Giáo án Bài 19. Kinh tế Hoa Kỳ

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về quy mô kinh tế và xác định vấn đề cần giải quyết: quy mô lớn của Hoa Kỳ dựa vào những yếu tố nào, không chỉ là tài nguyên.

GV chiếu con số GDP năm 2023 của Hoa Kỳ theo World Bank (27.811.517.000.000 USD, xấp xỉ 27.811,52 tỉ USD) và đặt câu hỏi: “Con số này cho ta biết điều gì? Vì sao một nước có quy mô kinh tế lớn như vậy?”. HS suy nghĩ cá nhân khoảng 1 phút rồi phát biểu. GV ghi bảng hai cột: “Tài nguyên” và “Yếu tố khác”.

Bảng ghi của lớp với hai cột. Cột “Yếu tố khác” gồm: dịch vụ chiếm vai trò lớn, công nghiệp đa dạng, nông nghiệp hàng hóa năng suất cao, mạng lưới nghiên cứu, doanh nghiệp, tài chính, thị trường và hạ tầng. HS nêu được vấn đề của bài: quy mô kinh tế hiện đại được tạo nên như thế nào và cần đánh giá ra sao.

Giải thích được ý nghĩa đúng của GDP hiện hành và nêu được đặc điểm cơ cấu kinh tế hiện đại của Hoa Kỳ.

HS làm việc theo cặp đôi, đọc mục “Quy mô lớn và cơ cấu hiện đại” trong sách giáo khoa và trả lời ba câu hỏi:

• Câu 1: Vì sao con số 27.811,52 tỉ USD không cho biết thu nhập bình quân của mỗi người dân hay tốc độ tăng trưởng thực của nền kinh tế?
• Câu 2: Vì sao quy mô lớn của Hoa Kỳ không chỉ dựa vào tài nguyên?
• Câu 3: Nêu ba đặc điểm của cơ cấu kinh tế hiện đại Hoa Kỳ.
  GV hướng dẫn HS dùng kĩ thuật “Suy nghĩ – Chia sẻ theo cặp” (Think–Pair–Share).

Câu trả lời của cặp đôi, ví dụ:

• Câu 1: GDP hiện hành là giá trị sản xuất tính theo giá và tỉ giá của năm 2023 theo nguồn World Bank; nó không phải thu nhập bình quân đầu người và không phải tốc độ tăng trưởng thực, vì chưa loại trừ yếu tố giá và chưa chia cho dân số.
• Câu 2: Quy mô lớn còn nhờ dịch vụ, công nghiệp đa dạng, nông nghiệp năng suất cao, mạng lưới nghiên cứu, doanh nghiệp, tài chính, thị trường và hạ tầng.
• Câu 3: (1) Dịch vụ chiếm vai trò lớn; (2) công nghiệp đa dạng; (3) nông nghiệp hàng hóa năng suất cao.

Phân tích được đặc điểm các ngành dịch vụ, công nghiệp, nông nghiệp và sự phân công lãnh thổ của Hoa Kỳ.

GV tổ chức kĩ thuật mảnh ghép với ba chủ đề: Dịch vụ; Công nghiệp; Nông nghiệp.
Vòng 1: HS chia thành ba nhóm chuyên gia, mỗi nhóm nghiên cứu một chủ đề theo Phiếu học tập số 1 và lược đồ kinh tế trong 7 phút.
Vòng 2: HS chuyển sang nhóm mảnh ghép gồm ít nhất một thành viên của mỗi chủ đề để trình bày và ghi lại nội dung do bạn nêu.
Phiếu học tập số 1 yêu cầu HS hoàn thành ba nhiệm vụ nhỏ: nêu các nhóm ngành dịch vụ; nêu các loại ngành công nghiệp và vai trò của vùng Đông Bắc; nêu cơ sở chuyên môn hóa nông nghiệp và ví dụ cây trồng, vật nuôi theo vùng.

