Giáo án Bài 2. Toàn cầu hóa và khu vực hóa kinh tế

Tạo tình huống gợi mở, giúp HS nhận ra một sản phẩm có thể được thiết kế, sản xuất và bán ở nhiều nước khác nhau, từ đó xác định vấn đề bài học về toàn cầu hóa kinh tế.

GV nêu tình huống: một chiếc điện thoại được thiết kế ở nước A, linh kiện sản xuất ở nhiều nước khác, lắp ráp ở nước B và bán ở nhiều thị trường trên thế giới. HS suy nghĩ cá nhân 1 phút, sau đó trao đổi cặp đôi 2 phút để trả lời các câu hỏi: (1) Vì sao chiếc điện thoại không thể gắn với một quốc gia duy nhất? (2) Các nước liên hệ với nhau qua những gì? (3) Liệu việc giao dịch nhiều có nghĩa là mọi rào cản đã mất đi không?

HS nêu được: sản phẩm được tạo ra qua nhiều khâu ở nhiều nước; các nền kinh tế liên hệ với nhau qua hàng hóa, dịch vụ, vốn, công nghệ và hoạt động của doanh nghiệp đa quốc gia; tăng giao dịch không đồng nghĩa rào cản biến mất. GV ghi tên bài lên bảng: Toàn cầu hóa và khu vực hóa kinh tế.

Phân tích được các dòng liên kết vượt biên giới (hàng hóa, dịch vụ, vốn, công nghệ, doanh nghiệp đa quốc gia) và chuỗi giá trị xuyên biên giới; giải thích vì sao rào cản vẫn còn.

HS hoạt động theo nhóm 4 người, mỗi nhóm nhận một phiếu học tập số 1. Nhóm đọc mục 'Các dòng liên kết vượt biên giới' trong sách giáo khoa, quan sát sơ đồ chuỗi giá trị do GV chuẩn bị và hoàn thành phiếu. Nhiệm vụ gồm: (1) Kể tên các dòng liên kết vượt biên giới và cho ví dụ cho mỗi dòng; (2) Vẽ hoặc mô tả chuỗi giá trị của chiếc điện thoại qua các khâu thiết kế, linh kiện, lắp ráp, phân phối; (3) Nêu vai trò của doanh nghiệp đa quốc gia; (4) Giải thích vì sao tiêu chuẩn chất lượng, quy định dữ liệu và tranh chấp vẫn ảnh hưởng dòng hàng. GV có thể cho HS truy cập bài giảng và ví dụ trên trang NeoEdu để đối chiếu.

Kết quả phiếu học tập số 1 gồm: các dòng liên kết là hàng hóa, dịch vụ, vốn, công nghệ và hoạt động của doanh nghiệp đa quốc gia; ví dụ tương ứng: xuất khẩu sản phẩm điện tử, xuất khẩu dịch vụ thiết kế, đầu tư xây cơ sở sản xuất ở nước ngoài, chuyển giao công nghệ. Chuỗi giá trị: thiết kế ở nước A, sản xuất linh kiện ở nhiều nước, lắp ráp ở nước B, phân phối ở nhiều thị trường, nên chuỗi giá trị không trùng với một đường biên giới. Rào cản còn tồn tại do tiêu chuẩn chất lượng, quy định dữ liệu và tranh chấp.

Phân tích được khu vực hóa qua phạm vi thành viên, các biện pháp hợp tác và mức độ khác nhau giữa các liên kết; giải thích được vì sao liên kết khu vực vừa hỗ trợ tham gia mạng lưới toàn cầu vừa tạo khác biệt bên trong và bên ngoài.

HS hoạt động theo kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi nhóm 4 người, mỗi bạn ghi kết quả vào một ô của khăn trải bàn chia theo các mục: (1) Phạm vi thành viên xác định; (2) Biện pháp giảm chi phí; (3) Mức độ hợp tác khác nhau giữa ASEAN, EU và các diễn đàn hợp tác; (4) Lợi ích và khác biệt giữa bên trong và bên ngoài khối. HS làm việc theo phiếu học tập số 2 để trả lời các câu hỏi: Khu vực hóa là gì? Vì sao không gọi mọi diễn đàn là liên minh tiền tệ? Liên kết khu vực hỗ trợ hay gây khác biệt với mạng lưới toàn cầu như thế nào?

