Giáo án Bài 25. Thực hành: Viết báo cáo về hoạt động kinh tế đối ngoại của Nhật Bản

HS nhớ lại bốn nội dung của kinh tế đối ngoại và xác định được yêu cầu của báo cáo: phải tách các dòng khác nhau và ghi rõ năm, phạm vi số liệu.

GV nêu tình huống: “Bạn được giao viết báo cáo về kinh tế đối ngoại của Nhật Bản. Bạn sẽ đưa những nội dung nào vào báo cáo và cần chú ý điều gì khi dùng số liệu?”. GV đặt thêm câu hỏi: (1) Các nội dung chính của kinh tế đối ngoại là gì? (2) Vì sao phải phân biệt dòng đầu tư trong năm với vốn tích lũy? (3) Vì sao cần ghi năm và nguồn khi nêu số liệu?

HS xác định được bốn nội dung: xuất nhập khẩu, đầu tư trực tiếp ra nước ngoài (FDI ra), ODA và chuyển giao công nghệ. HS nêu được dòng trong năm là giá trị phát sinh trong một năm, còn vốn tích lũy là giá trị tích lũy qua nhiều năm, nên không thể dùng lẫn. HS rút ra nguyên tắc: ghi rõ năm, phạm vi và nguồn của từng số liệu; không suy thứ hạng đối tác từ bản đồ cũ.

HS phân biệt và tính đúng các chỉ tiêu thương mại và đầu tư của Nhật Bản theo bảng số liệu World Bank năm 2023, đồng thời hiểu chiều của từng dòng.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: (1) Điền bảng chỉ tiêu, ghi rõ đơn vị và năm. (2) Tính X − M và cho biết cán cân này thuộc phạm vi nào. (3) Tính chênh lệch FDI ròng ra và FDI ròng vào. (4) Xác định chỉ tiêu nào phản ánh đầu tư của Nhật ra nước ngoài. (5) Cho biết vì sao không dùng số tổng để đếm số dự án hay xác định nước nhận vốn nhiều nhất. HS có thể tra cứu trang bài học NeoEdu để đối chiếu cách gọi tên chỉ tiêu.

Bảng điền đúng (World Bank 2023, làm tròn, đơn vị triệu USD): X hàng hóa và dịch vụ = 923 420; M hàng hóa và dịch vụ = 988 161; X − M = −64 741 (nhập siêu theo phạm vi hàng hóa và dịch vụ); FDI ròng ra = 197 022; FDI ròng vào = 20 008; FDI ròng ra cao hơn ròng vào 177 014. Kết luận HS rút ra: FDI ra là chỉ tiêu phản ánh đầu tư của Nhật ra nước ngoài; số liệu là dòng trong năm, không phải vốn tích lũy, không có bảng nước đối tác nên không dùng để xếp hạng đối tác.

HS nhận ra cách báo cáo mẫu tách bốn nội dung, dẫn năm và phạm vi, phân biệt FDI với ODA và nêu được rủi ro khi viết kết luận.

HS đọc ba đoạn báo cáo mẫu đã cắt rời theo Phiếu học tập số 2. Nhiệm vụ: (1) Đoạn thương mại: xác định tiêu chí nào dùng để nói về mạng lưới thương mại và đối tác, có ghi năm và loại hàng không. (2) Đoạn đầu tư và ý nghĩa: so sánh FDI ra với FDI vào và ODA; tính tỉ lệ ODA Nhật năm 2020 so với thế giới. (3) Đoạn công nghệ và kết luận: nêu hai hình thức chuyển giao, một ví dụ minh họa, và các rủi ro cần nêu. HS đối chiếu lại đáp án bằng bài tập tương tác trên NeoEdu nếu có thời gian.

Kết luận HS rút ra: (1) Đoạn thương mại nêu được chuỗi hàng chế tạo (máy móc, phương tiện, thiết bị) và nhập nhiên liệu, nguyên liệu; mọi xếp hạng đối tác phải ghi năm và loại hàng. (2) FDI ra giúp tiếp cận thị trường và tổ chức chuỗi sản xuất; ODA là hỗ trợ phát triển chính thức, có thể gồm viện trợ, hợp tác kĩ thuật và khoản vay ưu đãi. Năm 2020: 13,7 tỉ USD trên 194,1 tỉ USD, tỉ lệ $\dfrac{13{,}7}{194{,}1}\times 100\approx 7{,}1\%$. Theo JETRO 2024 (mục 8), Hoa Kỳ là nơi nhận vốn lớn; trong năm 2023, đầu tư Nhật vào Ấn Độ và Việt Nam từng nước đều vượt Trung Quốc theo JETRO; không ghép số này với số tổng World Bank 2026 để tính cơ cấu. (3) Chuyển giao công nghệ qua cấp phép quy trình, chuyển thiết bị kèm đào tạo, hợp tác nghiên cứu; cần tôn trọng sở hữu trí tuệ và điều kiện lao động, môi trường. Kết luận phải tách bốn nội dung và nêu rủi ro tỉ giá, cung ứng, năng lực tiếp nhận.