Kết quả chính HS rút ra:

• Dịch vụ: tài chính, kinh doanh, giáo dục, nghiên cứu, vận tải và thương mại; dịch vụ có vai trò lớn trong cơ cấu kinh tế.
• Công nghiệp: có các ngành truyền thống và ngành công nghệ cao; vùng Đông Bắc vẫn có vai trò, phía nam và phía tây nổi bật một số trung tâm mới. Chuyển dịch không có nghĩa là mọi nhà máy cùng rời một vùng.
• Nông nghiệp: chuyên môn hóa theo đất, khí hậu, nước, thị trường và công nghệ; cây lương thực ở đồng bằng, cây ăn quả và rau ở nơi phù hợp, chăn nuôi theo vùng.
  HS hoàn thành Phiếu học tập số 1 đầy đủ các nội dung trên.

Giải thích được ý nghĩa của liên kết toàn cầu và nêu được các tiêu chí đánh giá phát triển kinh tế.

HS làm việc nhóm 4 người, thảo luận ba câu hỏi:

• Câu 1: Vì sao doanh nghiệp nhập nguyên liệu, linh kiện nhưng vẫn không được coi là tự cung tự cấp?
• Câu 2: Vì sao GDP lớn không bảo đảm mọi địa phương có cùng khả năng tiếp cận y tế và nhà ở?
• Câu 3: Muốn đánh giá phát triển kinh tế, cần xem xét những tiêu chí nào?

Kết quả thảo luận của nhóm, ví dụ:

• Câu 1: Doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị và đầu tư quốc tế, nhập nguyên liệu, linh kiện rồi xuất sản phẩm, dịch vụ; sản xuất vẫn phụ thuộc vào nguồn ngoài nước.
• Câu 2: GDP là chỉ tiêu bình quân trên phạm vi cả nước, không phản ánh sự phân phối đồng đều cho từng địa phương; phần giá trị một sản phẩm nhập giữ lại tại từng nước cũng khác nhau.
• Câu 3: Năng suất, đổi mới, việc làm, phân phối và môi trường.

Củng cố cách hiểu đúng GDP hiện hành, vai trò của dịch vụ, nông nghiệp và chức năng các hoạt động kinh tế.

GV chiếu lần lượt bốn câu hỏi trắc nghiệm và ghép đôi (có thể dùng bài tập tương tác trên trang NeoEdu). HS giơ thẻ A/B/C hoặc viết đáp án ra bảng con:

• Câu 1: Cách hiểu đúng GDP hiện hành được dẫn là? A. Tổng tích lũy GDP của mọi năm; B. Giá trị sản xuất theo lãnh thổ và hệ giá nguồn ở năm 2023; C. Thu nhập bằng nhau của từng công dân.
• Câu 2: Chuyên môn hóa nông nghiệp cần dựa vào tổ hợp nào? A. Chỉ vĩ độ, bỏ mọi yếu tố kinh tế; B. Chỉ số cảng biển quốc tế; C. Đất, khí hậu, nước, công nghệ và thị trường.
• Câu 3: Dịch vụ có vai trò lớn chứng minh công nghiệp Hoa Kỳ không quan trọng. Đúng hay sai?
• Câu 4: Ghép hoạt động với chức năng. Hoạt động: (a) Nghiên cứu phát triển; (b) Vận tải logistics; (c) Nông nghiệp hàng hóa. Chức năng: (1) Kết nối các khâu sản xuất – thị trường; (2) Sản xuất chuyên môn hóa hướng thị trường; (3) Tạo tri thức, quy trình, sản phẩm mới.

Đáp án:

• Câu 1: B. Giá trị GDP hiện hành không biến một dòng giá trị trong năm thành tài sản hoặc thu nhập hộ gia đình.
• Câu 2: C. Cả điều kiện tự nhiên lẫn kinh tế – xã hội định hình tổ chức sản xuất.
• Câu 3: Sai. Tỉ trọng tương đối khác quy mô tuyệt đối; công nghiệp vẫn có vai trò, đặc biệt là ngành công nghệ cao và liên kết các khâu.
• Câu 4: (a) – (3); (b) – (1); (c) – (2). Các ngành này bổ trợ nhau, không tồn tại như ba hệ hoàn toàn tách rời.

