Giáo án Bài 18. Vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên và dân cư Hoa Kỳ

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về phạm vi lãnh thổ Hoa Kỳ; xác định vấn đề: Hoa Kỳ không chỉ là một khối đất liền liên tục nên phải phân tích theo từng bộ phận.

GV chiếu lược đồ Bắc Mỹ và vị trí của Hoa Kỳ. HS quan sát và trả lời hai câu hỏi:

• Hoa Kỳ gồm những bộ phận lãnh thổ nào?
• Nếu A-la-xca và quần đảo Ha-oai nằm xa phần đất liền, liệu chúng có cùng khí hậu và điều kiện sản xuất với phần đất liền không? Vì sao?

Dự kiến HS ghi được: Hoa Kỳ gồm phần lãnh thổ liền kề ở Bắc Mỹ, A-la-xca (ở tây bắc Bắc Mỹ) và quần đảo Ha-oai giữa Thái Bình Dương. Các bộ phận này khác nhau về vĩ độ và vị trí nên không có cùng khí hậu, múi giờ hay tài nguyên. Từ đó, HS nêu được nhiệm vụ của bài: phân tích tác động của vị trí và tự nhiên theo từng bộ phận lãnh thổ.

HS nêu được vị trí, đặc điểm của từng bộ phận lãnh thổ Hoa Kỳ và giải thích vì sao phải phân tích theo từng bộ phận.

HS làm việc theo nhóm 3 người theo kĩ thuật khăn trải bàn. Mỗi nhóm được giao một bộ phận: nhóm 1 phần liền kề, nhóm 2 A-la-xca, nhóm 3 quần đảo Ha-oai. Nhiệm vụ: đọc SGK, quan sát lược đồ và điền vào Phiếu học tập số 1. Câu hỏi GV đặt ra: Bộ phận của nhóm mình nằm ở đâu? Vĩ độ, vị trí và giáp với khu vực nào? Vị trí này ảnh hưởng thế nào đến khí hậu và hoạt động kinh tế?

Kết quả dự kiến trên khăn trải bàn:

• Phần liền kề: nằm giữa Thái Bình Dương và Đại Tây Dương ở Bắc Mỹ, giáp Ca-na-đa và Mê-hi-cô, có các tuyến giao thương lớn.
• A-la-xca: vĩ độ cao, nằm ở tây bắc Bắc Mỹ, khí hậu và điều kiện sản xuất khác phần liền kề.
• Quần đảo Ha-oai: là quần đảo giữa Thái Bình Dương, cách xa phần đất liền, có vị trí thuận lợi cho vận tải biển và giao lưu với khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
  Kiến thức HS rút ra: phải phân tích tác động của vị trí và tự nhiên theo từng bộ phận, không gán một kiểu khí hậu cho cả nước.

HS nêu được đặc điểm các miền tự nhiên của phần lãnh thổ liền kề và phân tích được khả năng khai thác cũng như các hạn chế cần kiểm soát.

HS làm việc theo kĩ thuật trạm với ba trạm: Trạm 1 phía tây (hệ núi Coóc-đi-e, dãy Rốc-ki, cao nguyên, bồn địa), Trạm 2 trung tâm (đồng bằng rộng, hệ sông Mi-xi-xi-pi – Mi-xu-ri, Ngũ Hồ), Trạm 3 phía đông (dãy A-pa-lat, đồng bằng ven Đại Tây Dương). Tại mỗi trạm, HS điền Phiếu học tập số 2 và trả lời câu hỏi: Đất, nước, khí hậu, khoáng sản, biển ở miền này hỗ trợ ngành nào? Miền này gặp hạn chế gì (hạn, bão, cháy rừng, lũ, động đất)? Cần hạ tầng và biện pháp gì để khai thác bền vững?

Kết quả dự kiến:

• Trạm 1 (phía tây): địa hình núi, cao nguyên, bồn địa; phân hóa mạnh; hỗ trợ khai thác khoáng sản và năng lượng; hạn chế do hạn hán, cháy rừng và động đất ở một số khu vực; cần hạ tầng và kiểm soát tác động môi trường khi khai thác.
• Trạm 2 (trung tâm): đồng bằng rộng và hệ sông Mi-xi-xi-pi – Mi-xu-ri kết nối miền trung; thuận lợi cho nông nghiệp và vận tải; Ngũ Hồ là không gian nước và vận tải quan trọng gần biên giới Ca-na-đa; hạn chế do lũ ở một số nơi.
• Trạm 3 (phía đông): dãy A-pa-lat và đồng bằng ven Đại Tây Dương; thuận lợi cho công nghiệp và giao thông biển; cần kiểm soát môi trường.
  Kiến thức HS rút ra: tổ hợp tự nhiên và giao thông giải thích được sự chuyên môn hóa sản xuất; không suy lãnh thổ rộng đồng nghĩa mọi nơi đủ nước.