HS vận dụng các chỉ tiêu đã phân biệt để trả lời bài tập, nhận biết nhận định sai và sửa lại cho đúng.

HS làm việc theo cặp đôi, hoàn thành các bài tập sau (ghi đáp án để kiểm tra): (1) Chỉ tiêu phản ánh đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của Nhật là gì? A. FDI ròng vào; B. Kim ngạch nhập khẩu; C. FDI ròng ra. (2) Tính X − M theo số làm tròn. (3) Tính chênh lệch FDI ròng ra và ròng vào. (4) Tính X + M. (5) Nhận định: “Chỉ các số tổng World Bank đủ xác định quốc gia nhận FDI Nhật nhiều nhất.” Đúng hay sai? (6) Ghép: X − M – cán cân theo phạm vi; X + M – tổng trị giá xuất nhập khẩu; FDI ròng ra – đầu tư trực tiếp ra nước ngoài trong năm. (7) Tính tỉ lệ ODA Nhật năm 2020 so với thế giới, làm tròn một chữ số thập phân. (8) Sửa nhận xét: “Một bạn cho rằng hàng của công ty Nhật sản xuất tại nước khác đều xuất từ Nhật.”

Đáp án: (1) C, vì đúng chiều dòng đầu tư ra; nhập khẩu là giao dịch khác đầu tư. (2) 923 420 − 988 161 = −64 741 triệu USD, nhập siêu theo phạm vi hàng hóa và dịch vụ. (3) 197 022 − 20 008 = 177 014 triệu USD; không diễn giải là chênh số dự án. (4) 923 420 + 988 161 = 1 911 581 triệu USD; đây không phải cán cân. (5) Sai: số tổng World Bank không phân chia nơi nhận; thông tin đối tác phải lấy từ JETRO và ghi đúng phiên nguồn. (6) X − M – cán cân theo phạm vi được cho; X + M – tổng trị giá xuất nhập khẩu; FDI ròng ra – đầu tư trực tiếp ra nước ngoài trong năm theo nguồn; không đổi tên tổng thành cán cân. (7) $\dfrac{13{,}7}{194{,}1}\times 100\approx 7{,}1\%$; không dùng tổng FDI làm mẫu số. (8) Sửa: quốc tịch doanh nghiệp khác lãnh thổ sản xuất và giao dịch; nhà máy ở nước khác có thể bán nội địa hoặc xuất từ nước sở tại, nên không thể coi mọi hàng đều xuất từ Nhật. Thang gợi ý: lãnh thổ/doanh nghiệp 0,4; thương mại/FDI 0,4; phạm vi 0,2.

HS vận dụng cấu trúc và nguyên tắc số liệu đã học để viết đoạn báo cáo ngắn kết hợp bốn nội dung kinh tế đối ngoại, có ghi năm, phạm vi và hai giới hạn nguồn.

HS viết đoạn báo cáo 7–9 câu, kết hợp thương mại, FDI, ODA và chuyển giao công nghệ, đồng thời nêu hai giới hạn nguồn (năm và phạm vi của số liệu World Bank; JETRO là phiên nguồn riêng, không ghép số). Gợi ý nội dung: Nhật tham gia chuỗi hàng chế tạo; theo World Bank 2023 cán cân hàng hóa và dịch vụ là −64 741 triệu USD; FDI ròng ra lớn hơn ròng vào và không phải vốn tích lũy; ODA năm 2020 chiếm khoảng 7,1% tổng ODA thế giới theo bảng 25.1; chuyển giao công nghệ kèm đào tạo. Hoàn thành đoạn báo cáo cá nhân rồi viết đầy đủ về nhà.

Đoạn báo cáo 7–9 câu đạt yêu cầu có đủ: (a) thương mại và cán cân ghi năm 2023 (0,25 điểm); (b) FDI ra đúng chiều (0,2 điểm); (c) ODA và mục tiêu phát triển, dẫn tỉ lệ 7,1% năm 2020 (0,2 điểm); (d) chuyển giao công nghệ có đào tạo và tôn trọng sở hữu trí tuệ (0,15 điểm); (e) hai giới hạn nguồn (0,2 điểm). Sản phẩm mẫu cần tránh cộng FDI và ODA thành một chỉ tiêu vốn.