Vận dụng được cách tính bình quân và tỉ lệ phần trăm; nhận ra và sửa được lập luận sai khi suy luận từ số liệu GDP.

HS làm việc theo nhóm 4 người với bốn bài tập:

• Bài 5: Doanh nghiệp (hư cấu) tạo 120 tỉ đồng giá trị gia tăng với 2.000 lao động. Tính giá trị gia tăng bình quân trên mỗi lao động, đơn vị triệu đồng/lao động.
• Bài 6: Sản lượng một mô hình tăng từ 500 lên 525, cùng giá và cùng thời gian. Tính mức tăng theo phần trăm.
• Bài 7: Giải thích vì sao trung tâm công nghệ cao không nhất thiết đặt ngay cạnh mỏ khoáng sản.
• Bài 8: Một bảng ghi GDP tính bằng USD tăng 8%, kèm kết luận “sản lượng thực tăng đúng 8%”. Hãy sửa lại lập luận này.
  Nhóm trình bày bài 7 và bài 8 theo thang điểm gợi ý trong đáp án.

Đáp án:

• Bài 5: $120\,000 : 2\,000 = 60$, bình quân 60 triệu đồng/lao động (không phải số liệu của Hoa Kỳ).
• Bài 6: $\dfrac{525-500}{500}\times 100 = 5\%$. Mức tăng là 5%.
• Bài 7 (gợi ý): Khâu thiết kế, nghiên cứu và dịch vụ cần lao động có kĩ năng, trường nghiên cứu, vốn, dữ liệu và mạng lưới; nguyên liệu có thể vận chuyển, còn cụm tri thức tạo lợi thế. Vẫn cần đánh giá điện, nước và logistics, không coi tài nguyên là hoàn toàn không liên quan. Thang điểm: tri thức và lao động $0{,}4$; hạ tầng, chuỗi và thị trường $0{,}4$; phần giới hạn $0{,}2$.
• Bài 8 (gợi ý): GDP tính bằng USD hiện hành chịu tác động của giá, tỉ giá và lượng nên không suy ra được sản lượng thực tăng đúng 8%. Cần dùng GDP theo giá so sánh hoặc tốc độ tăng trưởng thực cùng phạm vi và giai đoạn; đồng thời xem xét cơ cấu ngành và việc làm trước khi đánh giá chất lượng tăng trưởng. Thang điểm: giá và tỉ giá $0{,}4$; chỉ tiêu đúng $0{,}4$; phạm vi $0{,}2$.

Vận dụng kiến thức bài học để đánh giá một ngành kinh tế của Hoa Kỳ gắn với thực tế, dựa trên các tiêu chí phát triển và cách đọc số liệu đúng.

HS làm việc cá nhân rồi thảo luận cặp đôi với Phiếu học tập số 2. Mỗi HS chọn một trong ba ngành: dịch vụ tài chính, công nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hàng hóa. HS trả lời ba câu hỏi:

• Câu 1: Ngành đã chọn đóng vai trò gì trong quy mô và cơ cấu kinh tế Hoa Kỳ?
• Câu 2: Đánh giá ngành đó theo ít nhất ba tiêu chí: năng suất, đổi mới, việc làm, phân phối, môi trường.
• Câu 3: Nếu chỉ dùng GDP hiện hành để kết luận về ngành này, lập luận có đầy đủ không? Vì sao?
  GV có thể gợi ý: nhắc HS nêu một nguồn dữ liệu cần kiểm chứng.

Phiếu học tập số 2 đã hoàn thành, gồm: đoạn lập luận khoảng 5–6 câu cho ngành đã chọn; bảng ba tiêu chí với nhận xét ngắn cho mỗi tiêu chí; một lưu ý về cách đọc số liệu. Ví dụ đáp án: “Công nghệ cao có vai trò đổi mới và liên kết chuỗi giá trị; cần xem năng suất và việc làm, không chỉ GDP hiện hành, vì GDP tính bằng USD còn chịu tác động của giá và tỉ giá.”