảo vệ chính quyền mới). Câu 4: A và B (U-crai-na và Liên bang Ngoại Cáp-ca-dơ). Câu 5: a) Đúng; b) Sai, Liên Xô thành lập năm 1922; c) Đúng; d) Sai, Nga là một nước cộng hoà cấu thành liên bang. Câu 6: Cách mạng tháng Hai 1917 → Cách mạng tháng Mười 1917 → Liên Xô thành lập tháng 12–1922 → Hiến pháp Liên bang 1924. Câu 7: Tháng Hai 1917 – lật đổ chế độ Nga hoàng; Tháng Mười 1917 – chính quyền thuộc về các Xô viết; Tháng 12–1922 – thành lập nhà nước liên bang Xô viết.

Vận dụng kiến thức về năm thành lập, bốn thành viên sáng lập và quan hệ giữa Nga với liên bang để viết lại một nhãn trưng bày đúng; thể hiện ý thức sử dụng tên gọi chính xác.

Nhãn trưng bày hiện có ghi: “Nga đổi tên thành Liên Xô năm 1924.” HS viết lại thành nhãn khoảng 90 đến 130 chữ, nêu đúng ngày 30–12–1922, ghi đủ bốn thành viên sáng lập, phân biệt Hiến pháp 1924 và nêu việc Nga là một nước trong liên bang. Thẻ bảo tàng: ghi tên đầy đủ “Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết” và “nước cộng hoà thành viên” trước khi dùng tên viết tắt.

Nhãn trưng bày đúng, khoảng 90–130 chữ, ví dụ: “Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết được thành lập ngày 30–12–1922 trên cơ sở liên kết bốn nước cộng hoà: Nga, U-crai-na, Bê-lô-rút-xi-a và Liên bang Ngoại Cáp-ca-dơ. Đây không chỉ là việc nước Nga đổi tên. Liên kết nhằm phối hợp nguồn lực khôi phục kinh tế và bảo vệ thành quả cách mạng. Hiến pháp năm 1924 xác lập cơ sở pháp lí của liên bang nhưng không phải năm thành lập.” Thẻ bảo tàng ghi đúng tên đầy đủ và tên nước cộng hoà thành viên.