Giáo án Bài 8. Thực hành: Viết báo cáo về tình hình phát triển kinh tế – xã hội Cộng hòa Liên bang Bra-xin

Huy động hiểu biết ban đầu và xác định được vì sao một báo cáo kinh tế – xã hội cần nhiều chỉ tiêu, cùng năm và có nguồn.

GV nêu câu hỏi: 'Nếu chỉ biết tổng GDP của Bra-xin là khoảng 2.191 tỉ USD thì đã đủ để kết luận người dân Bra-xin sống tốt hay chưa?' Sau đó GV giới thiệu nhiệm vụ của bài thực hành: viết báo cáo về Bra-xin gồm quy mô, kinh tế, xã hội và kết luận.

HS nêu được: tổng GDP không cho biết thu nhập của từng người; cần thêm dân số cùng năm để tính bình quân; cần ghi nguồn, năm và đơn vị; báo cáo phải có phần xã hội (mức sống, phân hóa, việc làm, đô thị hóa). GV ghi tên nhiệm vụ lên bảng.

Nêu được các chỉ tiêu quy mô của Bra-xin năm 2023 và giải thích được vì sao phải ghi rõ năm, đơn vị (hiện hành hay giá so sánh) và loại dân số (ước tính hay điều tra).

Nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 1 (bảng nguồn). Các câu hỏi chính: (1) Ghi các chỉ tiêu quy mô vào bảng: diện tích, dân số, GDP hiện hành, năm, đơn vị, nguồn. (2) Dân số 211.140.729 người có phải số dân điều tra 2022 không? Vì sao? (3) Số GDP 2.191.131.765.684,63 USD là GDP hiện hành hay giá so sánh? Để phân tích biến động qua nhiều năm cần thêm loại số liệu nào?

Bảng nguồn nhóm hoàn chỉnh gồm: Diện tích bề mặt 8.510.420 km² (năm 2023, World Bank, chỉ tiêu AG.SRF.TOTL.K2); Dân số 211.140.729 người (năm 2023, World Bank, là ước tính của chuỗi dữ liệu, không phải số điều tra 2022 hay dân số hiện tại); GDP hiện hành 2.191.131.765.684,63 USD (năm 2023, World Bank, chỉ tiêu NY.GDP.MKTP.CD). Kết luận của nhóm: dân số là ước tính nên không gọi là số điều tra; để phân tích tăng trưởng qua năm cần GDP giá so sánh, không chỉ nối các tổng hiện hành.

Tính được GDP bình quân đầu người năm 2023 và đối chiếu biến động GDP hiện hành giai đoạn 2019–2020; giải thích được vì sao phần trăm giảm quy mô USD khác với tốc độ tăng trưởng thực.

HS đọc đoạn mẫu phần kinh tế và làm Phiếu học tập số 2 theo nhóm. Câu hỏi: (1) Tính GDP/người năm 2023 từ GDP 2.191,13 tỉ USD và dân số 211,14 triệu người. (2) Từ bảng SGK, GDP hiện hành năm 2019 là 1.873,3 tỉ USD và năm 2020 là 1.448,6 tỉ USD; quy mô USD hiện hành giảm bao nhiêu phần trăm? (3) Vì sao con số giảm khoảng 22,7% không trùng với tốc độ tăng GDP −3,9% trong SGK? (4) Vì sao 'tổng GDP lớn' không đồng nghĩa mọi người nhận mức thu nhập đó?

Kết quả: (1) GDP/người ≈ 2.191,13 : 211,14 × 1.000 ≈ 10.377,6, làm tròn là 10.378 USD/người. (2) (1.448,6 − 1.873,3) : 1.873,3 × 100 ≈ −22,7%, tức quy mô USD hiện hành giảm khoảng 22,7%. (3) Quy mô USD hiện hành là tổng sản phẩm tính theo tỉ giá và giá hiện hành; tốc độ tăng trưởng thực −3,9% là chỉ tiêu theo giá so sánh; hai chỉ tiêu khác nhau nên không trùng. (4) GDP/người là bình quân sản xuất theo lãnh thổ, không phải thu nhập thực nhận; không cho biết phân phối giữa các nhóm dân cư. Kết luận: chỉ tiêu tăng trưởng chuyển từ dương (2019: 1,2%) sang âm (2020: −3,9%) cho thấy biến động, không thể kết luận phát triển luôn liên tục.

