Giáo án Bài 29. Thực hành: Tìm hiểu về kinh tế của Ô-xtrây-li-a

Huy động kiến thức nền về vị trí, đường bờ biển và đặc điểm phân bố dân cư của Ô-xtrây-li-a; xác định nhiệm vụ của tiết thực hành.

HS quan sát lược đồ giản lược có chú giải và trả lời câu hỏi: “Các đô thị lớn của Ô-xtrây-li-a tập trung ở phía nào của lục địa?” và “Vì sao các thành phố ven biển lại có vai trò quan trọng đối với kinh tế?”. HS nêu 2–3 nhận xét ban đầu. GV giới thiệu hai nhiệm vụ của bài: xác định phân bố kinh tế trên bản đồ và lập hồ sơ quy mô, tăng trưởng, cơ cấu.

Dự đoán ban đầu của HS: các đô thị lớn (Sydney, Melbourne, Brisbane) tập trung ở ven phía đông và đông nam; Perth nằm ở ven phía tây nam; phần lớn nội địa rộng, khô, dân cư thưa. Hai nhiệm vụ của bài được ghi vào vở.

HS xác định được trên lược đồ các trung tâm kinh tế và vùng hoạt động chính; giải thích được phân bố kinh tế gắn với nguồn lực, thị trường và giao thông, không đồng nhất mọi thành phố ven biển.

Hoạt động theo cặp đôi, dùng Phiếu học tập số 1. Mỗi cặp đọc lược đồ có chú giải, xác định các mốc Sydney, Melbourne, Brisbane, Perth, Adelaide và điền vào phiếu: vị trí (ven đông, đông nam, tây nam, nội địa), hoạt động kinh tế chính (dịch vụ, chế tạo, khai khoáng, chăn nuôi quảng canh, nông nghiệp), yếu tố hỗ trợ (đô thị, thị trường, cảng, hạ tầng, tài nguyên). Câu hỏi GV đặt ra: “Vì sao khai khoáng thường gắn với vùng tài nguyên và tuyến vận tải ra cảng?” “Điều gì khiến nội địa khô khó phát triển nông nghiệp thâm canh?”

Phiếu học tập số 1 đã hoàn thành với kết luận: (1) Nhiều đô thị và hoạt động dịch vụ, chế tạo tập trung ở ven đông–đông nam, nhờ thị trường và hạ tầng; (2) Perth và cảng tây nam kết nối khu khai thác phía tây; (3) Khai khoáng gắn vùng tài nguyên và cần vận tải, quản lí nước, đất, môi trường; (4) Nội địa khô có chăn nuôi quảng canh và khai khoáng, nông nghiệp bị giới hạn bởi nước và khí hậu; (5) Không suy ra mọi thành phố ven biển có cùng ngành.

HS khai thác đúng số liệu năm 2023, số liệu lịch sử và cơ cấu ngành; tính được hiệu số, điểm phần trăm; phân biệt GDP hiện hành với tốc độ tăng GDP thực.

Hoạt động nhóm 4 HS, dùng Phiếu học tập số 2. Nhóm đọc bảng số liệu và biểu đồ cơ cấu, thực hiện các nhiệm vụ: (1) Ghi quy mô năm 2023: dân số 26.659.922 người, GDP hiện hành khoảng 1.734,45 tỉ USD; (2) Ghi cơ cấu năm 2020 và kiểm tra tổng ba nhóm ngành cộng với thuế sản phẩm trừ trợ cấp; (3) Tính mức tăng GDP hiện hành 2000–2020; (4) Ghi chuỗi tốc độ tăng GDP thực 2022 và 2023. Câu hỏi GV đặt ra: “Vì sao không nên gộp số 2020 với số 2023 thành một năm?” “Vì sao không lấy chênh lệch GDP USD hiện hành để gọi là tốc độ tăng trưởng?”

Hồ sơ của nhóm gồm: quy mô 2023 (26.659.922 người; khoảng 1.734,45 tỉ USD GDP hiện hành); cơ cấu 2020 (dịch vụ 66,3%; công nghiệp–xây dựng 25,5%; nông–lâm–thủy sản 2,0%; thuế sản phẩm trừ trợ cấp 6,2%); tăng GDP hiện hành 2000–2020: $1.327{,}8 - 415{,}6 = 912{,}2$ tỉ USD; dịch vụ tăng từ 64,4% lên 66,3%, tức 1,9 điểm phần trăm; tốc độ GDP thực 2022 khoảng 4,25%, 2023 khoảng 3,58% (kinh tế vẫn tăng nhưng chậm hơn). Ghi chú: số liệu theo từng năm, nguồn World Bank và SGK.