HS nêu được đặc điểm dân cư, vai trò của nhập cư và đặc điểm phân bố dân cư Hoa Kỳ; nhận thức được cần tôn trọng quyền của người nhập cư và tránh định kiến.

HS làm việc theo cặp đôi theo kĩ thuật suy nghĩ – chia sẻ – thảo luận. HS đọc bảng số liệu dân số năm 2023 (World Bank: 336.755.052 người) và đoạn văn về dân cư trong SGK, trả lời câu hỏi: Dân cư Hoa Kỳ phân bố ở đâu và vì sao? Nhập cư đóng góp gì cho nguồn nhân lực? Quy mô dân số và nguồn nhân lực là lợi thế, nhưng cần đầu tư những gì để phát huy?

Kết quả dự kiến:

• Dân số Hoa Kỳ năm 2023 theo World Bank là 336.755.052 người, cần ghi rõ nguồn và năm số liệu.
• Dân cư tập trung ở đô thị và những vùng có việc làm, hạ tầng; phân bố thay đổi cùng sự dịch chuyển của ngành kinh tế.
• Nhập cư đóng góp lao động, tri thức và giao lưu văn hóa; cần tôn trọng quyền và tránh định kiến nhóm.
• Quy mô thị trường và nguồn nhân lực là lợi thế; để phát huy cần giáo dục, y tế, nhà ở và kết nối giao thông.
  Kiến thức HS rút ra: dân cư Hoa Kỳ đa dạng, phân bố không đều và chịu tác động của kinh tế, nhập cư.

HS củng cố kiến thức về vị trí, miền tự nhiên, khả năng khai thác và dân cư; vận dụng công thức tính mật độ dân số qua các bài tập đã cho.

HS làm bài tập trên bảng con theo hình thức trò chơi 'Ai nhanh hơn', sau đó kiểm tra đáp án bằng bài tập tương tác trên NeoEdu. Các câu hỏi:

1. Bộ phận nào của Hoa Kỳ là quần đảo giữa Thái Bình Dương? A. Ha-oai; B. A-la-xca; C. Đồng bằng Trung tâm.
2. Miền Trung tâm phần liền kề nổi bật với? A. Toàn bộ là núi cao khô hạn; B. Đồng bằng rộng và hệ sông lớn; C. Chỉ đảo núi lửa giữa đại dương.
3. Khí hậu A-la-xca và Ha-oai có thể coi như nhau khi phân tích nông nghiệp? Đúng hay sai?
4. Ghép vùng với yếu tố tự nhiên: phía tây phần liền kề; trung tâm; A-la-xca.
5. Lấy số liệu dân số năm 2023 làm tròn thành 336,76 triệu người; trừ mốc so sánh 300 triệu còn bao nhiêu triệu người?
6. Một vùng có 15 triệu người trên 50 nghìn km²; mật độ trung bình là bao nhiêu người/km²?

Đáp án:

1. A. Ha-oai là quần đảo giữa Thái Bình Dương; A-la-xca ở tây bắc Bắc Mỹ.
2. B. Đồng bằng và hệ sông hỗ trợ nông nghiệp và vận tải.
3. Sai. Vĩ độ và vị trí khác xa nên nhiệt, mùa và điều kiện sản xuất khác nhau.
4. Phía tây phần liền kề – núi, cao nguyên, bồn địa; trung tâm – đồng bằng và hệ sông; A-la-xca – bộ phận có vĩ độ cao.
5. $336{,}76 - 300 = 36{,}76$ triệu người.
6. $\dfrac{15\,000\,000}{50\,000} = 300$ người/km².

HS vận dụng kiến thức đã học để phân tích vai trò của vị trí, biển và nhập cư đối với phát triển kinh tế, đồng thời nêu điều kiện cần thêm và thái độ tôn trọng nhóm người nhập cư.

HS làm việc theo nhóm đôi, trả lời hai câu hỏi (bài 7 và bài 8 trong bộ bài tập của bài học):

• Nêu hai cách vị trí hai đại dương có thể hỗ trợ kinh tế Hoa Kỳ và hai điều kiện cần thêm.
• Phân tích đóng góp của nhập cư đối với nguồn nhân lực mà không suy rằng một nhóm người luôn có cùng nghề hoặc năng lực.

Đáp án gợi ý (thang 1 điểm cho bài 7: mỗi ý 0,25; bài 8: hai đóng góp 0,4, điều kiện hòa nhập 0,4, tránh định kiến 0,2):

• Bài 7: Mở tuyến thương mại với nhiều thị trường và khai thác nguồn lợi biển; cần cảng và giao thông nội địa, năng lực logistics, quản lí môi trường và an toàn. Vị trí thuận lợi không tự bảo đảm mọi vùng phát triển ngang nhau.
• Bài 8: Nhập cư bổ sung lao động, kĩ năng và đổi mới, tăng giao lưu và thị trường; để phát huy cần đào tạo, công nhận năng lực, bảo đảm quyền lao động và tiếp cận dịch vụ; không gán đặc điểm nghề hay năng lực cố định cho một cộng đồng.