Vận dụng được cách làm tròn, so sánh số liệu cùng đơn vị và phân biệt phát biểu đúng – sai về GDP/người và phạm vi báo cáo.

HS làm Phiếu học tập số 2 (phần luyện tập) gồm các bài tập sau; GV dùng các câu này trực tiếp: (1) GDP hiện hành của Bra-xin năm 2023 ghi đơn vị nào? A. USD hiện hành; B. Phần trăm tăng trưởng thực; C. USD thu nhập mỗi gia đình. (2) Làm tròn dân số 2023 thành 211,14 triệu; chênh so với mốc 200 triệu là bao nhiêu triệu người? (3) Dùng GDP 2.191,13 tỉ USD và dân số 211,14 triệu, tính GDP/người và làm tròn đến USD. (4) Nhận định 'Số GDP/người cho thấy từng người dân có thu nhập đúng bằng mức đó' đúng hay sai? Vì sao? (5) Ghép: Quy mô kinh tế – GDP và dân số cùng năm; Phân hóa mức sống – chỉ tiêu phân phối hoặc tiếp cận dịch vụ; Tăng trưởng thực – chuỗi GDP giá so sánh. (6) Sắp xếp các thao tác viết báo cáo: xác định câu hỏi, năm và phạm vi; ghi bảng số cùng đơn vị và nguồn; tính chỉ tiêu và đối chiếu không gian – xã hội; viết kết luận nêu số đã biết và thông tin còn thiếu. HS có thể kiểm tra thêm trên trang bài tập tương tác NeoEdu.

Đáp án: (1) A – USD hiện hành (chỉ tiêu NY.GDP.MKTP.CD, không phải tốc độ hay thu nhập hộ). (2) 211,14 − 200 = 11,14 triệu người. (3) 10.378 USD/người (2.191,13 : 211,14 × 1.000 ≈ 10.377,6). (4) Sai, vì đây là bình quân sản xuất theo lãnh thổ, không phải thu nhập thực nhận hay phân phối. (5) Quy mô kinh tế – GDP và dân số cùng năm; Phân hóa mức sống – chỉ tiêu phân phối/tiếp cận dịch vụ; Tăng trưởng thực – chuỗi GDP giá so sánh. (6) Thứ tự: xác định câu hỏi, năm và phạm vi → ghi bảng số cùng đơn vị và nguồn → tính chỉ tiêu, đối chiếu không gian và xã hội → viết kết luận nêu số đã biết và thông tin còn thiếu (thu bằng chứng trước kết luận, không lấp chỗ thiếu bằng số tự đoán).

Viết được đoạn báo cáo 5–7 câu về quy mô và hạn chế của số liệu Bra-xin, đồng thời đề xuất được nguồn chỉ tiêu bổ sung để đánh giá đô thị hóa có chất lượng.

HS viết đoạn báo cáo 5–7 câu theo gợi ý: nêu nguồn và năm; hai số quy mô (dân số, GDP hiện hành); GDP/người và giới hạn của bình quân; nêu chỗ chưa có số liệu nghèo, thất nghiệp; đề xuất 2 chỉ tiêu bổ sung (ví dụ: tỉ lệ hộ tiếp cận nước sạch, nhà ở đủ hạ tầng, việc làm chính thức) lấy từ cơ quan thống kê, cùng năm và cùng đô thị. Nếu chưa lấy được số, ghi 'chưa có', không gọi tổng hợp trên mạng là đã phỏng vấn cư dân.

Đoạn báo cáo mẫu gợi ý: 'Theo World Bank, năm 2023 Bra-xin có khoảng 211,14 triệu dân và GDP hiện hành khoảng 2.191,13 tỉ USD, tương đương GDP/người khoảng 10.378 USD. Quy mô dân số và thị trường lớn tạo điều kiện cho sản xuất và dịch vụ, nhưng bình quân không cho biết mọi người có cùng thu nhập. Bảng hiện chưa có chỉ tiêu nghèo hay thất nghiệp nên chưa thể kết luận mức cụ thể. Cần bổ sung số liệu xã hội và môi trường có cùng năm, định nghĩa và phạm vi trước khi đánh giá đô thị hóa.' Đề xuất: tỉ lệ hộ tiếp cận nước sạch và nhà ở đủ hạ tầng ở đô thị, cùng năm, từ cơ quan thống kê.