Kết quả khăn trải bàn gồm: khu vực hóa là hình thành liên kết có phạm vi thành viên xác định để tăng hợp tác kinh tế; biện pháp: giảm thuế nội khối, thuận lợi hóa hải quan, liên kết hạ tầng để giảm chi phí; mức độ hợp tác khác nhau giữa ASEAN, EU và các diễn đàn; không phải diễn đàn nào cũng là liên minh tiền tệ, cần xét hiệp định cụ thể; liên kết giúp doanh nghiệp tham gia mạng lưới toàn cầu nhưng ưu đãi nội khối có thể tạo khác biệt giữa thành viên và không thành viên.

Vận dụng kiến thức về toàn cầu hóa và khu vực hóa để làm bài tập trắc nghiệm, đúng sai, ghép nối và tính toán tỉ lệ phần trăm.

HS làm bài tập cá nhân rồi kiểm tra chéo theo cặp. Bài tập gồm: (1) Sản phẩm thiết kế ở nước A, lắp ráp ở B, bán ở C minh họa rõ nhất điều gì? A. Tự cung tự cấp hoàn toàn; B. Chỉ sự tăng diện tích lãnh thổ; C. Chuỗi giá trị xuyên biên giới. (2) Hợp tác giảm thời gian thông quan giữa một nhóm thành viên chủ yếu là biểu hiện nào? A. Thuận lợi hóa thương mại khu vực; B. Liên minh tiền tệ bắt buộc; C. Đóng cửa mọi thị trường ngoài nhóm. (3) Toàn cầu hóa có thể vừa mở thị trường vừa tăng cạnh tranh: đúng hay sai? (4) Ghép dòng liên kết với biểu hiện: Thương mại - Xuất khẩu dịch vụ thiết kế; Đầu tư - Xây cơ sở sản xuất ở nước ngoài; Công nghệ - Chuyển giao quy trình có điều kiện sử dụng. (5) Xưởng mô hình xuất khẩu 80 trong tổng doanh thu 200 tỉ đồng. Tỉ trọng xuất khẩu là bao nhiêu phần trăm? (6) Thời gian thông quan mô hình giảm từ 10 xuống 7 ngày. Giảm bao nhiêu phần trăm so với ban đầu? Học sinh có thể làm thêm bài tương tác trên trang NeoEdu.

Đáp án: (1) C - chuỗi giá trị xuyên biên giới; (2) A - thuận lợi hóa thương mại khu vực, thủ tục biên giới thuận lợi hơn nhưng không tự tạo đồng tiền chung; (3) Đúng - tiếp cận khách hàng đi kèm đối thủ và tiêu chuẩn; (4) Thương mại - xuất khẩu dịch vụ thiết kế; Đầu tư - xây cơ sở sản xuất ở nước ngoài; Công nghệ - chuyển giao quy trình có điều kiện sử dụng; (5) $\dfrac{80}{200}\times 100 = 40\%$; (6) $\dfrac{10-7}{10}\times 100 = 30\%$, tức giảm 30% so với ban đầu, không phải còn 30%.

Vận dụng cơ hội và thách thức của hội nhập để phân tích tình huống thực tế và đề xuất giải pháp giảm rủi ro mà không phủ nhận lợi ích thương mại.

GV nêu tình huống: xưởng Bình Minh nhập linh kiện từ một nguồn rẻ hơn 10% nhưng gặp tắc cảng nên phải ngừng lắp ráp. Nhóm thảo luận 5 phút để trả lời: (1) Cơ hội và thách thức nào của hội nhập được thể hiện trong tình huống? (2) Hai cách giảm rủi ro khả thi là gì? (3) Vì sao giải pháp không phải là từ bỏ mọi thương mại? Mỗi nhóm trình bày nhanh 2 phút. Giao về nhà: HS chọn một sản phẩm quen thuộc và chỉ ra một khâu trong chuỗi giá trị của sản phẩm đó có thể nằm ở nước ngoài.

Đề xuất của nhóm gồm: cơ hội là tiếp cận nguồn linh kiện giá rẻ hơn và thị trường rộng; thách thức là phụ thuộc đầu vào, tắc vận tải và truyền dẫn rủi ro. Hai cách giảm rủi ro: đánh giá thêm nhà cung ứng thay thế phù hợp tiêu chuẩn; giữ tồn kho hợp lí theo nhu cầu, so sánh chi phí tăng với tổn thất khi ngừng sản xuất. Không từ bỏ thương mại vì hội nhập vẫn mang lại lợi ích về thị trường, vốn và công nghệ; cần nâng năng lực lao động và tiêu chuẩn để tham gia tốt hơn.