Củng cố kĩ năng tính toán, đọc cơ cấu và nhận xét phân bố kinh tế; nhận diện các nhận định sai về số liệu và bản đồ.

HS làm cá nhân các câu sau, sau đó đối chiếu theo cặp: (1) Nhận xét phân bố kinh tế phù hợp nhất (A. Nhiều đô thị/dịch vụ ven đông–đông nam, khai khoáng gắn vùng tài nguyên; B. Mọi hoạt động chỉ nằm giữa hoang mạc; C. Mọi ngành giống nhau ở tất cả thành phố). (2) Theo cơ cấu 2020, tổng ba nhóm ngành chưa kể thuế là bao nhiêu %? (3) GDP hiện hành 2020 tăng bao nhiêu tỉ USD so với 2000? (4) 66,3% dịch vụ cao hơn 25,5% công nghiệp–xây dựng bao nhiêu điểm phần trăm? (5) Nhận định “ba nhóm ngành trong bảng cơ cấu luôn cộng bằng 100% dù đã tách thuế” đúng hay sai? (6) Ghép không gian với cách phân tích: ven đông–đông nam; vùng mỏ; nội địa khô. (7) Trung tâm nào được đánh dấu ở ven tây nam, tách khỏi nhóm Sydney–Brisbane: A. Perth; B. Sydney; C. Brisbane?

Đáp án: (1) A – địa lí ngành phụ thuộc nguồn lực, dân cư, giao thông và thị trường, không có một mẫu cho mọi nơi. (2) 93,8% ($66{,}3 + 25{,}5 + 2{,}0 = 93{,}8$), phần còn lại 6,2% là thuế sản phẩm trừ trợ cấp. (3) 912,2 tỉ USD ($1.327{,}8 - 415{,}6 = 912{,}2$), đây là GDP hiện hành, không gọi là tăng trưởng thực. (4) 40,8 điểm phần trăm ($66{,}3 - 25{,}5 = 40{,}8$). (5) Sai, vì biểu đồ còn thuế sản phẩm trừ trợ cấp 6,2% nên ba nhóm ngành bằng 93,8%. (6) Ven đông–đông nam: đô thị, thị trường, dịch vụ/chế tạo; vùng mỏ: tài nguyên gắn vận tải và quản lí môi trường; nội địa khô: hạn chế nước, cần cách sử dụng đất thích hợp. (7) A – Perth.

Vận dụng kết quả đã làm để viết báo cáo 5–7 câu về quy mô năm 2023, cơ cấu lịch sử và hai nét phân bố kinh tế, đúng năm và đúng nguồn.

HS viết cá nhân báo cáo 5–7 câu theo bố cục: quy mô năm 2023; cơ cấu ngành năm 2020 (ghi rõ là số liệu lịch sử); tốc độ tăng GDP thực 2023 so với 2022; hai nét phân bố kinh tế trên bản đồ. Câu hỏi GV đặt ra: “Vì sao phải ghi rõ năm của cơ cấu ngành?” “Làm thế nào để báo cáo không kết luận mọi thành phố ven biển đều giống nhau?”

Báo cáo mẫu tham khảo: Năm 2023, Ô-xtrây-li-a có khoảng 26,66 triệu dân và GDP hiện hành khoảng 1.734,45 tỉ USD. Theo cơ cấu SGK năm 2020, dịch vụ chiếm 66,3%, công nghiệp–xây dựng 25,5%, nông–lâm–thủy sản 2,0%, thuế sản phẩm trừ trợ cấp 6,2%. Nhiều đô thị và hoạt động dịch vụ, chế tạo tập trung ở ven đông–đông nam; khai khoáng gắn với vùng tài nguyên và cảng, có cả phía tây (Perth). Tốc độ tăng GDP thực năm 2023 khoảng 3,58%, thấp hơn 4,25% năm 2022. Thang điểm: quy mô 2023 đúng (0,3); cơ cấu năm 2020 đúng năm (0,3); hai nét phân bố, mỗi ý 0,2; chấp nhận cách diễn đạt tương đương đúng bản chất.